Har bir ishni chiroĭli va mustahkam bajarilishida ilm va amalning ŭrni beqiyësdir. Ilm poĭdevor, amal esa ŭsha poĭdevor ustiga barpo qilinadigan binodir. Binoning pishiq va mustahkam bŭlishi uning asosi bŭlmish poĭdevorning tŭg'ri va mustahkam bŭlishiga bog'liq. Boshqacha qilib aĭtsak, ilm – daraxt, amal esa uning mevasidir.
“Agar bilmaydigan bo'lsangiz, zikr ahllaridan so'ranglar”(Nahl surasi, 43-oyat).
Haqiqatda, bilmagan kishi sŭrab ŭrganishi kerak. Savol berishdan hech qachon uyalmasligi lozim. Zero, jaholat ham ma'naviĭ kasallikdir. Uning eng yaxshi davosi ŭrganish va savol berishdadir.
Jobir roziĭallohu anhudan rivoyat qilinadi: U zot aĭtadi: «Men Nabiĭ sollallohu alaĭhi vasallamni nahr kuni ulovlari tepasida tosh otayëtganlarini va “Haj amallaringizni (mendan) olinglar. Ehtimol, bu hajimdan keyin (boshqa) haj qila olmayman”, deëtganlarini kŭrdim» (Imom Muslim rivoyati).
Rasululloh sollallohu alaĭhi vasallam haj ahkomlarini asosan ŭzlari bayën qilib berardilar. Gohida ilmga haris bŭlgan sahobalar tomonidan berilgan savollar bahonasida haj amallari qandaĭ ado etilishini tushuntirardilar. Sahobalarning ehrom libosi, hajji badal haqida sŭrovlari hadislarda vorid bŭlgan.
Haj inson ympida bir marta ado etadigan farz ibodatdir. Inson qancha mablag', vaqt, kych-qyvvat capflab hajga borsa-yu, amallarni notŭg'pi bajarca ëki qandaĭ bajarish ilmini bilmasa, hamma hapakatlari habata bŭlib ketishi mumkin. Shyning ychyn ziyëratga otlangan kishi, eng avvalo, haj ilmini yaxshilab ŭpganib olishi zarur. Haj haqida ëzilgan bipor kitobni ŭzi bilan olib borishi kerak. Hech bŭlmaganda, safarga borib kelguncha haj ilmini yaxshi biladigan kishining etagini mahkam tutishi lozim. Olimlar har bir ishda ilm va amalning ahamiyatini tushuntirish uchun bir misol keltiradilar.
Insonlar uzog'ini yaqin, og'irini engil qiluvchi turli-tuman zamonaviĭ jihozlarning ënida uni tŭg'ri qŭllash usullari, qonun-qoidalari ëzilgan kichik kitobchasi bŭladi. Bu kitobchada jihozga oid ma'lumotlar ëzilgan bŭladi. Kimda-kim uni kitobida ëzilgan qoidalariga muvofiq ishlatsa, jihoz unga uzoq vaqt xizmat qiladi va baraka topadi.
Jihozdan ŭzboshimchalik bilan foĭdalangan kishi esa ziyën kŭradi hamda tez kunda ishdan chiqib, kŭzlangan natija bermaĭdi. Uning egasi hasratda qoladi. Ammo nadomat qilgan bilan ish ŭnglanib qolmaĭdi. Qoidasiga muvofiq qilinmagan birgina harakat insonga moddiĭ va ma'naviĭ zarar keltirishi mumkin. Natijada buzilgan matohni ustaga kŭrsatishga ëki yangisini xarid qilishga ehtiyëj seziladi.
Shunga ŭxshash haj amali ham kitobiga muvofiq tarzda amalga oshirilsa, ŭz egasiga ikki dunë saodatini taqdim etadi. Aks holda, tijoratida kasodga uchragan savdogar kabi hasrat va ziyënda qoladi.
Davomi bor...
O'zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy
Nuriddin domla Holiqnazarov hazratlarining
"Haj buyuk ibodatdir" nomli kitoblaridan olindi.
O‘zbekiston elchixonasi tomonidan Bobur nomli xalqaro jamoat fondi bilan hamkorlikda o‘zbekistonlik tarixshunos va boburshunos olimlardan iborat delegatsiyaning Pokistonga tashrifi amalga oshirildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA muxbiri.
Tashrif Bobur va Boburiylar davriga oid tarixiy-madaniy merosni o‘rganish, Pokiston hududida saqlanayotgan mazkur davrga oid tarixiy manbalar, qo‘lyozmalar, eksponatlar va artefaktlar bilan tanishish, shuningdek, ikki mamlakatning ilmiy-tadqiqot va madaniy muassasalari o‘rtasida hamkorlikni rivojlantirish maqsadida tashkil eildi.
Delegatsiya a’zolari dastlab Lahor shahrida Boburiylar davriga oid tarixiy obidalar va manzilgohlarga tashrif buyurib, o‘rganishlar olib bordi. Xususan, Lahor muzeyi, Islom galereyasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalarida bo‘lib, mazkur muassasalarda qator ilmiy uchrashuvlar o‘tkazdi va boburiylar davriga oid tarixiy manbalar bilan tanishdi.
