Haqiqiy ishq
“Muhabbat” so'zi “ hubb” sozining o'zagidan olingan bo'lib, lozim tutish va sabot ma'nolarini anglatadi. Biror narsaga muhabbat qo'ygan odam mazkur mahbubni lozim tutadi va unda sobit turadi.
Muhabbatning iste'lohiy ma'nosi haqida ulomolar bir-birini to'ldiruvchi bir necha ta'riflarni aytganlar:
Rog'ib: “Muhabbat nafsning o'zi yaxshi deb bilgan va gumon qilgan narsaga moyil bo'lishidir. U ikki xil bo'ladi. Biri tabiiy bo'lib, u insonda, hayvonda va gohida jonsiz narsada ham bo'ladi. Boshqasi ixtiyoriy bo'lib u faqat insonga xos bo'ladi “, degan.
Kafaviy: “Muhabbat haddan oshgan rozilikdir. U ikki qiimdan iboratdir. Birinchisi har bir mukallafda bo'ladi. U iymonda lozim va lobud narsadir. Uning haqiqati Alloh taoladan kelgan narsaning hukmiga va taqdiriga bo'ysungan holda, hech qanday e'tirozsiz qabul qilishdir. Ikkinchisi faqatgina maqomat egalarida bo'ladi. Uning haqiqati qazo qilingan narsadan qalbning quvonch va sururga to'lishi va roziligidir”, degan.
Jaloliddin Rumiy shunday deydi: “To'g'ri, muhabbat olam gardishini aylantirmaydi. Muhabbat shu gardish aylanishiga ma'no bag'ishlaydi”.
Inson har bir a'zosining alohida vazifasi bor. Masalan, ko'zning vazifasi ko'rish, quloqniki eshitish, tilga so'zlash vazifasi yuklatilgan, qalbning ishi esa sevishdir. Qalb yo Alloh taoloni sevadi yoki U zotning mahluqlarini yaxshi ko'radi. Bandaning qalbida yo oxirat yo dunyo muhabbati bo'ladi. Oxiratning muhabbati bilan qalb yaxshiliklarga shoshadi. Dunyo muhabbati borasida esa, hadisi sharifda bunday ta'riflanadi: “Dunyo muhabbati barcha yomonliklarning boshidir”.
Muhabbat - bu inson tabiatini zavqlantiruvchi tuyg'udir. Muhabbat eng oliy darajasi IShQ deyiladi.
Ilohiy ishq suvga o'xshaydi. Agar suv bo'lmasa, daraxt yam - yashil bo'lib o'smaydi. Unga suv quyilsagina u gullaydi, meva beradi. Insondagi ilohiy ishq ham daraxtning suvi kabidir. Agar insonda ilohiy ishq bo'lsa, uning iymoni gullay boshlaydi va undan mo'minlik ifori taraladi va yon - atrofni ham o'rab oladi.
Alloh taolo: “Albatta, iymon keltirgan va yaxshi amallarni qilganlarga Rohman muhabbat paydo qilur”, degan. Maryam surasi 96-oyat
“Alloh sizni sevadir” Oli Imron 31-oyat
Mo'min banda uchun Allohning muhabbatidan ham ulug'roq baxt, saodat bormi!
Aytadilarki, haqiqiy muhabbat 3 narsada bilinadi:
- Sevgan suyganining so'zini boshqalarning so'zidan ustun qo'yadi;
- Sevgan suyganining suhbatini boshqalarning suhbatidan ustun qo'yadi;
- Sevgan suyganini mamnun etishni boshqalarni mamnun etishdan ustun qo'yadi.
