Bismillahir Rohmanir Rohiym
Avtobusda ketar ekanman, yosh yigit va keksa kishi o‘rtasidagi janjal diqqatimni tortdi. Aftidan mo‘ysafid yigitchaning o‘zini beadablarcha tutishiga e’tiroz bildirgan va bu tortishuvga sabab bo‘lgan edi. O‘smir cholga qarab: “Men bilan ishingiz bo‘lmasin, nasihatingizni uyga borib nevaralaringizga qiling”, deb gap qaytarar, qariya: “Bolam, odobni o‘rgan, jamoat joyida yurish-turishingga, og‘zingdan chiqayotgan gap-so‘zga e’tiborli bo‘l”, derdi. Bahsga atrofdagilar ham aralashib, yigitchani insofga chaqirishdi, ammo u gapdan qolay demasdi. Avtobus bekatga to‘xtagach, chol: “Hayf senga shuncha gap”, degancha qo‘l siltab tushib ketdi va o‘smir ham ortidan bir nimalar dedi.
O‘ylanib qolasan: bu yigitcha o‘z ota-onasiga ham shunday muomala qilarmikan? Bunga shubha yo‘q. Chunki begonalarni hurmat qilmaydigan kishi o‘z yaqinlariga ham shunday munosabatda bo‘ladi. Bu unga yoshlikdan to‘g‘ri tarbiya berilmagani, odob o‘rgatilmaganining oqibatidir. Endi esa ushbu xatoni to‘g‘rilash ancha mushkulot tug‘diradi.
Tan olish kerak, bugungi kunda ayrim yoshlar orasida betgachoparlik, gap qaytarish, kattalarga hurmatsizlik kabi holatlar kuzatilmoqda. Bu esa nafaqat oila, balki butun jamiyat Betgachoparlik – kibrning nishonasi ma’naviyati uchun xavf tug‘diradi.
Betgachoparlik faqat qo‘pollik emas, balki qalbdagi kibrning nishonasidir. Katta kishi so‘zlayotganda gap qaytarish, ovozni baland qilish, yuzni burish, telefondan bosh ko‘tarmaslik, masxaraomuz kulish – o‘ziga bino qo‘yishning eng yuqori ko‘rinishi. Unutmaslik lozim, avvaliga “oddiy holat”dek tuyulgan bu harakatlar asta-sekin xulq-atvorga aylanadi.
Tasavvur qiling: ota o‘g‘liga muloyimlik bilan nasihat qilmoqda. Farzand esa qo‘lida telefon, ko‘zi ekranda. Pand-nasihatni eshitgisi kelmay, “Ha, bo‘ldi-da!” deb jerkiydi. Otaning qalbi og‘riydi. Eng og‘ir holat – ota-onaga nisbatan qattiq so‘z ishlatish. Bu nafaqat odobsizlik, balki og‘ir gunohdir.
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisda Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Kichiklarimizga mehribon bo‘lmaganlar, kattalarimiz haqini bilmaganlar bizdan emas”, deganlar (Imom Buxoriy rivoyati).
Demak, kattalarni hurmat qilish – oddiy axloqiy talab emas, balki iymon belgisidir.
Bugungi kunda achinarli bir holatga guvoh bo‘lyapmiz. Ya’ni ijtimoiy tarmoqlarda ayrim “vayn”chilar katta yoshli insonlarni masxaralash, ularga qo‘pol hazillar qilish orqali obunachilarini ko‘paytirish payida. Bu esa yoshlar tarbiyasiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Oqibatda ayrim yigit-qizlar begonalar tugul, o‘z ota-onasining ham yuziga tik qarash, ularni muhokama qilishgacha borishyapti.
Ko‘pincha yoshlarning bunday qilmishiga arzimas kamchilikdek qaraymiz. Ammo uning oqibatlari jiddiydir. Ya’ni bunday odobsizlik ota-ona roziligidan mahrum bo‘lish, odamlar orasida hurmatni yo‘qotish, yaqinlar bilan munosabatlarning sovishi, bu qilmishning kelajakda farzandlardan qaytishiga olib kelishi mumkin. Oilada yaxshi axloqiy muhitni kuchaytirmas, farzandlarga kichikligidan kattalarga hurmat ko‘rsatishni o‘rgatmas, bu borada ularga namuna bo‘lmas, telefon va internetdan foydalanishlarini nazorat qilmas ekanmiz, bunday ayanchli oqibatlarning oldi olinmaydi.
Esdan chiqarmaylik, yoshlik – faqat faxr yo g‘urur emas, kamtarlik davridir. Kimki o‘z kamolotiga intilsa, husni xulq, odobni mahkam tutadi. Kamolotga poydevor esa navqironlik faslida qo‘yiladi.
To‘lqin ShЕRNAYEV
Iymon 
Namoz 
Ro'za 
Zakot 
Haj 
Qur'on 
Islom saboqlari 
Aloqa 
