Kecha, 12 sentyabr' kuni O'zbekiston musulmonlari idorasida “Islom ma'rifati va madaniyati rivojiga beqiyos hissa qo'shgan Boboxonovlar sulolasi merosini o'rganish va keng targ'ib etish” mavzusida ilmiy-ma'rifiy suhbat bo'lib o'tdi.
Tadbirda O'zbekistondagi Islom tsivilizatsiyasi markazi etakchi ilmiy xodimi Shayx Abdulaziz Mansur hazratlari, Muftiy Boboxonovlar sulolasi vakilasi, Toshkent davlat sharqshunoslik universiteti dotsenti Muxlisa Ziyovuddin qizi, O'zbekiston musulmonlari idorasi raisi o'rinbosari Ibrohimjon domla Inomov hamda Diniy idora xodimlari ishtirok etdi.
Marosim Qur'oni karim tilovati va xayrli duolar bilan boshlandi.
Ma'rifiy uchrashuv avvalida Shayx Abdulaziz Mansur hazratlari yurtimiz mo'min-musulmonlari tomonidan katta ehtirom bilan yodga olinadigan Muftiy Boboxonovlar sulolasi vakillari o'ta mashaqqatli yillarda yurtimizdagi diniy-ma'rifiy soha rivoji yo'lida beqiyos xizmatlar qilganlari haqida so'z yuritdi.
Shundan so'ng Muxlisa Ziyovuddin qizi Muftiy Boboxonovlar sulolasi vakillari, diniy idora asoschilari, marhum muftiylar – Eshon Boboxon ibn Abdulmajidxon, Shayx Ziyouddinxon ibn Eshon Boboxon va Shamsiddinxon Boboxonovlar faoliyati sho'rolar davlatida qaltis bir davrda mintaqamizdagi beshta respublika musulmonlarining muftiysi bo'lib, bu muhim va mas'uliyatli vazifani ham a'lo darajada bajarganlari, Sobiq ittifoq davrida diniy ulamolar taqibga uchrab, turli tazyiqlarga qolgan damlarda ham u zotlar yopilgan masjidlarni ochish, buzilib yotganlarni ta'mirlash, diniy tadbirlarni o'tkazish, fuqarolarning haj safarlariga ruxsat olishga erishganlari haqida gapirib berdi.
Tadbir davomida Muftiy Boboxonovlarning ulkan xizmatlaridan biri Buxoro shahridagi Mir Arab madrasasi va Toshkentda Islom oliy ma'hadining ochilishi, bu ilmu fan o'choqlari nafaqat O'rta Osiyo va Qozog'iston, balki Rossiyaning Yevropa qismi va Sibir, Kavkazorti, Shimoliy Kavkaz diniy muassasalari uchun ham kadrlar tayyorlagani, mazkur o'quv yurtlarini bitirib chiqqanlar orasida taniqli din arboblarining borligi, Muftiy Boboxonovlar xalqaro aloqalarni o'rnatish va rivojlantirishga ham e'tibor berganlari, bunda ular, birinchidan, turli musulmon mamlakatlarida o'tkazilgan xalqaro anjumanlarda ishtirok etib, o'sha davrlarning dolzarb masalalari yuzasidan ma'ruza qilgan bo'lsalar, ikkinchidan, ko'plab din va davlat arboblari bilan aloqa o'rnatganlari, Muftiy Boboxonovlar ishtiroki bilan o'sha davrlarda arab mamlakatlari va islom dini tarqalgan 80 ta davlat bilan mamlakatimiz o'rtasidagi munosabatlar yaxshilanib, diniy aloqalar kengaygani ta'kidlandi.
Ma'naviy-ma'rifiy tadbir davomida keyingi yillarda hukumatimiz ko'magida Muftiy Boboxonovlar sulolasi haqida hujjatli fil'm, ko'rsatuv, kitob, ommabop risola va turkum maqolalar chop etilib, ularning dinimiz, yurtimiz ravnaqi yo'lida qilgan ishlarini keng ommagan targ'ib qilinayotgani, bu esa u zotlarning yorqin xotirasiga hurmat-ehtirom va ularning xayrli amallari doim el yodida ekanligi qayd etildi.
