Avs ibn Avs as-Saqafiy roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi:
«Nabiy sollallohu alayhi vasallam:
«Kim juma kuni yuvsa va g'usl qilsa, so'ngra erta borsa, piyoda yurib, (ulov) minmasa, imomga yaqinroq o'tirsa va tinglasa, behuda (harakat) qilmasa, uning har bir qadamiga bir yilning amali berilur, uning ro'zasi va bedorligi ajri berilur», dedilar.
Sunan egalari rivoyat qilishgan.
Sharh: Juma namozi oson yo'l bilan ulkan savoblar ishlab olish uchun qulay fursat ekanini oldin ham aytib o'tgan edik. Bu hadisi sharifda esa, niyat bilan piyoda yurib borish ila har bir bosgan qadam uchun bir yillik ibodatning savobi berilishi haqida so'z bormoqda. Mazkur ulug' maqomga erishish uchun quyidagi ishlar qilinishi kerak ekan:
1. «Kim juma kuni yuvsa».
Ya'ni, yuvishi kerak bo'lgan narsalarni yuvsa. Hususan, sochni yaxshilab yuvishni ulamolarimiz ta'kidlaganlar.
2. «G'usl qilsa».
Bu haqda aytildi.
3. «Erta borsa».
Ya'ni, juma uchun niyat bilan erta borsa.
4. «Piyoda yurib, (ulov) minmasa».
hadisi sharifdagi ayni shu jumla uni bu biz o'rganayotgan «Jumaga yurib borishning fazli» bobida keltirilishiga sabab bo'lgan.
Jumaga savob umidida piyoda yurib borish fazilatli ish. Albatta, sog'-salomat inson piyoda yurib namozga borsa, har taraflama o'ziga foyda.
5. «Imomga yaqinroq o'tirsa».
Albatta, imomga yaqin o'tirishda yaxshiliklar ko'p. Jumladan, avvalgi safdan o'rin oladi, xutba, qiroat va duolarni yaxshi eshitadi. Eng muhimi, katta ajru savoblarga ega bo'ladi.
6. «Tinglasa».
Ya'ni, jumaga borgan odam tinglashi lozim. Hususan, xutbadagi va'z-nasihatni tinglash, ibrat olish o'ta muhim.
7. «Behuda (harakat) qilmasa»
Chunki ozgina behuda harakat o'sha odamni ham, uning atrofidagilarni ham chalg'itib, ko'pgina foydalardan bebahra qiladi.
Hadisi sharifda kelgan bu etti ishni amalga oshirgan musulmonlarga ulkan xayr-barakalar va'da qilinmoqda. Zotan, Payg'ambarimiz alayhissalom: «Uning har bir qadamiga bir yilning amali berilur, uning ro'zasi va bedorligi ajri berilur», dedilar.
Bas, shundoq ekan, bu ishlarni har juma ixlos bilan ado etib, va'da qilingan ajr-savoblarni olishga harakat etaylik.
Hadis va hayot
Bismillahir Rohmanir Rohiym
Savol: Umraga borganda bir holatga guvoh bo‘ldim. Madinada ham, Makkai mukarramada, tavof va sa’ylarda ham ayrim er-xotinlar qo‘llarini ushlab yurishibdi. Ular orasida yoshi kattalar ham, yoshlar ham bor. Bu narsa ehromga ta’sir qilmaydimi?
Javob: Bismillahir Rohmanir Rohiym. Ehromdagi er va xotin jinsiy yaqinlik va unga olib boruvchi amallardan saqlanishi lozim. Bu hukm oyati karima va hadisi shariflarga asoslangan. Ammo ehromdan tashqari vaqtda ruxsat beriladi.
Savolda aytilgandek, er va xotin bir-birlarini qo‘llarini ushlab yurishgani kuzatiladi. Chunki u yerlarda tumonat odam to‘plangani uchun bir-birini yo‘qotib qo‘yishdan qo‘rqishadi va shu bois qo‘llarini ushlab olishadi. Lekin bunday narsalarga hojat bo‘lmay, qo‘l ushlashib yurish yaxshi emas.
Chunki muqaddas makonlarga sayru sayohatga, tomosha qilishga borilmaydi, balki tavba-tazarru va Alloh taologa yanada qurbat hosil qilish, ulkan ajru-savoblarga erishish maqsadida boriladi. Ziyoratga otlanib turgan inson asosiy maqsadni unutib qo‘ymaslik lozim.
Ehromdalik vaqtida bunga ahamiyatli bo‘lish lozim. Chunki agar er va xotin ehromda bir-birlarining qo‘llarini ushlaganda shahvat, jinsiy yaqinlikka moyillik paydo bo‘lsa, jonliq so‘yish lozim bo‘ladi. Shahvatsiz ushlasa, jarima bo‘lmaydi.
Ulamolar mazkur masalaga bir qancha hadislar va oyati karimani dalil qilganlar. Alloh taoloning: “Haj ma’lum oylardir. Kimki ularda o‘ziga hajni farz qilsa, hajda shahvoniy narsalar, fisq va janjal yo‘qdir”, so‘zidagi “shahvoniy narsalar” deb tarjima qilingan so‘z oyatda “rafas” deb aytilgan. Bu so‘zning ba’zi tafsirlarida jinsiy yaqinlik va ushlash va o‘pish kabi unga olib boruvchi ishlar deyilgan. Vallohu a’lam.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Fatvo markazi.