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Qachon Alloh bir bandasiga muhabbat qilsa, Jabroilni chaqirib: “Men falonchiga muhabbat qildim. Sen ham unga muhabbat qil”, deydi. Bas, Jabroil unga muhabbat qiladi va osmonga nido qilib:“ Alloh falonchiga muhabbat qiladir. Sen unga muhabbat qil!” deydi. Shunda ahli osmon unga muhabbat qiladi. So'ngra uning uchun er ahlida qabul yo'lga qo'yiladi. Qachon Alloh bir bandani yomon ko'rib qolsa, Jabroilni chaqirib: “Men falonchini yomon ko'rdim. Sen ham uni yomon ko'r”, deydi. Bas , Jabroil uni yomon ko'radi va osmonga nido qilib: “Albatta, Alloh falonchini yomon ko'radi. Sen uni yomon ko'r !” deydi. Shunda ahli osmon uni yomon ko'radi. So'ngra uning uchun erda yomon ko'rish yo'lga qo'yiladi.
Sahl ibn Abdulloh Tustariy shunday degan:” Alloh sevgisining alomati Qur'on sevgisidir. Qur'on sevgisining alomati Payg'ambar sevgisidir. Payg'ambar sevgisining alomati uning sunnatiga va go'zal ahloqiga tobe bo'lmoqdir. Sunnatga tobe bo'lishlikning alomati oxirat hayotini unutmaslik. Oxirat hayotini unutmaslikning alomati dunyoga hirs qo'yishdan , haromdan qochishdir.
Muhabbatning ziddi – g'azab, nafrat, yomon ko'rishdir. G'azab arab tilida “shiddatli”, “qattiq” degan ma'nolarni anglatadi.
Ulamolarimiz g'azabni shunday ta'riflaydi: “G'azab – bu ozor etkazgan tomondan intiqom hosil qilish”. G'azab Alloh taoloning fe'liy sifatlaridan biri bo'lib, U Zotning jaloliga muvofiq bo'ladi.
“ … Albatta, Alloh kibrli va maqtanchoq kishilarni sevmaydi”.
Allohga nisbatan sodir etilgan ilk gunoh nima ekanini bilasizmi? Kibr! Ha, Iblisni Allohning buyrug'iga qarshi chiqishiga undagan narsa kibr edi: “Eslang, (ey Muhammad!) Biz farishtalarga : “Odamga sajda qilingiz!- deb buyurishimiz bilan ular sajda qildilar. Faqat Iblis bosh tortib, takabburlik qildi va kofirlardan bo'ldi” ( Baqara surasi, 34-oyat). Shuning uchun Alloh ushbu shaytoniy xulqni va bu razil illat bilan xulqlanganlarni suymaydi.
Imom Moturidiy rahimahulloh “Niso” surasidagi 34-oyatni sharhlab, shunday yozgan. “ Kibrli” so'zi “ Ixtiyaalun” o'zgidan olingan bo'lib, bir nechta ma'nolarni anglatadi:
- Mutakabbir;
- O'ta yolg'onchi, firibgar;
- Gerdayib yuruvchi;
- Yomon so'zni oshkora aytuvchilar
“Alloh yomon gapni oshkor qilishni xush ko'rmaydi. Magar mazlumdan bo'lsa, mayli. Alloh eshituvchi va bilguvchi Zotdir. Niso surasi, 148-oyat
Ushbu oyatda Alloh suymagan bandalarning yana bir sifati bayon qilingan.U ham bo'lsa, yomon so'zni oshkora aytish. Allohni sevgan itoatkor banda bunday nomaqbul so'zlarni aytmaydi,birovlarni g'iybat qilmaydi,hatto bu kabi so'zlarni hayoliga ham keltirmaydi.
Mulla Ali Qori aytadi: ”Agar banda Allohning hamma narsani eshitib bilib turishini bilganida edi, nafs targ'ib qilgan ko'p so'zlarni aytishdan hayo qilgan bo'lar edi. Hikmatli naqlda aytilganidek, haqni maqtashni odamlarni yomonlashdan ustun bilmagan inson komillik darajasiga eta olmaydi”.
Mujohid aytadi: Yomon so'zni oshkor qilish – bir odam mehmonga borsa-yu, mezbon uni yaxshi ziyofat qilmasa, u u erdan chiqib, falonchi meni hurmatimni joyiga qo'ymadi, yaxshi ziyofat qilmadi”, deb gapirishidir.
Bugun Alloh taolodan mol-dunyo so'raydiganlar ko'p. Obro'-martaba so'raydiganlar ham etarlicha topiladi.Lekin U zotdan O'zini so'raydiganlar afsuski juda oz.Ikki kaftini ochib: Yo Robbim! Men Sening roziligingni so'rayman.Men Sening muhabbatingni so'rayman”deb duo qiladiganlar kam uchraydi.Agar kishi obro'-martaba,xotin,bola-chaqa,bordi-yu hatto butun dunyoning molini so'rasalar ham aslida ular Alloh taoladan hech narsa so'ramabdilar. Dunyo matohlarining barchasi Allohning ishqi oldida arzimas narsadir. Shuning uchun butun vujudimiz bilan Undan tomirimizdan gunoh ildizlarini sug'urib tashlaydigan Ishqini so'raylik!
Hadichai Kubro ayol-qizlar o'rta
maxsus islom ta'lim muassasasi
4- kurs talabasi Alimova Odina
Halol bo‘ling, rost so‘zlang, iymon va insoniylikni asrang!
Halollik va rostgo‘ylik insonning shaxsiy fazilatlari bo‘lish bilan birga, oila mustahkamligi, jamiyat taraqqiyoti va ijtimoiy munosabatlarning barqarorligini ta’minlaydigan muhim milliy, diniy, ma’naviy-axloqiy qadriyatlardir.
Islom dinida halollik va rostgo‘ylikka inson hayotining barcha sohalarini qamrab oluvchi muhim tamoyillar sifatida qaraladi. Halol va haromni farqlash, shubhali ishlardan saqlanish, o‘zgalarning haq-huquqini poymol qilmaslik, rostgo‘y va adolatli bo‘lish insonning nafaqat shaxsiy kamoloti, balki jamiyat oldidagi mas’uliyatini ham belgilaydi.
Qur’oni karim oyatlari va Payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallamning ko‘plab hadisi shariflarida insonlarni halollik va rostgo‘ylikka da’vat qilish, har doim halol bo‘lishga undash, aldov va yolg‘on guvohlik berishdan qaytarishga alohida e’tibor qaratilgan. Zero, halollik va rostgo‘ylik insonning ma’naviy kamolotini, imoni mustahkam va axloqi go‘zalligini namoyon etuvchi eng muhim fazilatlardir. Harom va yolg‘on esa nafaqat shaxsning obro‘si va unga ishonchini yemiradi, balki jamiyatda o‘zaro ishonchsizlik, adovat va nizolar kelib chiqishiga ham sabab bo‘ladi.
Alloh taolo "Nahl" surasining 105-oyatida bunday marhamat qilgan: “Yolg‘on so‘zlarni faqat Allohning oyatlariga imon keltirmaydiganlargina to‘qiydilar. Aynan o‘shalarning o‘zlari yolg‘onchilardir”.
Bu o‘rinda yolg‘onning qanchalik og‘ir ma’naviy illat ekani bayon qilinib, uning Allohning oyatlariga munosabat bilan bog‘liq jihati ko‘rsatib berilyapti. Oyatning nozil bo‘lish sababi Makka mushriklarining Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamga nisbatan turli asossiz da’volarni ilgari surgani, jumladan, u zotni yolg‘onchilikda ayblaganidir. Ular Qur’oni karimni go‘yo Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning o‘zlari to‘qib chiqargani to‘g‘risida asossiz da’volarni ilgari surgan. Qur’oni karim esa bunday iddaolarni ochiq-oydin rad etgan.
Aslida yolg‘onni faqat imonsiz kishilargina to‘qiydi. Chunki, mo‘min kishi yolg‘onni katta gunoh deb biladi. Yolg‘on sababli qiyomatda azobga qolishdan qo‘rqadi. Shuning uchun har qanday vaziyatda rostgo‘y bo‘lishga intiladi. Hatto o‘z manfaatiga zid bo‘lgan holatlarda ham haqiqatni aytishni afzal biladi. Zero, haqiqiy imon insonni faqat ibodatlarga emas, balki yuksak axloqiy fazilatlarga ham undaydi.