Tadbir so'ngida Ibrohimjon domla Inomov muhtaram mehmonlarga O'zbekiston musulmonlari idorasining esdalik sovg'alarini topshirdi.











O'zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
18 avgust Toshkentning nafaqat diniy, balki madaniy va ilmiy merosi tarixida muhim o‘rin tutuvchi sana. Qur’oni Karimning eng qadimiy qo‘lyozmalaridan biri sifatida e’zozlanadigan Usmon Mus'hafi asrlar davomida Markaziy Osiyo tarixining turli bosqichlariga guvoh bo‘lib kelgan, xabar bermoqda iccu.uz.
Ushbu nodir qo‘lyozma yirik hajmdagi pergament varaqlarga yozilgan bo‘lib, matni qadimiy Hijoz xatida bitilgan. Mus'hafda hozirgi arab yozuvidagi nuqta va harakat belgilari mavjud emas. Manbalarda uning saqlanib qolgan qismi 338 yoki 353 varaqdan iborat ekani haqida turli ma’lumotlar uchraydi. Ayrim yo‘qolgan pergament varaqlar keyinchalik qog‘oz bilan almashtirilgan. Qo‘lyozmaning aniq sanasi xususida ilmiy adabiyotlarda turli qarashlar mavjud.
Tarixiy ma’lumotlarga ko‘ra, Mus'haf uzoq yillar Samarqandda saqlangan. 1868–1869 yillarda u Sankt-Peterburgga olib ketilgan va Imperator xalq kutubxonasiga topshirilgan. 1905 yilda qo‘lyozmaning 50 ta faksimile nusxasi ko‘chirilgan. 1917 yildagi siyosiy o‘zgarishlardan keyin musulmon ulamolarining talabi bilan Mus'haf avval Ufaga, keyin esa O‘rta Osiyoga qaytarilishi jarayoni boshlangan.
1924 yilda Usmon Mus'hafi Tatariston, Boshqirdiston va Turkiston ulamolaridan tashkil topgan maxsus kuzatuvchilar hamrohligida maxsus poyezd orqali Ufadan Toshkentga olib kelindi. Toshkentga olib kelinganidan so‘ng Mus'haf bir muddat shahardagi masjidlardan birida saqlandi. Keyinchalik uning asrab-avaylanishini ta’minlash maqsadida O‘zbekiston tarixi davlat muzeyiga topshirildi.
1989 yil 14 mart kuni Toshkentda bo‘lib o‘tgan Musulmonlarning IV quriltoyida O‘zbekiston hukumati qarori bilan Usmon Mus'hafining musulmonlar ixtiyoriga qaytarilgani e’lon qilindi. Keyinchalik u O‘zbekiston musulmonlari idorasi ixtiyoriga topshirildi. Mus'haf bir muddat Hazrati Imom majmuasidagi «Mo‘yi Muborak» madrasasi muzey-kutubxonasida maxsus sharoitda ham saqlandi.
Usmon Mus'hafining tarixiy va madaniy ahamiyati xalqaro miqyosda ham e’tirof etilgan. 1997 yilda qo‘lyozma YUNЕSKOning «Memory of the World» — «Jahon xotirasi» dasturi ro‘yxatiga kiritilgan.
2025 yil 13 noyabr — Usmon Mus'hafi tarixida yana bir muhim sana. Aynan shu kuni nodir qo‘lyozma O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga olib kelindi. Bugun Qur’on zalidagi asosiy eksponatlardan biri sifatida alohida o‘rin egallab, yurtimizning ko‘p asrlik diniy, ilmiy va ma’naviy merosini namoyon etuvchi bebaho yodgorlik sifatida taqdim etilgan. Shuningdek, Markazda turli davrlarda Somoniylar, Qoraxoniylar, Xorazmshohlar va Temuriylar davrida ko‘chirilgan Qur’on nusxalarini ham ko‘rish mumkin. Usmon Mus'hafi tarixi bu faqat bir qo‘lyozmaning tarixi emas. Bu asrlar osha saqlangan ilmiy va ma’naviy meros, uni asrab-avaylagan avlodlar xotirasi va O‘zbekiston zaminida shakllangan buyuk islom sivilizatsiyasining uzviy davomiyligi haqidagi tarixdir.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati