Qardoshlik mustahkamlanishi ummat birdamligiga xizmat qilmoqda
Allohga shukrki, tili, dini, an'ana va urf-odatlari bir-biriga o'xshash o'zbek va qozoq xalqlari tarixiy taraqqiyotning barcha yo'nalishlarida o'zaro hurmatda, qavmu qarindosh bo'lib, ko'p asrlar davomida tinch-totuv hayot kechirib kelmoqda.
Ikki xalq azaldan bir zaminda yashab, bir daryodan suv ichadi. Muhtaram Prezidentimiz Shavkat Mirziyoev ta'biri bilan aytganda: “O'zbek va qozoq bir-biriga elkadosh bo'lib, ahl-inoq yashab kelgan ildizi bir xalqdir”.
Dinimizda qo'ni-qo'shnichilik aloqalarini mustahkamlash, yaxshi munosabatda bo'lish targ'ib qilinadi. Abdulloh ibn Amr ibn Oss roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisda Nabiy sollallohu alayhi vasallam: “Allohning huzurida do'stlarning yaxshisi o'z do'stiga yaxshilik qilganidir. Allohning huzurida qo'shnilarning yaxshisi o'z qo'shnisiga yaxshilik qilganidir”, deganlar (Imom Termiziy rivoyati).
Alloh taolo: “Allohga ibodat qiling va unga hech narsani sherik qilmanglar! Ota-onalarga yaxshilik qilinglar! Shuningdek, qarindoshlar, etimlar, miskinlar, qarindosh qo'shni-yu begona qo'shni, yoningizdagi hamrohingiz, yo'lovchi (musofir)ga va qo'l ostingizdagi (qaram)larga ham (yaxshilik qilinglar)!”, deb bayon etgan (“Niso” surasi, 36-oyat).
Demak, qo'shniga yaxshilik qilish mo'min-musulmon uchun burch. Keyingi yillarda ikki davlat rahbarlarining oqilona siyosati tufayli bunday yaqin qo'shnichilik va o'zaro ishonchga asoslangan munosabatlar tobora mustahkamlanib, aloqalar yangi bosqichga ko'tarildi.
O'zbekiston bilan Qozog'iston o'rtasidagi hamkorlik barcha sohalar qatori diniy jabhada ham izchil rivojlanib, xalqlarimiz o'rtasidagi birodarlik muhiti yanada yaxshilanmoqda.
Ikki mamlakat musulmonlari idoralari hamkorliklari tarixiy ildizlari 1943 yilda tashkil etilgan O'rta Osiyo va Qozog'iston musulmonlari diniy boshqarmasidagi birgalikda olib borilgan faoliyatga borib taqaladi.
Qozog'istonda mustaqillik yillarida Islom dini ma'rifatini keng yoyish, mo'min-musulmonlar ehtiyojini to'la ta'minlash va masjid-madrasalarni obod etish hamda muborak dinimizni ravnaq toptirish yo'lida juda katta ishlar amalga oshirildi. Hususan, Qozog'iston musulmonlari diniy idorasi faoliyati rivojlanishida o'z vaqtida rahbarlik qilgan Ratbek Hoji Nisanbayevich, Absattar Hoji Derbisali, Yerjan hoji Malgaziyevich Mayamerov, Serikbay hojie Satibaldi o'g'lie Oraz janoblari katta hissa qo'shdilar. Hozirda esa bosh muftiy, Navro'zbay hoji Tag'anuli janoblari boshchiligida ulkan ishlar qilinmoqda.
Alloh taolo Qur'oni karimda O'z diniga xizmat qiluvchilarni shunday ifoda etadi: “Ey, imon keltirganlar! Agar sizlar Allohga yordam bersangiz (dinining rivoji uchun harakat qilsangiz), U ham sizlarga yordam berur va qadamlaringizni sobit (barqaror) qilur” (“Muhammad” surasi, 7-oyat).
Ta'kidlash joizki, bugungi murakkab sharoitda din peshvolari va Islom ulamolarining hamjihatlikda ishlashlari har qachongidan ham dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Musulmon ulamolarining o'zaro hamkorligi yuzaga kelayotgan muammolar va qarama-qarshiliklarni echishda muhim omil bo'lib xizmat qiladi.
Shu ma'noda qardosh xalqlar bilan o'zaro aloqalarni mustahkamlash dinimiz rivojiga turtki beradi, insha Alloh. 2018 yilda Toshkent shahrida O'zbekiston hamda Qozog'iston musulmonlari idorasi o'rtasida hamkorlik bo'yicha memorandum imzolangan edi. Unga ko'ra, Fatvo masalasida, Ramazon oyining boshlanish kuni va ikki hayit bayramlarining birinchi kunini belgilashda doimiy hamkorlik olib borish belgilab qo'yilgan. Bu borada oxirgi besh-olti yilda O'zbekiston, Qozog'iston va Qirg'iziston ulamolari bilan Ramazon oyi, Iydul Fitr va Iydul Azhoning birinchi kuni, namoz vaqtlarini aniqlash hamda shar'iy masalalarda fatvo ishlab chiqishdagi hamkorligimiz o'zining ijobiy samarasini bermoqda.
Shuningdek, memorandumda ziyorat turizmi, diniy ta'lim va diniy tadqiqotlar olib borishda o'zaro tajriba almashish, takliflar asosida xalqaro anjuman, seminar va davra suhbatlarida ishtirok etish qayd etilib, o'tgan davr mobaynida ikki diniy idora o'rtasida ko'p tadbirlar amalga oshirildi.
Hususan, o'tgan 2021 yil va joriy yil davomida ham ikki diniy idora rahbariyatining bir necha bor turli mavzularda uchrashuvlar o'tkazganlari ham qardosh xalqlarning bir-biriga bo'lgan hurmat va ishonchi yanada rivojlanib borayotganidan darak beradi. 2021 yilning noyabr' oyida O'zbekiston musulmonlari idorasi delegatsiyasi Qozog'istonda bo'lib o'tgan “Mustaqil Qozog'iston va Islom qadriyatlari” nomli xalqaro anjumanda ishtirok etib, qardosh xalqlar Islom dini qadriyatlariga katta hissa qo'shganlarini alohida qayd etgan edilar.
Konferentsiya doirasida Qozog'iston musulmonlari diniy boshqarmasi kamtarona xizmatlarimizni yuqori baholab, yuksak medal bilan taqdirladi. Albatta, bunday e'tirofdan ko'nglimiz tog'dek ko'tarildi. Bu ham ikki qardosh elning bir-biriga bo'lgan do'stligi va yaqinligi belgisidir.
Mazkur tashrif davomida Qozog'iston musulmonlari idorasi raisi, bosh muftiy Navro'zbay hoji Tag'anuli janoblari O'zbekiston bilan Qozog'iston o'rtasidagi hamkorlik diniy-ma'rifiy jabhada ham izchil rivojlanib, xalqlarimiz o'rtasidagi birodarlikni yanada mustahkamlanib borayotgani, bu ikki Davlat rahbarlarining oqilona siyosati tufayli ekanini alohida ta'kidlab, kelgusida bir qator loyihalarni amalga oshirishni taklif qilgan edilar.
Bunday o'zaro muloqotning uzviy davomi joriy yilning 15 aprel' kuni Istambul shahrida o'tkazilgan Turkiy davlatlar diniy idoralari rahbarlarining I yig'ilishida ham davom etdi. Unda Qozog'iston musulmonlari idorasi rahbariyati bir qator muhim takliflarni olg'a surar ekan, O'zbekiston delegatsiyasi tomonidan o'rtaga tashlangan fikr-mulohazalar va takliflarni ham qo'llab-quvvatlashini bildirdi. Bu ham qardoshlikning muhim jihatlaridandir.
Shu yil 6 may kuni Turkiston viloyatida “Turkiy xalqlarning islom tsivilizatsiyasi rivojiga qo'shgan hissasi” mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman bo'lib o'tdi. Ushbu nufuzli tadbirda O'zbekiston musulmonlari idorasi ulamolari ishtirok etib, o'z chiqishlarida qardosh xalqlarning o'zaro aloqalarining mustahkamlanib borayotgani diniy soha rivojiga xizmat qilayotganini alohida ta'kidladilar.
2022 yil 6-10 iyun' kunlari Misr Arab Respublikasi muftiysi, professsor Shavqiy Ibrohim Allomning taklifiga binoan Misr Arab Respublikasining bosh vaziri Mustafo Madbuliy janoblari shefe'ligida o'tkazilgan “Diniy ekstremizm. Intellektual asos va uni engish strategiyasi” mavzusidagi xalqaro konferentsiyada 200 dan ziyod ishtirokchilari qatorida O'zbekiston va Qozog'iston diniy idoralari rahbarlari munosib ishtirok etganlari musulmon olami ulamolarining olqishlariga sazovor bo'ldi.
Shu yil 12 avgust juma kuni Nur-Sulton shahrida bunyod etilgan yirik masjidning ochilish marosimida Misr, Rossiya, Qirg'iziston, Mongoliya kabi davlatlar diniy idora rahbarlari qatori kamina ham ishtirok etib, qo'shni yurtda shunday go'zal, o'ziga xos arxitekturaga ega masjid barpo etilganidan juda ham mamnun bo'ldik. Darhaqiqat, masjidlar obodligi yurt obodligidir. Zero, masjidga ibodat qilish uchun kelgan kishilar Vatan tinchligi, xalq osoyishtaligini so'rab, duo qilishadi.
Nuriddin domla Holiqnazarov,
O'zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy
(“AYQIeN” nomli gezataning 2022 yil 9 sentyabrdagi 134-soni va “MUNARA” gazetasining 2022 yil sentyabrdagi 134-soni)
Ikki ulug‘ ne’mat
#Mustaqillikning 35 yilligi
Mustaqilligimizning 35 yillik to‘yi yaqinlashib, joylarda bayram shukuhi keza boshladi. Bundan dilda shukronalik hissi ortmoqda.
Tarixga nazar tashlansa, hamma davrda ham davlatning rivojlanishi, taraqqiy topishi jamiyatning farovon va osoyishta hayot kechirishiga bog‘liqligi ayon bo‘ladi.
Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallam tinchlik-xotirjamlik eng katta ne’mat ekanligini ta’kidlab, bunday deganlar: “Ikki ne’mat borki, ko‘pchilik insonlar uning qadriga yetmaydi. Ular xotirjamlik va sihat-salomatlik” (Imom Buxoriy rivoyati).
Demak, tinchlik va xotirjamlik Alloh ta’oloning behisob bo‘lgan buyuk ilohiy ne’matlaridan. Shunday ekan, tinchlikning qadriga yetib, uning shukrini ado etish insonning burchlaridandir. Zero, hayotning bir maromda davom etishi, Haq taolo buyurgan ishlar xotirjam ado etilishi uchun ham osoyishtalik lozim bo‘ladi. Alloh taolo ham: “Ey, imon keltirganlar! Yoppasiga tinchlik ishiga kirishingiz!” deya buyuradi (Baqara surasi, 208-oyat). Tinchlik, salimlik mavzusi o‘ta muhim bo‘lgani bois Qur’oni karim oyatlaridan o‘rin olgan. Zotan, arab tilidagi “salm”, “silm”, “salom”, va “islom” so‘zlari bir o‘zakdan chiqqan, turli ma’nodagi so‘zlar bo‘lsada, aynan bir maqsadga yo‘naltirilgandir.
Bandaga berilgan ne’matlarning qadriga yetishda va uni asrashda, bizga payg‘amlarlarning otasi bo‘lgan, Ibrohim alayhissalom o‘rnak bo‘lib kelgan. U zot o‘z davrida Makkaga tinchlik, uning ahliga rizq so‘ragani so‘zimizning yorqin misolidir: “Ibrohim: “Ey, Rabbim, bu (Makka)ni tinchlik shahri qilgin va uning aholisidan Allohga va oxirat kuniga ishonuvchilarga (turli) mevalardan rizq qilib bergin” dedi” (Baqara surasi,126-oyat).
Alloh taolo bu orqali Rasululloh sollallohu alayhi va sallamni o‘tgan payg‘ambarlar hayotidan xabardor qilish barobarida, ular so‘ragan narsalarni ham bildirib, shunga chaqirgan.
Bu ne’atlar bardavom bo‘lishi uchun ham insondan shukr va qadrlash talab etiladi. Tinchlik hukm surib turgan joyga yana tinchlik so‘rab duo qilish esa, muqaddas dinimiz buyuradigan ishlardan. Shunday ekan, inson kim bo‘lishidan qat’iy nazar, o‘zi yashab turgan, Alloh ne’mat qilib bergan Vatani, uning zilol suvlari, havosi, nozi ne’matlari va boshqa barcha sharoitlariga shukr qilib, uni ziyoda bo‘lishini so‘rab duo qilishi lozim.
Bugun dunyoda tinchligi, xotirjamligini yo‘qotganlar qancha. Bularni ko‘rib, eshitib turganlar ibrat olib, xulosalar chiqarib, o‘zlari uchun in’om qilingan tinchlik va xotirjamlikni qadrlab, asrab avaylashi lozim.
Yurtimizda hukm surayotgan tinchlik, xotirjamlikni saqlash, uni turli xil g‘arazli xuruj, hamlalardan, fitna va bo‘htonlardan himoya qilish, g‘arzli va manfur kimsalarning makrlariga uchmasdan, yosh avlodni ham ulardan xabardor qilib, islom ta’limotining ezgu g‘oyalarini keng targ‘ib etish har birimizning burchimizdir. Bu xususida Alloh taolo bunday degan: “Ezgulik va taqvo (yo‘li)da hamkorlik qilingiz, gunoh va adovat (yo‘li)da hamkorlik qilmangiz! Allohdan qo‘rqingiz! Albatta, Alloh azobi qattiq zotdir” (Moida surasi, 2-oyat).
Xulosa qiladigan bo‘lsak, dinimizning tinchlik va xotirjamlikka bo‘lgan e’tibori nechog‘lik katta, hamda bag‘rikenglik uning negizi ekani yaqqol namoyon bo‘ladi. Inson o‘zidagi ne’matning qadrini uning ustida mulohaza yuritish, shu ne’matdan o‘zgalar ham bahramand yoki bebahra ekanini o‘ylab ko‘rish bilan biladi. Bu esa Allohga yanada ko‘proq shukr qilishga undaydi.
Ne’matning bardavom bo‘lishi, uning shukri ado etilishiga ham bog‘liq. Yoshi ulug‘ nuroniy otaxon va onaxonlarimiz ushbu ikki ulug‘ ne’matning mustahkamligini so‘rab duo qilishlari shundan. Alloh taolo yurtimiz tinchligi va xotirjamligini barqaror, bardavom, xalqimiz hayotini bundan-da farovon qilsin.
Isomiddin AHROROV