Sayt test holatida ishlamoqda!
21 Avgust, 2026   |   8 Rabi`ul avval, 1448

Toshkent shahri
Tong
04:12
Quyosh
05:38
Peshin
12:26
Asr
17:14
Shom
19:18
Xufton
20:39
Bismillah
21 Avgust, 2026, 8 Rabi`ul avval, 1448

Shariatda zarurat taqozosi

14.06.2022   2510   5 min.
Shariatda zarurat taqozosi

Payg'ambarimiz alayhissa­lom bunday marhamat qilganlar: “Halol ochiq-oydindir, harom ham ochiq-oydindir. Ular orasida ko'p odamlar bilmaydigan shubhali narsalar bor. Kim shubhali narsalardan saqlansa, dini va sha'ni uchun o'zini pok tutibdi. Kim shubhali narsalarga tushsa, xuddi qo'­riqxona atrofida cho'ponlik qilib, unga o'tib ketay degan cho'ponga o'xshaydi. Ogoh bo'ling! Albatta, har bir podshohning qo'riqxonasi bordir. Ogoh bo'­ling! Albatta, Allohning er­dagi qo'riqxonasi – harom qil­gan narsalaridir. Ogoh bo'ling! Tanada bir parcha go'sht bor, u sog'lom bo'lsa, butun tana sog'­lom bo'ladi. U buzilsa, butun tana buziladi. Ogoh bo'ling! O'sha narsa qalbdir” (Imom Buxo­riy va Imom Muslim rivoyati).

Shariatda halol va harom nozik, murakkab masala hisob­lanadi. Qilni qirq yorgan fa­qihlar ushbu masalani ham eng nozik nuqtalarigacha o'rgandilar. Ular bu masalaga bag'ishlangan mashhur fiqhiy qoida:الضرورات تبيح المحظورات – “Zaruratlar man etil­ganlarni ham joiz qiladi”ni ishlab chiqdilar.

“Zaruratlar man etilganlarni ham joiz qiladi” – hojat, ehtiyoj va mashaqqatlarni qamrab olib, odamlarga engillik va osonlik tug'dirilishi uchun shariatga kiritilgan ahamiyatli fiqhiy qoi­dalardan biridir. Ushbu qoida bugungi kunda ham dolzarbligini yo'qotgan emas. Chunki hozir hojatlar har qachongidan ko'ra ko'paygan, tabiiy ehtiyojlar ortgan davrdir. Ana shu qoidaning mohiyatini to'liq anglamasdan, uni noto'g'ri talqin qilish hollari kuzatilmoqda. Ma­salan, zamonaviy fotosuratlar va videolavhalar ommalashib ketdi. Lekin aksariyat insonlar ulardan to'g'ri foydalanish o'rniga, fahsh ishlarni tarqatish bilan ovora.

Behuda suratga tushib, tarqatishning oqibatlari haqida to'xtalmoqchimiz.

Nazarlanish. Alloh taolo Payg'ambarimiz alayhissalomga xitob qiladi: «Va kofirlar zikrni eshitayotganlarida seni ko'zlari bilan toydirmoqchi bo'ldilar va, albatta, u jinnidur, derlar» (Qalam surasi, 51-oyat). Oyatdagi “Ko'z bilan toydirish”ning ikki xil ma'nosi bor. Biri – adovat va dushmanlik nazari bilan haq yo'ldan toydirish, adashtirish. Ikkinchisi, nazar orqali jismoniy zarar etkazish, yiqitish, halok qilish.
Oyatning nozil bo'lish sababi haqidagi rivoyat­larda mushriklar Quraysh qabilasidan “ko'zi” bor bir kishini olib kelib, Payg'ambarimiz alay­hissalomga yomon nazar bilan qaratib, zarar etkaz­moqchi bo'lishgani aytiladi.

“Ko'zli” odamlar Bani Asad qa­bilasida ko'p bo'lar ekan. Agar ulardan biri semiz tuyani ko'rganda yomon ko'z bilan qarab: “Hoy qiz, idishni olib borib, manavining go'shtidan olib kel” desa, tuya tezda kasal bo'lib yiqilar, egasi uni so'yib yuborishga majbur bo'lar ekan.

Demak, tarmoqlarga joylashtirilgan suratdagi shaxslarga ko'z tegishi, sehr qilinishi, undan ba'zi kishilar zararla­nib, xasta bo'lishi mumkin.

Maqtanchoqlik. Qur'oni karimda Alloh taolo maqtan­choq va mutakabbir kimsani yoqtir­masligini bunday bayon qiladi: «Odamlarga (kibr­lanib) yuzingni burishtirmagin va erda kerilib yurmagin! Chunki Alloh barcha kibrli, maqtanchoq kim­sa­larni suymas» (Luqmon surasi, 18-­oyat). Kibr – ulkan gunoh. Mo'­min-musulmon kibrlanishga mut­laqo yo'l qo'ymasligi, o'zini ha­misha xokisor, kamtar tutishi lozim. Hayotni Allohga chin ban­dalik qilish bilan bezashi kerak. Maqtanchoqlik hamda kibr bir-biriga juda yaqin, ta'bir joiz bo'lsa, egizak tushunchalar hisoblanadi. Agar biror kishi maqtanchoq bo'lsa, demak, unda kibr bor, shuningdek, kibrli kimsa, albatta, maqtanchoq bo'ladi.

Ko'ngil sindirish. Halqimiz­da “Besh qo'l barobar emas” degan ibora bor. Sinovli dunyo­­da Alloh taolo kimnidir mol-­dunyo, kimnidir faqirlik, kim­nidir far­zand­sizlik va yana kimnidir be­­­tob­lik bilan sinaydi. Umri qi­­yin­chilikda o'tayotganlar ham yo'q emas.

