Barcha hamd, shukur Olamlarning Robbisi Allohgadirki, u biz ojiz bandalarini musulmon diyorida yaratdi va shariy'at ilmini ko'nglimizga joriy qildi. U Barcha ayb va nuqsonlardan pokdirki, uning hech kimga xojati yo'qdir, balki, butun mavjudot Unga xojatmanddir, o'xshashi yo'q va tenggi yo'qdir. U biror kimdan tug'ulgan emas va biror kimni tug'magan ham. Uning avvaliga ibtido va oxiriga intiho yo'qdir. Hamisha hozir va nozirdir. U Zot xohlagan bandalarini hidoyat qiladi va xohlaganlarini zalolatga ketkazadi. Lekin bandalarini zalolatga ketishiga hech rozi bo'lmaydi. Balki, bandalarga berilgan juz'iy ixtiyordan ular zalolatni tanlaydimi yoki hidoyatnimi O'zining azaliy bo'lgan ilmi bilan biladi. Alloh taoloning birligi va borligiga dalillar juda ko'pdir. Alloh taolo biz bandalariga hayvondan farq qiluvchi aqlni O'zini tanitish uchun, Allohning birligi to'g'risida tafakkur qilishimiz uchun berdi. Bu haqida Rosulimiz alayhissalom shunday deganlar: “Allohning qudratiga fikr qilinglar, ammo, zotiga fikr qilmanglar”. Alloh taologa O'zi bildirgan va Rasulimiz o'rgatganday e'tiqod qilishimiz lozimdir. Chunonchi, Allohga mana shunday ilm bilan iymon bilan qilgan e'tiqodimiz Allohning huzurida darajasi ulug' va maqbuldir va Rosuli Akram sollallohu alayhi vasallamning sunnatlariga mutanosibdir.
Iymon islomning asosiy ruknlaridan biri bo'lib, har bir mukallaf bandaning qat'iy ishonishi, qalbiga mustahkam qilib bog'lab olishi, e'tiqod qilinishi kerak bo'lgan har bir narsani qalbi bilan tasdiq etishi iymon deyiladi.
Ulamolarimiz Iymonni ta`riflab: til bilan nutq qilish, dil bilan tasdiq qilish va jism bilan tatbiq qilish, deydilar. Demak, Allohga Iymon keltirish ma`nosida “Laa ilaha illalloh” ni til bilan aytib qo'yishning o'zi kifoya qilmas ekan. Balki, uning ma`nosini tushunib, dil bilan tasdiqlamoq lozim. Eng muhimi esa, hayotda ushbu haqiqatga amal qilib yashamoq zarur. Tili bilan “Allohdan o'zga ibodatga sazovor zot yo'q” deb aytib, iqror bo'lib, o'zining Allohga banda ekanligini e`lon qilsa – yu, amalda Allohdan o'zgaga bo'ysunib, o'shaning roziligini topishga urunsa, butun umri zoye ketgan bo'ladi.
Bu masala haqida “Sharhi Aqidatut tahoviya” kitobida quyidagilar aytiladi:
“Imon – til bilan iqror bo'lish va qalb ila tasdiq qilishdir”.
Sharh: Bu, Iymonni izhor qilish e`tiboridan tasdiqlashdir. Chunki, tasdiqlash ichki ish bo'lib,u berkilgan bo'ladi. U faqat iqror yoki tasdiqqa dalolat qiluvchi ishlar bilangina bilinadi. Ammo, mavjudlik va haqiqatga aylanish jihatidan esa Iymon dil bilan tasdiq qilshdir. Til bilan iqror bo'lish, uning alomati va izhoridir.
Har qanday inson fe`lida qandaydir mutloq qodir kuch borligiga ishonch tuyg'usi mavjud. Bu aqlning samaralaridan biridir. Borliqqa nazar solinsa va koinotdagi narsalar sinchiklab o'rganilsa, barcha narsalar o'z -o'zidan paydo bo'lib qolmaganining, balki ular bir yaratuvchi tomonidan yaratilganining guvohi bo'lamiz. Islomning asosi bo'lgan mana shu iymon kalimasi, Allohning tavhidining asosi, uning poydevoridir. Har bir bandaning “La ilaha illalloh” deganda, “la ilaha” deb, butun borliqdagi soxta ilohlarni yo'qligini va “illalloh” deganda esa, faqatgina U ya'ni Alloh bor ekanini butun vujudi bilan his qilib aytishining o'zi juda muhim va eng asl haqiqatga haqiqiy taslimiyatdir.
