Naqadar go'zal hamrohlar!
«Kimda-kim Alloh va Payg'ambarga itoat etsa, aynan o'shalar Allohning in'omiga erishgan zotlar, ya'ni payg'ambarlar, siddiqlar, shahidlar va solih kishilar bilan birgadirlar. Ular hamroh sifatida naqadar go'zaldir! Bu Allohdan (bo'lgan) fazldir. Alloh etarli (darajada) bilimdondir» (Niso surasi, 69–70-oyatlar).
Alloh aytadi: “Kim Alloh taoloning buyruqlariga itoat etsa va Rasululloh sollallohu alayhi va sallamga ergashsa, Allohning in'omiga erishgan anbiyolar, siddiqlar, shahidlar va solih kishilar bilan jannatda birga bo'ladilar. Ular jannatda hamroh sifatida naqadar go'zaldirlar!
Bu Alloh taolodan bo'lgan buyuk mukofot bo'lib, bandalarning qilgan solih amallari uchun ulug' in'omlar berilajagini bilib olishlariga kifoya qiladi.
Oyati karimada itoatni va solih amallarning natijalarini bayon etib, mo'minlarga bashorat berilmoqda.
Aynan o'shalar Rasululloh sollallohu alayhi va sallam olib kelgan muqaddas dinni tasdiqlaydilar. Tasdiqlari ham dilda, ham so'zda, ham amalda davomli bo'ladi.
Ular jannatda Alloh taoloning ulug' ne'matlariga erishgan zotlar – anbiyolar, siddiqlar, shahidlar va solih mo'minlar bilan qo'shni bo'ladilar. Bu kabi ahli jannatlarning hamrohligi naqadar go'zaldir.
Nabiylar, siddiqlar, shahidlar va solihlar musulmon olamining oxiratda fazlu marhamat uchun tanlangan azizlari bo'ladilar.
Imom Qurtubiy “Al-Jome' li-ahkamil Qur'on” kitobida quyidagi rivoyatni keltiradi. Kalbiy rahimahulloh aytadilar: «Bu oyat Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning ozod qilgan qullari Savbon haqida nozil bo'lgan. U kishi Nabiy alayhissalomni juda yaxshi ko'rardi. U zot ko'rinmay qolsalar, xavotirga tushib, bunga toqat qilolmasdi. Bir kuni u kishi rangi o'zgarib, holsizlanib Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning oldilariga keldilar. Yuzida mahzunlik bilinib turardi. Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Ey Savbon! Nima sababdan ranging o'zgarib, xafa bo'lding?” dedilar. U: “Yo Rasululloh! Menga biror zarar ham, kasallik ham, musibat ham etgani yo'q. Lekin men sizni ko'rmasam, o'zimni juda yolg'iz his qilaman. To sizni topmagunimcha, sizga intilaveraman. Oxiratni eslab, qiyomatda sizni ko'rmay qolishdan qo'rqyapman. Chunki bilaman, siz anbiyolar bilan yuqori martabada bo'lasiz. Men esa, agar jannatga kira olsam ham, manzilim sizning manzilingizdan pastda bo'ladi. Agar jannatga kirolmasam, unda sizni hech qachon ko'rolmasligim aniq”, dedi. Shunda Alloh mazkur oyatni nozil qildi».
Vohidiyning “Asbobun nuzul” kitobida keltiriladi. Oysha roziyallohu anho aytadi: «Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning oldilariga bir kishi kelib: “Yo Rasululloh! Siz menga o'zimdan ham, ahlimdan ham, bolalarimdan ham sevimliroqsiz. Men uyda o'tirib sizni eslab qolaman-da, oldingizga kelib, sizni ko'rmagunimcha, sabr qilolmay qolaman.
Oxiratni eslasam, bilamanki, siz jannatda anbiyolar bilan birga yuqori martabada bo'lasiz. Men esa jannatga kirsam ham, sizni ko'rolmay qolishdan qo'rqaman”, dedi. Rasululloh sollallohu alayhi va sallam javob qaytarmaslaridan burun mazkur oyat nozil bo'ldi».
