Islom insonni mukarram qilish bo'yicha ko'rgan choralar ichida libos masalasi ham bor. Bu masalada insonning kiyinish madaniyatiga rioya qilishi o'zi uchun obro' va martaba ekani, go'zallik va ziynat ekani bir nechta kitoblarimizda zikr qilingan.
Alloh taolo A'rof surasida marhamat qiladi: «Ey Odam bolalari, batahqiq, sizlarga avratingizni to'sadigan libos va ziynat libosini nozil qildik. Taqvo libosi, ana o'sha yaxshidir. Ana o'shalar Allohning oyat-belgilaridandir. Shoyadki eslasalar» (26-oyat).
Insonni hayvondan ajratib turadigan alomatlardan biri libosdir. Odamning avrati – aybini berkitib turishi uchun Alloh taolo unga libos ato qilgan. Libosning zaruri avratni pinhon tutadigani hisoblanadi. Lekin Alloh insonning avratdan boshqa a'zolarini ham to'sish ehtiyoji borligini inobatga olib, libosni ziynat tarzida nozil qildi. Huddi shuningdek, libosni o'z o'rnida, ya'ni shariatga muvofiq kiygan inson ziynatli hisoblanadi.
Yuqorida aytganimizdek, Alloh taolo kiyim-boshni insonga avratini to'ssin, o'zini tuzatsin, deb bergan. Ammo barcha sohada haddida turmagan inson bu o'rinda ham turli buzuqliklarga yo'l qo'ydi. Ba'zilari kiyim-boshni faxr va g'urur vositasi, ikkinchilari uni hayotdagi asosiy maqsad qilib oldi. Qadr-qiymatni ham kiyim-bosh bilan o'lchay boshladi. Uchinchilari kiyimni tor va yupqa kiyib, undan ko'zlangan asosiy maqsadni suiiste'mol qilishga kirishdi. Hususan, tarbiyasiz ayollar libosni aynan avratni bo'rttirib ko'rsatish uchungina kiydilar. Bu esa yuksak insoniy sharafni erga uradigan holatdir. Shuning uchun ham Islom bu ishlarda o'z ta'limotlarini joriy qildi.
Boshqa dinlar, tuzumlar va xalqlarning bu boradagi tasarruflariga qaraydigan bo'lsak, Islomdagi kabi mo''tadillikni ko'rmaymiz. Ular yoki u tarafga, yoki bu tarafga og'ib ketgan bo'ladilar.
Ularning ba'zilari eb-ichish, kiyish va sadaqa ishlarida tarki dunyo yo'lini tutib, imkoni bor narsani qilmasdan, o'zini o'zi qiynaydi. Albatta, hozirda bu toifadagilar oz.
Ba'zilar esa hayotni eb-ichish, kiyinishu o'yin-kulgidan iborat, deb xayol qiladi. Butun imkoniyatlarini mazkur narsalarga sarflaydi.
Yeb-ichishda ham, kiyinishda ham, sadaqa qilishda ham doimiy va chegarasiz ravishda isrofga yo'l qo'yadilar. Eng yomoni, bu masalada dunyoqarashlari noto'g'ri bo'lgani sababli eydigan taomlari, ichadigan ichimliklari, kiyadigan kiyimlari va qiladigan sadaqalari ila manmanlik, mutakabbirlik qiladilar. Hozirda xuddi shu toifa ko'pchilikni tashkil etadi.
Ming afsuslar bo'lsinkim, ba'zi musulmonlik da'vosini qilib yurganlar ham Islom ta'limotlaridan uzoqlashish, ularga amal qilmaslik oqibatida bu masalada xatoga yo'l qo'yadilar. Oqibatda turli-tuman muammolar kelib chiqadi.
Manbalar asosida tayyorlandi
So'fiyev Abdulhakim
O'zbekiston musulmonlari idorasi Pop tumani bosh imom-xatibi
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazida Xattotlik maktabini tashkil etildi. Mazkur muhim ilmiy-ma’rifiy loyiha buyuk sarkarda Amir Temur tavalludining 690 yilligiga bag‘ishlangan «Temuriylar davri xattotlik merosi — an’analar davomiyligi» mavzusidagi seminarda e’lon qilindi.
Seminar islom san’ati, tarix va filologiya sohalaridagi yetakchi mutaxassislarni birlashtirib, xattotlik san’atining ma’naviy va madaniy ahamiyatini keng muhokama qilish uchun muhim maydon bo‘ldi.
- Hattotlik maktabi Islom sivilizatsiyasi markazida ochish tashabbusi 2025 yil 29 yanvarida muhtaram Prezidentimiz tomonidan taklif etilgandi. Bir yil o‘tgach, ushbu tashabbusni barcha halqaro tashqilotlar qo‘llab-quvvatlab, Temuriylar tamadduniga bag‘ishlangan konferensiya doirasida bu loyihaga start berildi. Xattotlik maktabining tashkil etilishi mamlakatimizda madaniy merosni asrash va targ‘ib etishga qaratilgan keng ko‘lamli islohotlarning mantiqiy davomidir, - dedi F. Abduxoliqov tadbir ishtirokchilariga qaratilgan nutqida.
Qayd etilganidek, Temuriylar davrida xattotlik san’ati yuksak taraqqiyot cho‘qqisiga ko‘tarilib, madaniy yuksalish ramziga aylangan. Olimlar taqdim etgan ma’lumotlarga ko‘ra, Amir Temur markazlashgan davlat barpo etgach, turli o‘lkalardan eng mohir xattotlarni poytaxtga jamladi. Suls, nasta’liq va kufiy xat turlari o‘zining cho‘qqisiga chiqdi. Qur’oni Karimning "Boysunqur" nusxasi kabi ulug‘vor asarlar bitildi.
Xalqaro ekspertlar ushbu tashabbusni yuqori baholadilar. Jumladan, IRCICA bosh direktori Mahmud Erol Qilich islom xattotligining jahon madaniyatidagi o‘rni, uning yuksak estetik va ma’naviy qiymati haqida fikr bildirdi. Turkiya Qo‘lyozma asarlar boshqarmasi raisi Jo‘shqin Yilmaz Suleymaniya kutubxonasida saqlanayotgan noyob qo‘lyozmalar haqida ma’lumot berib, ularning katta qismi Markaziy Osiyo tarixi bilan bog‘liq ekanini ta’kidladi. Buyuk Britaniyadagi Al-Furqan Islamic Heritage Foundation direktori Sali Shaxsuvari esa Temuriylar davrini haqiqiy ma’rifiy va madaniy uyg‘onish davri sifatida baholadi.
Ta’kidlanishicha, Xattotlik maktabi nafaqat ta’lim muassasasi, balki ilmiy-tadqiqot va madaniy markaz sifatida faoliyat yuritadi. Uning doirasida mutaxassislar tayyorlash, qo‘lyozmalarni saqlash va restavratsiya qilish, shuningdek, xalqaro hamkorlikni rivojlantirish rejalashtirilgan.
t.me/islommarkazi