Insoniyat tarixi va tafakkur taraqqiyoti tarixi diniy bo'lmagan manbalardan o'rganilsa ham yaratuvchi kuchga ega bo'lgan e`tiqod o'sha yaratuvchining borligiga ko'rsatiladigan dalillardan oldin vujudga kelgani ayon bo'ladi. Umuman, diniy bilimlarga tayanmay turib yaratuvchiga nisbatan aqiydaning paydo bo'lgan vaqtini aniqlash qiyin. Zero, hammadan qudratli hamda mangu barhayot Zot haqidagi fikr va mushohada, boshqa bilimlar qatori, o'zimiz sezmagan holda paydo bo'ladi.
Insonning Allohga bo'lgan e`tiqodi rivojlana borgandan so'ng, Alloh payg'ambarlarini odamlarga to'g'ri yo'lni ko'rsatish uchun da`vat etib, ularni mo'jizalar bilan qo'llab-quvvatladi. Mo'jiza insonning qudrati etmaydigan odatdan tashqari amal bo'lib, uni ko'rgandan so'nggina odamlar payg'ambarlarni Allohning haqiqiy elchilari ekanligiga ishonganlar. Islomda esa, insonlarni Allohga ishontirish uchun aqlni ishga solish uslubi qo'llangan. Bu holat boshqa dinlarda uchramaydi. Qur`on oyatlari ham Allohga Iymon keltirish uchun aqliy dalillarga suyanishga chaqiradi. Shu e'tibordan, iymon keltirish kerak bo'lgan barcha narsalar Allohning borligiga va birligiga dalolat qiladi.
Imonning shartlari.
Shariat istilohida Imonning shartlari ettitadir. Bu haqda Rosululloh (s.a.v.) shunday marhamat qiladilar:
Bu hadis Umar ibn Hattob (r.a.) dan rivoyat qilinadi: 1''Bir kuni biz Rasululloh ( s.a.v.)ni huzurlarida edik. Shu paytda oppoq kiyimlik, qopqora sochlik bir kishi keldi. Unda safar alomati ko'rinmas edi. Bizlardan birortamiz u kishini tanimadik. Hattoki Rosulullohning tizzalariga tizzalarini tekkizgan holda o'tirdi va ikki qo'lini ikki sonlari ustiga qo'ydi. Haligi kishi aytdi: " Ey Muhammad menga islomdan xabar bering", Rasululloh ( s.a.v.): "Islom –Allohdan boshqa iloh yo'q va Muhammad Allohning elchisi deb guvohlik bermoqliging, namozni qoim qilmoqliging, (moling nisobiga etganda) zakotni ado qilmoqliging, ramazon ro'zasini tutmoqliging va yo'lga qodir bo'lganingda Baytullohni haj qilmoqliging" –dedilar. Haligi kishi yana aytdi:" Menga Imondan xabar bering". Rasululloh ( s.a.v.): "Imon –Allohga , uning farishtalariga, kitoblariga, payg'ambarlariga, oxirat kuniga, yaxshilik va yomonlik taqdirdan ekanligiga ishonmoqligingdir", dedilar". Imomi Muslim bu hadisni oxirigacha rivoyat qilganlar.
Imon kalimasi va uning sharhi.
أمنت بالله وملا ئكته وكتبه ورسوله واليوم الاخر و بالقدر خيره وشره من الله تعالى والبعث بعد الموت
Men, Allohga, farishtalariga, kitoblariga, payg'ambarlariga, oxirat kuniga, taqdirga, ya`ni yaxshilik va yomonlik Allohning irodasi bilan bo'lishligiga, o'lgandan keyin qayta tirilmoqqa, bularning hammasi haq ekanligiga ishondim va Imon keltirdim.
Shu o'rinda aytish lozimki, Iymonning asli bittadir ya'ni, iymon asli yaxlit, bir butundir. Uning aslida iymon ahlining hammasi tengdir. Iymon juzlardan iborat emas, kattalashib yoki kichiklashmaydi ham. Uning orasida afzallik taqvoda, iymonning quvvatidadir. Ya'ni, osmon ahlining iymoni, er ahlining iymoni, farishtalarning iymoni, payg'ambarlarning iymoni, insonlar va jinlarning iymoni – Allohning tavhidida, zotiy, fe'liy sifatlarida va jamiki iymon keltirish vojib bo'lgan narsalarda tengdirlar.
Yuqorida zikr qilingan narsalarga nizbatan sof aqidasi bo'lgan kishigina dunyodagi eng hur, erkin va baxtiyor inson bo'ladi. U barchaning tarbiyachisi bo'lmish Alloh taolodan boshqa hech kimdan qo'rqmaydi, hech kimga bo'ysunmaydi, o'zini xor tutmaydi. Allohga bo'lgan sof Iymoni uni barcha yomonliklardan qaytaradi, yaxshiliklarga chorlaydi. Bunday inson o'ziga, oilasiga, qarindoshlariga, jamiyatga,bashariyatga va borliqdagi hamma narsalarga yaxshilik keltiradi. Alloh hammamizni o'ziga iymoni sodiq bandalardan qilgan bo'lsin!
Hadichai Kubro ayol-qizlar o'rta maxsus
islom ta'lim muassasasi 3-kurs talabasi Olimjonova Ziroat
Tadbir avvalida Muzaffar Kamilov O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Miromonovich Mirziyoyevning xatmona munosabati bilan barcha bitiruvchilar hamda yoshlarga yo‘llagan alohida salomi va samimiy qutlovlarini yetkazdi.
Ta’kidlanganidek, bugungi kunda davlatimiz va xalqimiz xizmati, millat hamda din rivoji yo‘lida sidqidildan bel bog‘lagan yoshlarga e’tibor qaratish, ularning ilmiy hamda amaliy salohiyatini qo‘llab-quvvatlash davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi.
Muzaffar Kamilov o‘z nutqida institut bitiruvchilarining ko‘rsatkichlari, ularning bir qancha yo‘nalishlarda ijoza va xalqaro til sertifikatlariga ega ekani hamda puxta ilmiy va tizimli yo‘nalish shakllantirganini alohida e’tirof etdi.
Diniy-ma’rifiy sohada uzviy va uzluksiz ta’lim tizimini yo‘lga qo‘yish – madrasalardan boshlab oliy institutlar, bakalavriat, magistratura va kelgusida doktorantura bosqichlarini qamrab olish yo‘lidagi sa’y-harakatlar ulkan natijalar berayotgani ta’kidlandi.
Toshkent islom instituti ko‘p yillar davomida davlat va jamoat tashkilotlarida, diniy sohaning eng mas’uliyatli va hassos yo‘nalishlarida xizmat qilayotgan yetuk kadrlarni yetishtirib bergan bo‘lsa, bugungi magistratura bosqichi sifat ko‘rsatkichlarini yangi bosqichga olib chiqadi. Bitiruvchilar oldiga faqatgina respublika miqyosida emas, balki xalqaro maydonda ham Imom Buxoriy va Imom Termiziy kvali ulug‘ allomalar yurtining ilmiy salohiyatini namoyon etish vazifasi qo‘yildi.
Tadbirda magistraturani muvaffaqiyatli tamomlagan xotin-qizlar vakillarining ilmiy ishlari va erishgan natijalari alohida e’tirof etildi. Jamiyatda salohiyatli va malakali olimalarga bo‘lgan ehtiyojni qondirish, xotin-qizlarga diniy-ma’rifiy bilim va ta’limni yetkazish borasidagi imkoniyatlarni yanada kengaytirish zarurligi ko‘rsatib o‘tildi.
Shuningdek, bitiruvchilarning ilmiy izlanishlarini to‘xtatmasliklari uchun O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasida maqsadli doktorantura o‘rinlarini tashkil etish va keyingi bosqichlarda ularning ilmiy salohiyatini oshirishga ko‘maklashish rejalari bildirildi.
Muzaffar Kamilov ushbu bilim dargohida xizmat qilgan, el-yurt va din rivojiga beqiyos hissa qo‘shgan marhum muftiylar hamda ulamolar – Eshon Boboxon hazratlari, Ziyovuddinxon qori, Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf, Usmonxon Alimov va boshqa fidoiy ustozlarning xizmatlarini yodga olib, ularning haqlariga duolar qildi. Bugungi kunda ushbu ulug‘vor va mas’uliyatli yo‘lni munosib davom ettirayotgan O‘zbekiston musulmonlari idorasi rahbariyati hamda ustozlarga kuch-quvvat va muvaffaqiyatlar tilandi. Magistrlarga Prezident maslahatchisi Muzaffar Komilov davlatimiz rahbarining 20 million so‘mdan pul mukofoti sertifikatlarini tantanali ravishda topshirdi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari so‘zga chiqib quyidagi fikrlarni bildirdi:
“O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 2023 yil 22 iyun kuni Surxondaryo viloyati saylovchilari bilan uchrashuvda diniy ta’lim muassasalari salohiyatini yanada oshirish maqsadida Toshkent islom institutida 2024 yildan magistratura, 2025 yildan esa doktorantura bosqichlarida oliy malakali kadrlar tayyorlash tizimini yo‘lga qo‘yish tashabbusini ilgari surgan edi.