Oysha roziyallohu anho aytadilar: «Men Rasululloh sollallohu alayhi va sallamdan eshitdim. U zot alayhissalom: “Biror-bir nabiy kasal bo'lsa, unga dunyo yoki oxirat ixtiyori beriladi”, dedilar». Oysha roziyallohu anho so'zlarini davom ettirib: «U zot sollallohu alayhi va sallam o'lim to'shagida yotgan vaqtlarida nafas olishlari qiyinlashdi. Shu paytda u zotning: “Kimda-kim Alloh va Payg'ambarga itoat etsa, aynan o'shalar Allohning in'omiga erishgan zotlar, ya'ni payg'ambarlar, siddiqlar, shahidlar va solih kishilar bilan birgadirlar” deyayotganlarini eshitdim. Ixtiyor berilganini bildim», dedilar (Imom Buxoriy rivoyati).
Alloh taolo itoat qiluvchi kishi shunday ulug' zotlar bilan birga bo'lishining xabarini berib, ularning ulug'liklarini tushuntirish bilan bir qatorda, maqomlarini ziyoda qilib: “Ular hamroh sifatida naqadar go'zaldir”, dedi. So'ng uni ado qiladigan narsaga qiziqtirib, ularga bergan ne'matlarining buyukligiga ishora qildi: “Bu Allohdan (bo'lgan) fazldir. Alloh etarli (darajada) bilimdondir”. Bu oyatda Alloh taolo O'zining ulug' fazli – zohiriy va botiniy ilmi haqida xabar bermoqda.
Abdulhay TURSUNOV,
Namangan viloyati bosh imom-xatibi
"Hidoyat" jurnali 2022 yil 1-son
Iordaniya fatvo hay’ati: Sotilayotgan mahsulotda yo‘q sifatlarni bor deb da’vo qilish harom!
Iordaniya fatvo tashkiloti (Doiratul-ifto al-urduniyya) tomonidan savdo-sotiqda mahsulot qadog‘iga noto‘g‘ri ma’lumotlarni yozish va aslida yo‘q bo‘lgan xususiyatlarni da’vo qilishning hukmiga oid savolga oydinlik kiritildi. Unda ta’kidlanishicha, mazkur fatvo tashkilotiga quyidagicha savol kelib tushgan:
Savol: Biz bir mahsulot ishlab chiqarib sotamiz. Uning qadog‘iga kaloriya miqdorini “200 kkal atrofida” deb yozib qo‘ygan edik. Aslida esa uning kaloriyasi bundan ko‘proq. Biz shu holatida undan juda ko‘p miqdorda sotib yubordik. Shuni ham ta’kidlash kerakki, agar qadoqqa kaloriya miqdorini asl holicha ko‘proq qilib yozganimizda ham mahsulotning narxi o‘zgarmasdi. Shu qilgan ishimizning hukmi qanday bo‘ladi va endi nima qilishimiz kerak?
Ushbu savolga Iordaniya fatvo hay’ati ulamolari shunday javob berishgan:
“Javob: Allohga hamdlar bo‘lsin, Payg‘ambarimizga salovat va salomlar bo‘lsin!
Islom dinida savdo-sotiq va o‘zaro muomalalarda yolg‘on gapirish va aldash qat’iyan harom qilingan. Alloh taolo marhamat qiladi:
وَالَّذِينَ هُمْ لِأَمَانَاتِهِمْ وَعَهْدِهِمْ رَاعُونَ
«Ular (ya’ni, mo‘minlar) o‘zlariga ishonilgan omonatlarga va (o‘zgalarga) bergan ahdu paymonlariga rioya qilguvchi kishilardir» (Mo‘minun surasi, 8-oyat).
Boshqa oyatda esa:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ
«Ey, iymon keltirganlar, Allohga taqvo qilinglar va sodiqlar ila birga bo‘linglar», deyilgan (Tavba surasi, 119-oyat).