Islom ta’limotida halollik va to‘g‘riso‘zlik maqtalgan, yolg‘on gapirish va haqiqatni yashirish keskin qoralangan. Jumladan, Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam bunday deganlar: “Nabiysollallohu alayhi vasallam:“Rostgo‘ylikni o‘zingizga lozim tutingiz (rostgo‘y bo‘lingiz)! Chunki, rostgo‘ylik yaxshilikka yetaklaydi, yaxshilik esa jannatga yetaklaydi. Kishi doim rost gapirsa, Allohning huzurida “siddiq” (o‘ta rostgo‘y) deb yozib qo‘yiladi. Yolg‘ondan saqlaning! Chunki, yolg‘on fojirlikka (gunoh va buzuqlikka) yetaklaydi, fojirlik esa do‘zaxga yetaklaydi. Kishi yolg‘on gapiraversa, Allohning huzurida “kazzob” (o‘ta yolg‘onchi) deb yozib qo‘yiladi”, dedilar”. (Imom Buxoriy rivoyati).
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam rostgo‘ylik va yolg‘onchilikning inson axloqi, ma’naviy hayoti va oxiratiga qay darajada ta’sir qilishini ochiq tarzda bayon qilib beryaptilar. Hadis mazmunidan anglashiladiki, insonning jannatga yoki do‘zaxga tushishida uning tili, ya’ni rostgo‘yligi yo yolg‘onchiligi hal qiluvchi omillardan ekan.
Payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallam halol va harom o‘rtasidagi shubhali narsalardan saqlangan kishi dini va obro‘yini pok saqlashi borasida bunday marhamat qilganlar: No‘’mon ibn Bashir roziyallohu anhudan rivoyat qilinishicha,“Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bunday deganlarini eshitdim: “Halol ham aniq, harom ham aniq. Ularning o‘rtasida shubhali narsalar bor. Ko‘p odamlar buni bilmaydi. Kim shubhalardan saqlansa, dini va obro‘yini pok saqlaydi...” (Imom Buxoriy rivoyati).
Bu o‘rinda Nabiy sollallohu alayhi vasallam insonlarni ehtiyotkorlik va poklikka da’vat etmoqdalar. Chunki, halollik tamoyillariga amal qilgan inson hayotning har bir jabhasida, jumladan, so‘zida, oilaviy munosabatlarida, ta’lim olishda, mehnat faoliyatida va jamiyatdagi o‘zaro munosabatlarida adolat, poklik va rostgo‘ylikka intiladi. O‘zgalarning haq-huquqlarini hurmat qiladi, birovning mol-mulki yoki mehnatining mahsuliga tajovuz qilmaydi, aldov, xiyonat va manfaatparastlikdan uzoq bo‘lishga harakat qiladi. Bunday fazilatlar insonning shaxsiy obro‘-e’tiborini yuksaltirish bilan birga jamiyat a’zolari o‘rtasida o‘zaro ishonch va hamkorlik muhitini mustahkamlaydi.
Muxtasar qilib aytganda, halollik va rostgo‘ylik ijtimoiy hayotning barqarorligini, insonlar o‘rtasidagi ishonch va jamiyat taraqqiyotini ta’minlovchi muhim ma’naviy-axloqiy asosdir. Islom ta’limotidagi halollik, rostgo‘ylik, adolat va omonatdorlikka oid ko‘rsatmalar bu qadriyatlarning inson va jamiyat hayotidagi o‘rni naqadar muhim ekanini ko‘rsatadi. Har bir inson o‘z hayoti va faoliyatida halollik, rostgo‘ylik, adolat va vijdonlilikni ustuvor tamoyilga aylantirsa, jamiyatda sog‘lom ma’naviy muhitni shakllantirish imkoniyati ortadi.
Yo‘ldoshxon Isayev, Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi ilmiy xodimi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
