Sayt test holatida ishlamoqda!
11 Iyun, 2026   |   24 Zulhijja, 1447

Toshkent shahri
Tong
03:05
Quyosh
04:50
Peshin
12:28
Asr
17:37
Shom
20:00
Xufton
21:37
Bismillah
11 Iyun, 2026, 24 Zulhijja, 1447

Besh ish besh ishga bog'liqdir

12.05.2022   4873   6 min.
Besh ish besh ishga bog'liqdir



Bugun qaysi shifokorga bormang, turnaqator navbatlarga duch kelasiz. Hamma shu kasalga yo'liqqanmi, degan fikr o'tadi xayolingizdan. Yon-atrofga nazar tashlasak, keyingi yillarda kasalliklar turi va unga chalinayotgan insonlar ham ko'payib borayotganiga guvoh bo'lamiz.
Yoshi ulug'lar bilan suhbatlashsangiz ular, oldin “davleniye”, “saxar”, “grija”, “rak” kabi xastalik bo'lmaganini, faqat tish, bosh, qorin og'rig'i engil shamollashlar bo'lgani va oddiy dori yoki biror tabiiy yo'l bilan tezda shifo topganini aytishadi. Afsuski, bugun kasalliklar ham uning bedavolari ham bisyor. Ularga qo'llaniluvchi dori-darmonni-ku qo'yavering.
Ko'pchilik oldinlari eguliklar tabiiy, ekologiya ham toza bo'lgan, deyishadi. Bu gaplarda jon bor. Lekin bu omillarning o'zi etarlimikin?! Insonlarning ma'naviy jihatiga, ya'ni botiniga bog'liq jihatlari ham bo'lishi mumkinmi?
Agar ota-bobolarimiz yashagan davrlarga nazar tashlasak, ular hozirgidek farovon yashashmagan. Biroq jamiyatda birovning haqidan qo'rqish, harom-halol, insoniylik, mehr-oqibat ustun bo'lgan. Fahsh, yolg'on, ikkiyuzlamachilik kabi illatlar bugungidek keng ildiz otmagan.
Bugun-chi? Dunyoda xiyonat, sudxo'rlik, harom eyish, ichish va haromdan rizq topish, qo'shniga ozor berish, dayuslik, ota-onaga oq bo'lish, qarindoshlar bilan aloqani uzish, odam o'ldirish, o'z joniga qasd qilish, folbin va munajjimni tasdiqlash, zulm, bachchabozlik, o'g'rilik, yolg'on qasam ichish, nohaq hukm qilish, poraxo'rlik, yolg'on gapirish kabi ulkan gunohlar tobora ko'payib bormayaptimi? Shuncha gunohu ma'siyatlarni ko'rib, gohida er ko'tarib turganiga shukr deb qo'yamiz.
Shu o'rinda Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning quyidagi hadislari yodga keladi. Nabiiy sollallohu alayhi vasallam: “Besh ish besh ishga bog'liqdir”, dedilar. Sahobalar: “Yo Rasululloh, biri ikkinchisiga bog'liq bo'lgan besh ish qaysi?” deb so'rashdi. “Qaysi qavm ahdini buzsa, Alloh ularga dushmanlarini hukmron qilib qo'yadi. Alloh nozil etgan narsadan boshqasi bilan hukm qilsa, ularda faqirlik yoyiladi. Fahsh ishlari avj olsa, Alloh ularga o'lat yuboradi, ya'ni o'lim ko'payadi. O'lchov va tarozidan urib qolsa, nabototlar o'smay, bir necha yil qurg'oqchilikka duchor bo'ladilar. Zakot bermasalar, yomg'ir yog'may qo'yadi”, dedilar (Imom Tabaroniy rivoyati).
Bu hadis kasalliklarning ham, pandemiya sabab nima uchun o'limlarning ham ko'payib borayotganini anglatgandek, go'yo.
Ulamolarimiz insoniyat boshiga tushayotgan bu balolarga ularning gunohu ma'siyati sababchidir, deyishadi. Bunga Alloh taoloning:  «Sizlarga neki musibat etgan bo'lsa, u ham bo'lsa, o'z qo'llaringiz qilgan narsa (gunohlaringiz) tufaylidir. Yana U ko'p (gunohlaringiz)ni kechib yuboradi» (Sho'ro surasi, 30) oyatini misol keltiradilar.