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam shunday deganlar:
مَنْ غَشَّنَا فَلَيْسَ مِنَّا (رواه مسلم)
«Kim bizni aldasa, bizdan emas» (Imom Muslim rivoyati).
Tovarga unda aslida yo‘q bo‘lgan sifatlarni nisbat berish (masalan, qadoqqa noto‘g‘ri ma’lumot yozish) yolg‘on va firibgarlik hisoblanadi. Arzimas dunyoviy manfaatlarni deb yolg‘on gapirish va aldashning haromligi hech kimga sir emas. Iordaniya Fatvo kengashining 101-sonli qarorida shunday deyiladi:
“Musulmon kishi xoh tojir bo‘lsin, xoh savdo vakili yoki boshqa vazifada bo‘lsin, barcha so‘zlarida rostgo‘y bo‘lishi, o‘zi reklama qilayotgan va sotayotgan har qanday mahsulot haqidagi haqiqatni doim ochiq bayon qilishi shart. Qanday holat bo‘lmasin, yolg‘on gapirish va odamlarni chalg‘itish haromdir. Payg‘ambarimiz alayhissalom aytganlaridek: «Rostgo‘ylikni lozim tutinglar, chunki rostgo‘ylik yaxshilikka boshlaydi. Yaxshilik esa jannatga boshlaydi. Kishi rost gapiraversa va rostgo‘ylikni istashda bardavom bo‘laversa, Allohning huzurida «siddiqlardan» deb yoziladi. Sizlar yolg‘ondan hazir bo‘linglar, chunki yolg‘on fujurga boshlaydi. Fujur esa do‘zaxga boshlaydi. Kishi yolg‘on gapiraversa va yolg‘onchilikni istashda bardavom bo‘laversa, Allohning huzurida «kazzoblardan» deb yoziladi» (Muttafaqun alayh). Va yana shunday deganlar: «Kim bizni aldasa, bizdan emas» (Imom Muslim rivoyati). Va yana: «Musulmon musulmonning birodaridir. Musulmon kishi o‘z birodariga biror aybli narsani sotsa, albatta, uni bayon qilishi shartdir» (Imom Ibn Moja rivoyati)”.
Savdo-sotiqda bilib-bilmay yolg‘on va firibgarlikka yo‘l qo‘ygan kishi zudlik bilan Alloh taologa chin dildan tavba qilishi vojibdir. Buning uchun darhol mazkur noto‘g‘ri ishni to‘xtatib, mahsulot qadog‘idagi noto‘g‘ri ma’lumotlarni to‘g‘rilash, xaridorlarni bu holatdan xabardor qilish, bunday ishga qaytmaslikka qat’iy qaror qilish va qilgan ishiga pushaymon bo‘lib, Allohdan ko‘p mag‘firat so‘rash hamda yaxshi amallarni ko‘paytirish lozim bo‘ladi.
Shuni ham ta’kidlash kerakki, modomiki mahsulotning narxi undagi noto‘g‘ri ma’lumot sababli oshmagan ekan (ya’ni kaloriyasi boshqacha yozilganda ham narx bir xil bo‘lsa), foydaning qaysidir qismini ajratib tashlash talab etilmaydi. Chunki o‘rtada qaytarilishi kerak bo‘lgan farq yo‘q. Biroq, topilgan daromadni poklash va ko‘ngilni xotirjam qilish maqsadida yaxshilik yo‘llariga sadaqa qilib yuborish maqsadga muvofiqdir.
Xulosa qilib aytganda, sotilayotgan mahsulotda aslida yo‘q bo‘lgan sifatlarni bor deb da’vo qilish haromdir. Bu Islomda taqiqlangan yolg‘on va aldov sanaladi. Bunday ishga qo‘l urgan kimsa darhol chin tavbaga shoshilishi lozim, daromadni poklash uchun esa sadaqa qilishi maqsadga muvofi bo‘ladi. Vallohu a’lam”.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Fatvo markazi
