#maqola (Birinchi qism)

O'zicha amal qilmaslik yoki mazhabga to'liq amal qilishning vojibligi.

Muhammad Amin ibn Umar ibn Obidin Dimashqiy (1783–1836) rahimahullohning “Uqudu rasmil muftiy” asari fatvo chiqarish qonun-qoidalarini o'qib-o'rganishda hanafiylarning asosiy kitobi hisoblanadi. Unda imom Ibn Obidin umumiy qoida va tamoyillarni bayon qiladi. Bu kitobning hanafiylar orasida obro'si baland ekaniga hech qanday shak-shubha yo'q. Qolaversa, men undagi qonun-qoidalarni ochiqchasiga rad qilgan biror taniqli ulamoni bilmayman. Maqolaning davomini tushunishga yordam berishi uchun mazkur kitobdan bir necha tezislarni qisqacha qilib keltirib o'taman.

1. O'zi istagan qarash yoki fikrga ergashishi mumkin emas.

Ibn Obidin rahimahulloh aytadi: “Amal qilish yoki birovga fatvo (javob) berish uchun faqatgina mazhab olimlari quvvatli, deb hisoblagan qavlga ergashish vojibdir. Na o'zi amal qilishi va na birovga fatvo berishi uchun istisno holatlardan boshqasida kuchsiz qavlga ergashish mumkin emas”.
Shuningdek, “Shifa al-ilal” nomli risolada Ibn Obidin rahimahulloh Qosim Qutlubug'oning quyidagi so'zlarini keltiradi: “Kuchsiz qavlga tayanib hukm chiqarish yoki fatvo berish – johillik va ijmoga zid”.

2. Mazhabdagi kuchli qavlni faqatgina tarjih ahli belgilab berishi mumkin.

Birinchi holatimizdan kelib chiqib, ya'ni o'zimiz istagan qavlga ergasha olmas ekanmiz, u holda mazhabda amal qilinadigan qavlni kim ajratib beradi, degan savol paydo bo'ladi. Albatta, bu vazifa faqatgina ijtihodning ma'lum darajasiga etgan olimlar tomonidan amalga oshirilishi mumkin, xolos.
Ibn Obidin rahimahulloh aytadi: “Bilginki, munosib kishilar tomonidan kuchli deb hisoblangan narsaga ergashish vojibdir”.
Muallif o'sha munosib kishilar kim ekanini shunday izohlaydi: “Ya'ni tarjih ahli. Bu narsa har qanday olimning ham tarjihi yaroqli bo'lavermasligiga ishora qiladi”.

⚠️ (davomi bor)

© Azizbek HOLNAZAROV