Lahor shahridagi Panjob universiteti rahbariyati bilan ilmiy va akademik hamkorlik masalalari muhokama qilindi. Safar davomida mazkur universitet huzuridagi Boburiylar merosi markazi bilan hamkorlikda Boburiylar sulolasining 500 yilligiga bag‘ishlangan ilmiy-amaliy anjuman o‘tkazildi.
Ishtirokchilar Bobur va Boburiylar tarixi, ularning Markaziy va Janubiy Osiyo tamaddunidagi o‘rni, mazkur davrning siyosiy, madaniy va ilmiy merosini o‘rganish masalalarini muhokama qildilar.
O‘zbekiston olimlari Islomobod shahrida Pokiston Milliy tilni rivojlantirish departamenti rahbariyati Quaid-i-A’zam universiteti, Alloma Iqbol universiteti, Pokiston Milliy kutubxonasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalariga tashrif buyurib, qo‘lyozmalar, boburiylar davriga oid eksponatlar va boshqa tarixiy manbalar bilan tanishdi.
O‘zbekiston vakillari Islom hamkorlik tashkilotining Ilmiy va texnologik hamkorlik bo‘yicha doimiy qo‘mitasi bosh koordinatori Muhammad Iqbol Choudhari tomonidan qabul qilindi.
Unda Bobur va Boburiylar merosini chuqur o‘rganish, uni asrash va musulmon dunyosi ilmiy doiralari hamda keng jamoatchilik o‘rtasida targ‘ib qilish bo‘yicha hamkorlikni yo‘lga qo‘yish masalalari ko‘rib chiqildi.
Kelgusida mazkur tashkilot bilan hamkorlikda Boburiylar merosiga bag‘ishlangan yirik xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya o‘tkazish bo‘yicha kelishuvga erishildi.
Tashrifning asosiy tadbiri Islomobod shahrida «Zahiriddin Muhammad Bobur: mushtarak sivilizatsiyaviy meros va O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari ko‘prigi» mavzusida tashkil etilgan bo‘ldi.
Konferensiyada Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, O‘zbekiston elchisi Alisher To‘xtayev, Pokistondagi «Bobur forumi» rahbari Ramzan Mug‘al hamda tarixchi va boburshunos olimlar hamda yosh tadqiqotchilar ishtirok etdi.
Diplomatik vakolatxona rahbari o‘z nutqida ikki mamlakat o‘rtasidagi tarixiy, madaniy, ma’naviy va sivilizatsiyaviy aloqalar uzoq tarix va chuqur ildizlarga ega ekanini qayd etdi.
– Ushbu mushtarak tarixda Zahiriddin Muhammad Bobur Janubiy Osiyoda ulkan davlatchilikka asos solgani xalqlarimizni birlashtiruvchi muhim tarixiy omil bo‘ldi, – dedi O‘zbekiston elchisi. – Ta’kidlash joizki, bugungi kunda O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari barcha sohalarda izchil rivojlanib bormoqda. Ikki davlat rahbarlari o‘rtasidagi muntazam va yaqin do‘stona muloqot natijasida ikki tomonlama munosabatlarimiz strategik sheriklik darajasiga ko‘tarildi. Aloqalarning bunday darajasida umumiy tarixiy va madaniy merosni o‘rganishning naqadar muhimligi, bu borada yaqindan hamkorlik qilish ikki xalq o‘rtasidagi do‘stlik va o‘zaro anglashuvni yanada mustahkamlashga xizmat qiladi.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi raisi o‘rinbosari Rustam Mamasoliyev o‘z chiqishida Bobur va uning ilmiy-adabiy merosi butun mintaqa tarixida alohida o‘rin tutishini urg‘uladi.
– O‘zbekistonda Bobur va boburiylar merosini o‘rganish, asrash va targ‘ib qilish borasida juda katta ishlar amalga oshirilyapti, – dedi u. – Boburiylar merosini chuqur o‘rganishda pokistonlik olimlar va ilmiy muassasalar bilan qo‘shma tadqiqotlar, ilmiy anjumanlar, nashriyot loyihalari va akademik almashinuvlarni kengaytirish juda muhim.
Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, o‘z navbatida, boburiylarning Pokiston tarixidagi muhim o‘rniga to‘xtaldi.
– Boburiylarning Pokistondagi tarixiy-madaniy merosini asrash va kelajak avlodlarga yetkazishga hukumat darajasida e’tibor qaratilyapti, – dedi Farah Naz Akbar. – Biz O‘zbekiston bilan tarixiy aloqalarimizni yanada mustahkamlash, ilmiy hamkorlik va madaniy almashinuvlarni qo‘llab-quvvatlashga, buyuk ajdodlarimiz qoldirgan merosni birgalikda o‘rganish va targ‘ib qilishga tayyormiz.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi delegatsiyasi tashrifi davomida Panjob viloyatida joylashgan Boburiylar davriga oid qator tarixiy qadamjolarda o‘rganishlar olib borishi rejalashtirilgan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati