Mamlakatimizning Avstriyadagi elchixonasi tashabbusi bilan Vengriyada yashab ijod qilgan o'zbek olimi Mulla Isoq Ibrohim (1836-1892) tavalludining 186 yilligi munosabati bilan vatandoshimiz dafn etilgan Feyer viloyati Velentse shaharchasidagi qabristonda gulchambar qo'yish marosimi o'tkazildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Marosimda Turkiy davlatlar tashkilotining Vengriyadagi vakolatxonasi rahbari Yanosh Hovari, Velentse shahri meri Gerxard Akosh, vengriyalik turkolog olimlar va tadqiqotchilar hamda O'zbekistonning Avstriyadagi elchixonasi vakillari ishtirok etdilar.
Yanosh Hovari o'z nutqida venger va o'zbek xalqlari qadim aloqalarga egaligi xususida to'xtalar ekan, ikki xalqning tarixiy kelib chiqishi bir-biriga tutash ildizlarga borib taqalishini, o'zaro tarixiy munosabatlar XIX asrda Armin Vamberi va Mulla Isoqning o'zaro do'stligi natijasida qayta tiklanganligini alohida ta'kidladi. “Hozirgi paytda mamlakatlarimiz o'rtasidagi o'zaro munosabatlar O'zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoev va Vengriya Bosh vaziri Viktor Orban sa'y-harakatlari bilan sifat jihatdan yuqori bosqichga ko'tarilgan”, dedi u.
Shuningdek, turkshunos olimlar Mulla Isoqning Vengriyada kechgan hayoti haqidagi tarixiy ma'lumotlarga alohida e'tibor qaratdilar. Hususan, Vengriya Fanlar akademiyasi tadqiqotchisi D.Somfai o'zbek olimi Mulla Isoq o'z hayot yo'li va ijodi bilan Vengriya madaniyati rivojiga hissasini qo'shganini alohida ta'kidladi.
Mulla Isoq 1836 yilda Qoraqolpog'istonning Qo'ng'irot tumanida tavallud topgan. 1863 yilda Hivada Muhammadaminbek madrasasi talabasi bo'lgan vaqtida vengriyalik mashhur tukrshunos olim, sayohatchi Armin Vamberi bilan uchrashgan va u bilan birgalikda Turkiya orqali Vengriyaga kelgan. Mulla Isoq mahalliy xalq tilini o'rganib Vengriya Fanlar akademiyasining Sharqshunoslik kutubxonasida ishlagab ijod qilgan. U shu erda oila qurgan va hayotining so'nggi damlarida Vengriyaning Velentse shaxarchasiga ko'chib kelgan. Vatandoshimiz 1892 yili 56 yoshida vafot etgan.
Mulla Isoq Armin Vamberining do'sti va shogirdi bo'lgan. Armin Vamberi o'zining 1864 yildagi “O'rta Osiyoga sayohat” nomli mashxur asarida Mulla Isoq haqidagi ma'lumotlarni yozib qoldirgan.
Mulla Isoq venger yozuvchisi Yanosh Aronning «Ajoyib ohuning hikoyati» she'riy asarini mojar imlosida o'zbek tiliga tarjima qilgan. Hozirgi paytda ushbu kitobning asl nusxasi Vengriya Fanlar akademiyasi kutubxonasida saqlanmoqda.
Alohida qayd etish joizki, mazkur tarjima asarning yangi taxrirdagi nusxasi Vengriya Bosh vaziri V.Orbanning 2021 yil mart oyida O'zbekistonga buyurgan tashrifi chog'ida O'zbekiston Prezidenti Sh.M.Mirziyoev tomonidan unga tuhfa qilingan.
Qoraqalpog'iston Respublikasi Qo'ng'irot tumanida Mulla Isoq Ibrohim nomi bilan ataladigan jome masjid mavjud. Uning peshtoqida Vengriyaning O'zbekistondagi elchixonasi bilan birgalikda Mulla Isoq Ibrohimning Vengriyadagi hayoti haqidagi ma'lumotlar bitilgan lavha o'rnatish rejalashtirilgan.