Alloh taolo barchamizga farosat, insofi tav­fiq bersin!

Mirodil MIRJALILOV,

Toshkent viloyati bosh imom-xatibi o'rinbosari

 

"Hidoyat" jurnali 2022 yil 1-sonidan

Maqolalar
Boshqa maqolalar

Ikki ulug‘ ne’mat

14.08.2026   31576   3 min.
Ikki ulug‘ ne’mat

#Mustaqillikning 35 yilligi

 

Mustaqilligimizning 35 yillik to‘yi yaqinlashib, joylarda bayram shukuhi keza boshladi. Bundan dilda shukronalik hissi ortmoqda.

Tarixga nazar tashlansa, hamma davrda ham davlatning rivojlanishi, taraqqiy topishi jamiyatning farovon va osoyishta hayot kechirishiga bog‘liqligi ayon bo‘ladi.

Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallam tinchlik-xotirjamlik eng katta ne’mat ekanligini ta’kidlab, bunday deganlar: “Ikki ne’mat borki, ko‘pchilik insonlar uning qadriga yetmaydi. Ular xotirjamlik va sihat-salomatlik” (Imom Buxoriy rivoyati).

Demak, tinchlik va xotirjamlik Alloh ta’oloning behisob bo‘lgan buyuk ilohiy ne’matlaridan. Shunday ekan, tinchlikning qadriga yetib, uning shukrini ado etish insonning burchlaridandir. Zero, hayotning bir maromda davom etishi, Haq taolo buyurgan ishlar xotirjam ado etilishi uchun ham osoyishtalik lozim bo‘ladi. Alloh taolo ham: “Ey, imon keltirganlar! Yoppasiga tinchlik ishiga kirishingiz!” deya buyuradi (Baqara surasi, 208-oyat). Tinchlik, salimlik mavzusi o‘ta muhim bo‘lgani bois Qur’oni karim oyatlaridan o‘rin olgan. Zotan, arab tilidagi “salm”, “silm”, “salom”, va “islom” so‘zlari bir o‘zakdan chiqqan, turli ma’nodagi so‘zlar bo‘lsada, aynan bir maqsadga yo‘naltirilgandir.

Bandaga berilgan ne’matlarning qadriga yetishda va uni asrashda, bizga payg‘amlarlarning otasi bo‘lgan, Ibrohim alayhissalom o‘rnak bo‘lib kelgan. U zot o‘z davrida Makkaga tinchlik, uning ahliga rizq so‘ragani so‘zimizning yorqin misolidir: “Ibrohim: “Ey, Rabbim, bu (Makka)ni tinchlik shahri qilgin va uning aholisidan Allohga va oxirat kuniga ishonuvchilarga (turli) mevalardan rizq qilib bergin” dedi” (Baqara surasi,126-oyat).

Alloh taolo bu orqali Rasululloh sollallohu alayhi va sallamni o‘tgan payg‘ambarlar hayotidan xabardor qilish barobarida, ular so‘ragan narsalarni ham bildirib, shunga chaqirgan.

Bu ne’atlar bardavom bo‘lishi uchun ham insondan shukr va qadrlash talab etiladi. Tinchlik hukm surib turgan joyga yana tinchlik so‘rab duo qilish esa, muqaddas dinimiz buyuradigan ishlardan. Shunday ekan, inson kim bo‘lishidan qat’iy nazar, o‘zi yashab turgan, Alloh ne’mat qilib bergan Vatani, uning zilol suvlari, havosi, nozi ne’matlari va boshqa barcha sharoitlariga shukr qilib, uni ziyoda bo‘lishini so‘rab duo qilishi lozim.

Bugun dunyoda tinchligi, xotirjamligini yo‘qotganlar qancha. Bularni ko‘rib, eshitib turganlar ibrat olib, xulosalar chiqarib, o‘zlari uchun in’om qilingan tinchlik va xotirjamlikni qadrlab, asrab avaylashi lozim.

Yurtimizda hukm surayotgan tinchlik, xotirjamlikni saqlash, uni turli xil g‘arazli xuruj, hamlalardan, fitna va bo‘htonlardan himoya qilish, g‘arzli va manfur kimsalarning makrlariga uchmasdan, yosh avlodni ham ulardan xabardor qilib, islom ta’limotining ezgu g‘oyalarini keng targ‘ib etish har birimizning burchimizdir. Bu xususida Alloh taolo bunday degan: “Ezgulik va taqvo (yo‘li)da hamkorlik qilingiz, gunoh va adovat (yo‘li)da hamkorlik qilmangiz! Allohdan qo‘rqingiz! Albatta, Alloh azobi qattiq zotdir” (Moida surasi, 2-oyat).

Xulosa qiladigan bo‘lsak, dinimizning tinchlik va xotirjamlikka bo‘lgan e’tibori nechog‘lik katta, hamda bag‘rikenglik uning negizi ekani yaqqol namoyon bo‘ladi. Inson o‘zidagi ne’matning qadrini uning ustida mulohaza yuritish, shu ne’matdan o‘zgalar ham bahramand yoki bebahra ekanini o‘ylab ko‘rish bilan biladi. Bu esa Allohga yanada ko‘proq shukr qilishga undaydi.

Ne’matning bardavom bo‘lishi, uning shukri ado etilishiga ham bog‘liq. Yoshi ulug‘ nuroniy otaxon va onaxonlarimiz ushbu ikki ulug‘ ne’matning mustahkamligini so‘rab duo qilishlari shundan. Alloh taolo yurtimiz tinchligi va xotirjamligini barqaror, bardavom, xalqimiz hayotini bundan-da farovon qilsin.

Isomiddin AHROROV