O'zbekistondagi bag'rikenglikning yana bir e'tirofi
Amerikaning Global jalb qilish instituti (Institute for Global Engagement, IGE) veb-saytida “IGE O'zbekistonda e'tiqod erkinligini himoya qilish va rivojlantirish maqsadida tarixiy “Deklaratsiyalar muloqoti” xalqaro forumini o'tkazdi” sarlavhali maqola chop etildi, deb xabar bermoqda O'zA.
Maqolada Global hamkorlik instituti va O'zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Strategik va mintaqaviy tadqiqotlar instituti hamkorligida “Deklaratsiyalar muloqoti” xalqaro forumi Toshkent, Samarqand va Buxoroda shaharlarida bo'lib o'tgani aytilgan.
Material mualliflari ushbu xalqaro tadbir diniy erkinlik va bag'rikenglik sohasidagi so'nggi yirik deklaratsiyalarni umumlashtirgan tarixiy “Buxoro deklaratsiyasi” qabul qilinganiga alohida to'xtalgan. Mazkur hujjat ko'p konfessiyali muloqotni rivojlantirish bo'yicha amaliy faoliyatni kengaytirishga xizmat qiladi, fuqarolarni diniy bag'rikenglik va inson huquqini mustahkamlash uchun o'zaro hamkorlik ko'nikmasini shakkllantirishga chaqiradi, deyiladi sahifada.
Shuningdek maqolada ushbu nufuzli anjuman doirasida “Din va qonun ustuvorligi”, “Madaniyatlararo diniy savodxonlik” va “Konfessiyalararo munosabat o'rnatish” mavzularida o'quv dasturi tashkil etilgani haqida ma'lumot berilgan.
“Deklaratsiyalar muloqoti” mahalliy va xorijiy ommaviy axborot vositalarida keng yoritilgani, delegatsiyalar a'zolari, jumladan, IGE prezidenti Kris Saypl, Markaziy Osiyo bo'yicha katta ilmiy xodimi Ueyd K'yusak, boshqaruv kengashi a'zosi Nadin Maenza O'zbekiston OAV vakillariga interv'yu bergani qo'shimcha qilingan.
Hususan, materialda global operatsiyalar bo'yicha vitse-prezident Jeyms Chenning so'zlaridan iqtibos keltirib, “so'nggi yillarda dunyo mamlakatlarida diniy erkinlik keskin bo'g'ilgan bo'lsa-da, O'zbekiston bu borada sezilarli ijobiy natijaga erishgani, “Buxoro deklaratsiyasi” ayni yunalishdagi ishlarning davomiyligi belgisi” ekani, e'tirof etilgan.
Ma'lumot uchun: “Institute for Global Engagement” 2000 yil AQShning diniy erkinlik bo'yicha birinchi maxsus elchisi Robert Saypl va uning rafiqasi Enn Saypl (tashkilotning faxriy prezidenti Kris Sayplning ota-onasi) tomonidan tashkil etilgan. Tashkilotning maqsadi Davlat departamenti va boshqa diniy tashkilotlar ko'magida turli dasturlarni amalga oshirish orqali dunyoda diniy erkinlikni targ'ib qilish, shuningdek, sohaga oid muammolarni hal qilish uchun xorijiy hukumatlar bilan muloqot olib borishdan iborat. IGE dunyo jamoatchiligi oldida barcha dinlar o'zaro tinch-totuv yashashi uchun sharoit yaratishga intiladigan xristian tashkiloti sifatida namoyon bo'ladi.
2018 yil sentabr' oyida imzolangan uch tomonlama memorandum doirasida O'zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Strategik va mintaqalararo tadqiqotlar instituti hamda Fuqarolik jamiyatini rivojlantirish markazi bilan hamkorlikda diniy erkinlik bo'yicha norasmiy ishchi guruh tuzilgan. 2019 yil noyabr' oyida 40 dan ziyod ekspertlar, din arboblarining O'zbekistonga safari tashkil qilindi. Tashrif doirasida AQShning turli shtatlaridan kelgan imomlar, ravvinlar va pastorlar ishtirokida seminar o'tkazildi.
O'zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
Muqaddas maskanga munosabat qanday bo‘lishi kerak?
Imom Buxoriy majmuasi nafaqat O‘zbekiston, balki butun islom olami uchun ulug‘ va muqaddas qadamjolardan biri hisoblanadi.
Hazrat Imom Buxoriydek buyuk muhaddis nomi bilan bog‘liq ushbu majmua bugun yurtimizning eng yirik ma’naviy va madaniy markazlaridan biriga aylangan. Har kuni minglab ziyoratchilar bu yerga kelib, ajdodlar merosi, ma’rifat va muqaddas tarix bilan yuzlashmoqda.
Majmua nafaqat ziyoratgoh, balki xalqimizning boy ma’naviy merosi, milliy me’morchiligi va islom sivilizatsiyasidagi o‘rnini namoyon etuvchi noyob madaniy ob’yektdir. Uni barpo etish uchun katta mehnat, yuksak mahorat va qimmatbaho qurilish materiallari sarf etilgan. Shu bois bu qutlug‘ maskanni asrab-avaylash har birimiz uchun muhim vazifadir.
Yaqinda Madaniy meros agentligi tomonidan ayrim ziyoratchilarning majmua hududida beparvo munosabatda bo‘layotgani haqida ma’lumot berildi. Ayrim holatlarda ustunlar, ayvonlar va muzey eksponatlariga ehtiyotsiz munosabatda bo‘lish, chiqindilarni duch kelgan joyga tashlash kabi holatlar kuzatilmoqda. Bu esa nafaqat ziyoratgoh ko‘rkiga, balki uning ma’naviy muhitiga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Bu holat barchamizni sergaklikka chaqirishi kerak. Zero, muqaddas qadamjoga kelgan inson avvalo o‘zini munosib tutishi, tozalik va tartib-qoidalarga amal qilishi lozim. Chunki ziyoratgoh — oddiy sayrgoh emas. Bu yerda asrlar nafasi, buyuk ajdodlar ruhi va ma’rifat ziyosi mujassam.
Tozalik esa inson madaniyatining eng muhim ko‘rsatkichlaridan biri. Islom ta’limotida ham poklikka alohida ahamiyat berilgan. Payg‘ambarimiz Muhammad alayhissalom “Tozalik — iymonning yarmidir”, deya ta’kidlaganlar. Demak, ziyoratgoh hududida ozodalikni saqlash nafaqat fuqarolik burch, balki ma’naviy mas’uliyat hamdir.
Ayniqsa, chet ellik mehmonlar O‘zbekiston haqidagi ilk taassurotni aynan shunday muqaddas maskanlar orqali oladi. Agar ziyoratgoh ozoda, tartibli va fayzli bo‘lsa, bu xalqimizning yuksak madaniyati va ma’naviyatini namoyon etadi. Aksincha, beparvolik va tartibsizlik mamlakatimiz nufuziga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Yosh avlodni ziyoratgoh madaniyati ruhida tarbiyalash ham muhim ahamiyatga ega. Bolalar kattalardan ibrat oladi. Agar ota-ona muqaddas joyda tartibga amal qilsa, ehtiyotkor bo‘lsa, farzand ham shu ruhda tarbiya topadi. Shu bois har bir inson o‘z harakati bilan boshqalarga namuna bo‘lishi kerak.
Imom Buxoriy majmuasi — millatimiz g‘ururi va ma’naviy boyligi. Uni asrash, tozaligini saqlash va ehtirom bilan munosabatda bo‘lish har bir insonning vijdoniy burchidir. Ziyoratgohlarga bo‘lgan munosabatimiz orqali biz o‘z madaniyatimiz, ma’naviyatimiz va ajdodlar merosiga bo‘lgan hurmatimizni namoyon etamiz.
Asliddin Mustafoyev, majmua axborot xizmati rahbari.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