O'zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
Bugun Jizzax viloyatida ushbu muborak oyning fayzu barakasi yaqqol sezilmoqda. Vohadagi 170 ta masjidda taraveh namozlari muntazam ado etilmoqda. Ularning 124 tasida 208 nafar qori tomonidan xatmi Qur’on qilinmoqda. Bu raqamlar — quruq statistika emas, balki yuzlab qalblarning Qur’on nuridan bahramand bo‘layotganining amaliy ifodasidir.
Taraveh namozlari viloyatdagi barcha masjidlarda bir xil vaqtda — soat 20:30 da boshlanmoqda. Bu tartib va intizom ibodatda hamjihatlikni ta’minlab, jamoatni yagona maqsad atrofida birlashtirmoqda. Islom manbalarida ta’kidlanganidek, taraveh namozi Ramazon oyiga xos sunnat amallardan hisoblanadi va asrlar davomida musulmon ummati tomonidan ado etib kelinmoqda.
Taraveh namozlari 27 kun davomida o‘qilib, Laylatul qadr kechasi bilan yakunlanadi. Laylatul qadr — Qur’on nozil bo‘la boshlagan, ming oydan yaxshiroq deb vasf etilgan muborak kechadir. Ushbu muborak tun arafasida xatmi Qur’on qilish yurtdoshlarimiz uchun ulkan ma’naviy yutuq, qalblar uchun beqiyos ziyo manbaidir.
O‘zbekiston Musulmonlar idorasining Jizzax viloyatidagi vakili, viloyat bosh imom-xatibi Mehmonxon Jabborov ta’kidlaganidek:
— Alloh kechirguvchi va Ul zot kechirimlilarni yaxshi ko‘radi. Ramazon — nafaqat ro‘za tutib, gunohlardan tiyilish, balki bir-birimizni kechirish, kimnidir ranjitgan bo‘lsak, uzr so‘rash oyidir.
Darhaqiqat, bu oy insonni nafs bilan kurashga, bag‘rikenglikka, mehr-oqibatga chorlaydi. Masjidlardagi ma’rifiy suhbatlar, Qur’on tilovati va jamoat ibodati — barchasi jamiyat ma’naviyatini yuksaltirishga xizmat qilmoqda.
Ayni paytda imom-xatiblar homiylar ko‘magida ehtiyojmand va kam ta’minlangan oilalar holidan xabar olib, ularning uylarida iftorliklar tashkil etmoqdalar. Turli oziq-ovqat va qishloq xo‘jaligi mahsulotlari yetkazib berilishi Ramazonning saxovat va hamdardlik ruhini yanada mustahkamlamoqda. Bu ishlar «Inson qadri uchun» tamoyilining amaliy ifodasidir.
Masjid — faqat ibodat joyi emas, balki ma’rifat, tarbiya va hamjihatlik maskani. Ramazon oyida bu maskanlar yanada fayzli, yanada gavjum bo‘ladi. Qur’on sadosi ostida inson o‘z qalbini tinglaydi, xatolarini anglaydi, ezgulikka intiladi.
Jizzaxdagi bu manzara — yurtimizda diniy-ma’rifiy hayot barqaror va izchil rivojlanayotganining yorqin ifodasidir. Tartib-intizom, jamoatchilik birdamligi va saxovatpeshalik — barchasi Ramazonning mazmun-mohiyatiga mos tarzda namoyon bo‘lmoqda.
Ramazon — kechirim oyi;
Ramazon — birdamlik oyi;
Ramazon — qalblarni nurga to‘ldirish oyi.
Jizzaxda esa bu nur 170 masjiddan taralib, minglab xonadonlarga ziyo baxsh etmoqda.
A. Qayumov, J. Yorbekov (surat), O‘zA