Shunisi e'tiborliki, inson qilgan gunohlari uchun nafaqat o'ziga, balki yaqinlariga, yashab turgan jamiyatiga ham katta zarar berishi mumkin. Hayotda bunga ko'p guvoh bo'lganmiz. Biror nojo'ya ish qilsak, biror zarar etsa “kasri urdi” deymiz. Yoki boshqalarning “gunohi bolasiga urdi” degan so'zlarini ham eshitib qolamiz.
Lekin tarixda butun bir jamiyatlar katta gunohu ma'siyatlarda bardavom bo'lganki, oxir-oqibat Allohning g'azabiga duchor bo'lishgan. Nuh alayhissalom qavmining  to'fonga yo'liqishi, Samud qavmini dahshatli qichqiriq tutishi, Lut alayhissalom qavmini er yutishi, Fir'avn va ahlining suvga g'arq bo'lishi, Shuayb alayhissalom qavmining qattiq chinqiriqdan to'kilishi, Ashobul Aykatni qattiq shamol sovurib, titilib ketishi kabi halokatli voqealar Qur'oni karimda zikr qilingan.
E'tibor bersak, kishi ko'pincha o'z nafsiga ergashib, gunoh ishlarga qo'l uradi. Dastlab, kichik gunohlardan boshlaydi va oxiri ko'nikmaga aylanib, tubanlikka olib boradi. Ulamolarimiz esa har qanday mayda gunohlardan ham yiroq bo'lishni tayinlab, nafsni qattiq jilovlashga buyuradilar. Aks holda, “Nafsim mening balodur, o'qqa – cho'qqa soladur” deganlaridek, turli balolalarga yo'liqishimiz hech gap emas.
Abu Bakr Siddiq roziyallohu anhu bunday deganlar:“Iblis oldingda, nafs o'ng tomoningda, havoyi nafs chap tomoningda, dunyo ortingda, a'zolar atrofingda, Alloh ustingda (qudrati bilan, makonda emas) turadi. Bas, Alloh la'natlagan iblis dinni tark qilishga, nafs gunoh havoyi nafs shahvatga, dunyo oxirat o'rniga o'zini tanlashga, a'zolar gunohlarga chaqiradi, Jabbor sifatli Zot – Alloh jannatga va mag'firatga chorlaydi. Alloh taolo: «Alloh jannatga va mag'firatga chaqiradi», dedi. Kim iblisga itoat qilsa, undan din ketadi, kim nafsga itoat qilsa, undan ruhoniyat ketadi, kim havoyi nafsga itoat qilsa, undan aql ketadi, kim dunyoga itoat qilsa, undan oxirat ketadi, kim a'zolarga itoat qilsa, undan jannat ketadi, kim Alloh taologa itoat qilsa, undan yomonliklar ketadi va barcha yaxshiliklarga erishadi”.
Qisqasi, bizga bugun biror zarar etib qayg'uga botgan bo'lsak, ortimizga bir qaraylik. Nimani noto'g'ri qildigu qayerlarda adashdik. Yoki nafsimizga ergashib, gunohu ma'siyatlarda davom etyapmizmi?! Buning javobi tez kunlarda bo'lishini unutmaylik. Yoxud bemorlik bo'lgan bo'lsa, Alloh shifosidan umid qilib, tavba eshiklarini ochib, gunohlarimiz o'chirilishidan umid qilaylik. Zero, Nabiy sollallohu alayhi va sallam: «Musulmonga biror horg'inlikmi, bemorlikmi, tashvishmi, qayg'umi, ozormi, g'ammi etsa, hatto tikan kirsa ham, albatta Alloh bular tufayli uning xatolarini o'chiradi», dedilar.
Bobur MUHAMMAD

Maqolalar
Boshqa maqolalar
Yangiliklar

Islom sivilizatsiyasi markazining faoliyati natijalari va kelgusi rejalari ko‘rib chiqildi

10.06.2026   3539   6 min.
Islom sivilizatsiyasi markazining faoliyati natijalari va kelgusi rejalari ko‘rib chiqildi

Prezident Shavkat Mirziyoyev O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining faoliyati natijalari va uni yanada rivojlantirish rejalari yuzasidan taqdimot bilan tanishdi.
 

Mamlakatimizda milliy o‘zlikni anglash, boy tarixiy-ma’naviy merosimizni chuqur o‘rganish, ulug‘ allomalarimiz ilmiy merosini xalqaro miqyosda keng targ‘ib etishga alohida e’tibor qaratilmoqda. O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi esa ayni shu yo‘nalishda milliy va xalqaro ahamiyatga ega zamonaviy madaniy-ma’rifiy platforma sifatida shakllanmoqda.


Taqdimotda o‘tgan davrda markaz tomonidan amalga oshirilgan ishlar haqida axborot berildi.


Markaz joriy yilning 17 mart kuni muhtasham binoda rasman ish boshladi. 1 iyun holatiga ko‘ra, markazga yarim million nafar mahalliy va xorijiy tashrif buyuruvchilar kelgan. Kunlik tashriflar soni o‘rtacha 6 ming nafarni tashkil etmoqda. Shu davrda muassasaga 150 dan ortiq xorijiy delegatsiya va 2 ming nafardan ziyod xorijiy mehmonlar tashrif buyurgan. 


Majmua tarkibida Bolalar muzeyi tashkil etildi, Imom Buxoriy innovatsion muzeyining faoliyati yo‘lga qo‘yildi. Binoda Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi joylashtirildi. Gid-ekskursovodlar va nazoratchilar xizmati tashkil qilindi.


Ilmiy va innovatsion yo‘nalishda 810 ta loyiha amalga oshirildi. Bu ishlarda 2 mingga yaqin mahalliy va xorijiy olimlar ishtirok etdi.


Markazda konferensiyalar, seminarlar, davra suhbatlari, mahorat darslari va kitob taqdimotlari tashkil etib kelinmoqda. Ushbu tadbirlarga bugunga qadar 5 mingdan ziyod ishtirokchi jalb etildi. 


Madaniy merosni qaytarish va fondlarni boyitish yo‘nalishida ham salmoqli ishlar amalga oshirildi. Jami 1 mingdan ziyod artefakt O‘zbekistonga qaytarildi. Markaz kutubxona fondi ham boyitilmoqda. Hozirgi kunda fond tarkibida 3 mingdan ortiq nodir nashr mavjud bo‘lib, 762 tasi imkoniyati cheklangan shaxslar uchun mo‘ljallangan. Fond raqamlashtirilmoqda, elektron chiplar o‘rnatilmoqda.


Muassasa faoliyatiga zamonaviy texnologiyalar va raqamli innovatsiyalar ham keng joriy etilmoqda. Mehmonlar uchun robot-gidlar xarid qilindi, multimedia va interfaol qurilmalar ekspozitsiyalarga joylashtirildi.


Markaz “Dunyoning eng yirik islom sivilizatsiyasi muzeyi” sifatida “Ginnessning jahon rekordlari kitobi”ga kiritildi. 


Taqdimotda markazni yanada rivojlantirish bo‘yicha kelgusi rejalar ham ko‘rib chiqildi.


Avvalo, ilmiy-tadqiqot va nashr ishlarini yangi bosqichga olib chiqish masalalari muhokama qilindi. Markazning ilmiy jurnalini xalqaro “Scopus” va “Web of Science” bazalariga kiritish, ilmiy markazlarning yagona integratsiyalashgan platformasini yaratish, qo‘lyozmalarning raqamli katalogini tayyorlash rejalashtirilgan.


Diniy-ma’rifiy sohadagi magistr va doktorantlar uchun “Islom ma’rifati” stipendiyasini joriy etish, dunyoga mashhur olim va ekspertlarning kitoblari taqdimotlarini tashkil etish rejalashtirilgan. Kelgusi bosqichda 20 ming nafar yoshlar, diniy-ma’rifiy soha vakillari, jumladan, imom-xatiblar va otinoyilarni markaz faoliyatiga jalb etish ko‘zda tutilmoqda. 


Madaniy merosni qaytarish bo‘yicha navbatdagi chora-tadbirlar ko‘rib chiqildi. Mazkur yo‘nalishda jahon auksionlari, muzeylar, xususiy kolleksiyalar va xalqaro san’at bozorlarida O‘zbekistonga mansub nodir artefaktlarni izlash, aniqlash, ilmiy o‘rganish, ekspertizadan o‘tkazish, muzokaralar olib borish va ularni Vatanga qaytarish bo‘yicha doimiy mexanizm yaratish zarurligi qayd etildi.


Shuningdek, dunyo bo‘ylab O‘zbekiston madaniy merosini doimiy monitoring qilish, madaniy meros obyektlarining yagona raqamli ma’lumotlar bazasi va xalqaro reyestrini shakllantirish, Markaziy Osiyoda yagona bo‘lgan zamonaviy ilmiy-tadqiqot laboratoriyasini tashkil etish rejalashtirilgan.


Bu borada Xitoy, AQSH, Germaniya, Fransiya, Buyuk Britaniya kabi xorijiy mamlakatlarda saqlanayotgan O‘zbekiston madaniy merosiga oid kolleksiyalar bo‘yicha ham ishlar olib boriladi. 


Media va xalqaro targ‘ibot ishlarini kuchaytirish rejalari ham muhokama qilindi. 


“Islom sivilizatsiyasi: tinchlik, bag‘rikenglik va ilm-ma’rifat yo‘li” mavzusida I xalqaro Islom forumini o‘tkazish rejalashtirilgan. Shuningdek, BMTning Nyu-York va Jenevadagi tuzilmalari hamda UNESCOning Parijdagi qarorgohida Islom sivilizatsiyasi markazi, Imom Buxoriy, Imom Moturidiy va Imom Termiziy ilmiy merosiga bag‘ishlangan maxsus taqdimotlar o‘tkazish ham ko‘zda tutilmoqda.


Markaz taqdimotlarini 55 ta davlatda tashkil etish, “Islomda ayollarning o‘rni” mavzusida xalqaro konferensiya va ko‘rgazma o‘tkazish, Oksford islom tadqiqotlari markazi, ICESCO, IRCICA, TURKSOY va boshqa xalqaro tashkilotlar bilan qo‘shma ilmiy-ma’rifiy loyihalarni amalga oshirishga ko‘rsatma berildi.


Xorijiy jurnalistlar va xalqaro media tuzilmalar bilan hamkorlikni kuchaytirish maqsadida press-turlar, xalqaro media klublar va media anjumanlar tashkil etiladi. Markaz brendini global miqyosda mustahkamlash uchun fotoko‘rgazmalar, tematik taqdimotlar hamda xorijdagi diplomatik vakolatxonalarda davra suhbatlari o‘tkaziladi.


Shuningdek, Imom Buxoriy yodgorlik majmuasiga keluvchi ziyoratchi va sayyohlar uchun yanada qulay sharoitlar yaratish, tashriflarni tartibli va mazmunli tashkil etish, ularga axborot va gid xizmatlarini ko‘rsatishni takomillashtirish masalalari ko‘rib chiqildi.


Davlatimiz rahbari takliflarni ma’qullab, Islom sivilizatsiyasi markazi xalqimizning boy madaniy merosi, ma’rifatparvarlik an’analari va Yangi O‘zbekistonning ma’naviy yuksalishini dunyoga namoyon etadigan maskan bo‘lishi zarurligini ta’kidladi.


Mutasaddilarga markaz faoliyatini tizimli rivojlantirish, ilmiy-tadqiqot va nashr ishlarini kengaytirish, madaniy merosni qaytarish bo‘yicha doimiy mexanizm yaratish, muzey fondlarini boyitish, raqamli texnologiyalarni joriy etish hamda xalqaro media targ‘ibotni yangi bosqichga olib chiqish yuzasidan topshiriqlar berildi.


President.uz

Islom sivilizatsiyasi markazining faoliyati natijalari va kelgusi rejalari ko‘rib chiqildi Islom sivilizatsiyasi markazining faoliyati natijalari va kelgusi rejalari ko‘rib chiqildi