Allomaning onasi
Islom dinida farzand tarbiyasi ibodat darajasidagi amallar qatoriga kiradi. Shu sababli donishmand ota-bobolarimiz, oqila onalarimiz farzand tarbiyasiga alohida e'tibor bergan. Tarixga nazar tashlasak, bunga juda ko'p misollarni ko'ramiz. Jumladan, muhaddislar sultoni Imom Buxoriyning buyuk olim bo'lib etishishida ota-onasining ulkan xizmatlari, uzoq yillik mashaqqatlari mujassamdir.
Imom Buxoriyning otasi Ismoil ibn Ibrohim o'z davrining etuk muhaddislaridan bo'lib, Imom Molikning shogirdi edi. Manbalarda uning Hammod ibn Zayd, Imom Molik ibn Anas va Abu Muoviya kabi yirik muhaddislardan hadislar rivoyat qilgani, Abdulloh ibn Muborakdan tarbiya olgani haqidagi ma'lumotlar qayd etilgan. Ismoil ibn Ibrohim ilm olish va uni tarqatish qatorida, tijorat ishlari bilan ham shug'ullangan.
Manbalarda zikr qilinishicha, Ismoil Buxoriy o'ta taqvodor, xudojo'y, odil inson bo'lgan. Tarixchi Ahiyd ibn Hafs: “Abu Muhammad bandalikni bajo keltirayotgan mahal uni ziyorat qilishga borganimda, menga: “Bor molu dunyoimdan harom, shubhali, nopok yo'l bilan topilgan bir dirhamni ham bilmayman”, deb iltijo qilganida, nafasim bo'g'ilib, bor vujudim uning ulug'vorligi oldida arzimas bir narsadek tuyuldi”, deb yozgan. Buyuk shoir Abdurahmon Jomiy “Batho (Makka atrofidagi tepaliklar nomi) va Yasribda (Madinada) yasalgan tanganing sayqali Buxoroda kamoliga etdi”, degan so'zlari orqali taqvo va ilm bilan ziynatlangan nasab ortidan Buxoroi sharifda buyuk muhaddis Imom Buxoriy etishib chiqqaniga ishora qiladi.
Buyuk muhaddisning onasi ham taqvodor, diyonatli va oqila ayol bo'lgan. Uning asl ismi manbalarda uchramaydi. Taqvodorligi va ko'p ibodat qilishi, ilmli va oqilaligi bilan tanilgani sababli el orasida asl ismi unutilib, karomat sohibasi sifatida “Duosi mustajob ayol” nomi bilan mashhur bo'lgan. Imom Buxoriyning ulug' alloma bo'lib etishishida otasining taqvosiyu onasining ixlos ila qilgan duo-ibodatlarining juda katta o'rni bor.
Tug'ilganida ota-onasi go'dakning ismini Muhammad deb qo'yadi. Oradan bir necha yil o'tib, yosh Muhammadning otasi Ismoil vafot etadi. Imom Buxoriy to'rt yoshlar atrofida ko'zi jarohatlanib, ko'rish qobiliyatini yo'qotadi va tabiblar harchand urinmasin, uni davolay olmaydi. Turmush o'rtog'idan ayrilgan, ham farzandiga etgan bunday musibatdan yosh Muhammadning onasi o'zini yo'qotib qo'ymadi. Aksincha, kunduzlari o'g'lining ta'lim-tarbiyasi bilan shug'ullanib, uni ilm olishga rag'batlantirar, tunlarini ibodat bilan bedor o'tkazib, Yaratgandan o'g'lining ko'z nurini qaytarishni tinmay iltijo qilib so'rar edi.
Darhaqiqat, ota-bobolarimiz “Ota-ona farzand uchun eng birinchi va oliy madrasadir”, deb to'g'ri aytgan. Oqila ayolning tarbiyasi bilan, ko'zi ojiz bo'lishiga qaramasdan, yosh Muhammadning ilmga, ayniqsa, hadislarni yod olishga rag'bati kundan-kun oshib bordi. Kunlardan bir kuni onasi tushida Ibrohim alayhissalomni ko'radi. U zoti sharif bu mushfiqa onaga qarab: “Ey, volida! Sening behisob duolaring sharofatidan Alloh taolo o'g'lingga mukammal ko'rish qobiliyatini qaytardi”, deya xushxabar aytadi. Shu chog' uyqudan uyg'onib, o'g'lining qaroqlarida nur jilvalanib, ko'zlariga olam qaytadan nurafshon bo'lib turganini ko'radi. Oqila ona Alloh taologa shukrona ibodatini qilib, farzandlari haqiga uzundan-uzun duolar aytib, tong ottiradi.
Ta'lim-tarbiyani ibodat darajasidagi amal deb bilgan bir onaning beqiyos xizmati sabab bugun butun olam musulmonlari Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning muborak hadislaridan, eng sahih rivoyatlardan bahramand bo'lib kelmoqda. Allomaning 20 dan ziyod bebaho asari asrlar osha o'z ahamiyatini yo'qotmay kelmoqda. Muhaddisning “Al-Jomi' as-sahih” hadislar to'plami butun dunyo musulmonlari tomonidan hadis ilmi sohasida eng muhim manba sifatida e'tirof etilgan.
Imom-xatiblar: «Islom sivilizatsiyasi markazi Uchinchi Renessans g‘oyasining amaliy ifodasi»
O‘zbekistonda Uchinchi Renessans g‘oyasini hayotga tatbiq etish, milliy va diniy merosni chuqur o‘rganish hamda ma’naviy-ma’rifiy bilimlarni kengaytirishga qaratilgan tashabbuslar doirasida Farg‘ona, Qashqadaryo va boshqa hududlardan kelgan imom-xatiblar O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazida bo‘ldilar. Ular Markazdagi muzey ekspozitsiyalari, noyob qo‘lyozmalar, Renessans davrlariga bag‘ishlangan bo‘limlar va zamonaviy interaktiv yechimlar bilan tanishib, ushbu maskanni ilm, ta’lim va ma’naviyatni uyg‘unlashtirgan muhim milliy platforma sifatida baholadilar, xabar bermoqda iccu.uz.
Farg‘ona viloyati Buvayda tumani «Katta mahalla» masjidi imom-xatibi Rahmatulloh G‘oyibnazarov Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan barpo etilgan mazkur Markazni yosh avlod uchun muhim ma’rifat maskani sifatida baholadi.
«Bu yerda Birinchi va Ikkinchi Renessans davrlari, buyuk allomalarimiz qoldirgan ilmiy meros va mamlakatimiz taraqqiyoti haqidagi ekspozitsiyalarni ko‘rib katta taassurot oldik. Bu yerga kelgan har bir inson o‘z tarixini chuqurroq anglaydi, yoshlar esa ilmga va vatanparvarlikka yanada ko‘proq intiladi. Bu yerda olgan bilim va taassurotlarimizni xalqimizga yetkazishni o‘zimizga vazifa deb bilamiz», — dedi u.
Farg‘ona viloyati Qo‘shtepa tumani bosh imom-xatibi, «Muborak» jome masjidi imom-xatibi Otabek Xolmurodov Markaz kutubxonasida ilmiy izlanishlar uchun yaratilgan sharoitlarga e’tibor qaratdi.
Uning ta’kidlashicha, elektron kitoblar fondi, Brayl alifbosidagi adabiyotlar, maxsus tadqiqot xonalari va noyob manbalarning bir joyda jamlangani Markazni nafaqat muzey, balki keng qamrovli ilmiy resurs markaziga aylantirgan.
«Bu kutubxona ilmiy izlanish bilan shug‘ullanuvchilar uchun haqiqiy bilim maskani ekan. Bu yerda yaratilgan sharoitlar ilm ahlini yanada ko‘proq izlanishga undaydi. Biz bu imkoniyatlar haqida yoshlarimizga albatta targ‘ibot olib boramiz», — dedi u.
Farg‘ona viloyati Bag‘dod tumani bosh imom-xatibi Ahmadxon Nizomov esa Markazning ilmiy konsepsiyasiga alohida to‘xtaldi.
Uning fikricha, har bir ekspozitsiya ortida keng ko‘lamli tadqiqotlar va ilmiy izlanishlar mujassam bo‘lib, bu yerdagi interaktiv muhit tashrif buyuruvchilarni faqat tomoshabin emas, balki izlanuvchiga aylantiradi.
«Bu yerga bir marta kelib barchasini to‘liq anglash qiyin. Har bir ekspozitsiya ortida katta ilmiy mehnat mujassam. Ayniqsa, allomalarimiz merosi, tadqiqot markazlari va interaktiv imkoniyatlar insonni yanada chuqur izlanishga chorlaydi. Bu maskan kelajak avlod uchun ulkan ma’naviy boylik va Yangi O‘zbekistonning ilm-fan taraqqiyotiga xizmat qiladigan muhim poydevordir», — dedi u.
Tashrif yakunida ishtirokchilar Markazda jamlangan boy ilmiy va madaniy meros, raqamli ekspozitsiyalar hamda ta’lim imkoniyatlarini keng jamoatchilik, ayniqsa yoshlar o‘rtasida targ‘ib qilish Uchinchi Renessans g‘oyalarini hayotga tatbiq etish, milliy o‘zlikni anglash va ilmiy merosga qiziqishni yanada kuchaytirishga xizmat qilishini qayd etdilar.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