Mazkur tashabbus ijrosi doirasida Toshkent islom institutida “Teologiya (Islom ilohiyoti, falsafasi va moturidiylik ta’limoti)” hamda “Teologiya (Hadis ilmlari)” mutaxassisliklari bo‘yicha 1 va 2-bosqichlarda jami 20 nafar magistrant tahsil olmoqda.
2026 yil 11 iyun kuni O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazida Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti tarixida ilk bor magistrantlarning magistrlik dissertatsiyalari himoyasi bo‘lib o‘tdi. Mazkur muhim voqea mamlakatimizda diniy-ma’rifiy sohani yangi bosqichga olib chiqish, boy ilmiy-ma’naviy merosimizni chuqur o‘rganish hamda soha uchun yuqori malakali ilmiy kadrlar tayyorlash borasida amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlarning amaliy natijasidir.
Toshkent islom instituti magistrlik dissertatsiyalari himoyasi mamlakatimiz diniy ta’lim tizimi rivojidagi muhim bosqich bo‘lib, mazkur jarayon kelgusida yuqori malakali, zamonaviy bilim va ko‘nikmalarga ega ilmiy-pedagog kadrlarni tayyorlashga xizmat qiladi”.
Institutning ilk 10 nafar magistranti o‘qish davomida ilmiy faoliyatda faol ishtirok etib, dissertatsiya mavzulari doirasida jami 52 ta ilmiy maqola va tezis nashr ettirdilar. Jumladan, 28 tasi ilmiy jurnallarda, 9 tasi ilmiy to‘plamlarda va 12 tasi respublika hamda xalqaro anjuman materiallarida chop etildi.
2-kurs magistrantlarining o‘rtacha o‘zlashtirish ko‘rsatkichi 90%dan yuqori bo‘ldi. Eng yuqori natijani 96+ ball bilan Ismoiljon Ibrohimov, keyingi o‘rinlarni esa 95+ ball bilan Muxlisa Narzullayeva va Muhammad A’lo Madrahimov egalladi.
Magistrantlarning 8 nafari arab tili bo‘yicha xalqaro va milliy sertifikatlarga ega. Jaloliddin Mamasoliyev, Nurmuhammad Shaydullayev va Ismoiljon Ibrohimov At-Tanal C1 darajasini, yana 5 nafar talaba CEFR va At-Tanal tizimida B2 darajasini qo‘lga kiritgan. Shuningdek, talabalar mutaxassislik fanlari doirasida jami 53 ta “ijoza”"ga ega. Bu bo‘yicha Ismoiljon Ibrohimov mutloq yetakchi bo‘lib, uning shaxsiy ijozalari soni 18 tani tashkil etadi.
Gulchehra Siddiqova 2006 yilda o‘tkazilgan 16-Respublika qorilar musobaqasida murattab qoriyalar yo‘nalishi bo‘yicha ayol-qizlar o‘rtasida mutlaq 1-o‘rinni, 2009 yildagi 20-Respublika qorilar musobaqasida esa mujavvid qoriyalar yo‘nalishida 2-o‘rinni egallagan. Iqboljon Qambarov va Husniddin Hasanov Fiqh hamda Aqoid fan oyliklarida maqola yozish bo‘yicha sovrindor bo‘lishgan. Jaloliddin Mamasoliyev shariat standartlari bo‘yicha nufuzli CPSS malaka sertifikatiga ega.
Magistrantlar o‘quv rejasiga muvofiq 2026 yil 26 yanvardan Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazida, 24 fevraldan esa O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazida ilmiy amaliyot o‘tab, manbashunoslik va noyob qo‘lyozmalar bilan ishlash ko‘nikmalarini mustahkamladilar.
Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari o‘z nutqlarida Toshkent islom instituti magistratura ta’lim bosqichini ilk bitiruvchilar muvaffaqiyatli tamomlagani ulkan tarixiy voqea bo‘lgani, Yurtboshimizning tashabbusi bilan ulamolarimiz va mo‘min-musulmon xalqimizning ana shunday orzu-umidlari, ixlos bilan qilgan duolari ijobat bo‘lganini alohida ta’kidladilar.
Marosim davomida Muftiy hazratlari har bir bitiruvchini samimiy tabriklash barobarida magistrlik diplomlarini tantanali ravishda topshirdilar.
Shundan so‘ng Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari O‘zbekiston musulmonlari idorasi tizimida mehnat faoliyatini boshlayotgan magistrlarning oylik ish haqiga 20 foiz miqdorida ustama haq to‘lab berilishini e’lon qildilar.
Bunday rag‘bat va imtiyozlar diniy-ma’rifiy sohada yuqori malakali, zamonaviy bilimlarga ega ilmiy-pedagog kadrlar avlodini shakllantirishga xizmat qiladi.
O‘zA