O`zbekiston musulmonlari idorasi

Payg'ambarimiz qachon tug'ilganlar?

21.04.2022 10826 15 min.

Bismillahir Rohmanir Rohiym.
Alloh taologa bitmas-tuganmas hamdu sanolar bo'lsin.
Payg'ambarimizga mukammal va batamom salavotu durudlar bo'lsin.

Har yili rabiul avval oyi kelishi bilan sevimli Payg'ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallamning tug'ilgan kunlari haqidagi fikr-mulohazalar muhim mavzuga aylanadi. Bu haqda kim qayerda nima o'qigan, eshitgan bo'lsa, boshqalarga etkazishga harakat qiladi. Biz ham bu boradagi izlanishimizni Siz azizlarga ilindik.

Har xil kitoblarda Payg'ambarimizning tug'ilgan kunlari deb rabiul avval oyining 1, 2, 17, 18, 21, 22-kunlari ko'rsatiladi yoki ramazon oyining 12-si, deb ham ma'lumot berilgan. Ammo alloma Ibn Kasir kabi muhaqqiq ulamolar bu to'g'rida tadqiqotlar olib borib, bu ma'lumotlarning asossiz, ishonchsiz, ya'ni sahih ma'lumotlarga zid ekanini ochiq bayon qilishgan.[1]Sahobalar, tobeinlar, muhaddislar, tarix, siyrat, falakiyot olimlari hamda jumhur muhaqqiq ulamolarning xulosalari bunday: “Payg'ambarimiz milodiy 571 – Fil yili, bahor fasli, dushanba kuni, tong vaqtida tug'ilganlar. Bu kun milodiy 20-aprelga to'g'ri keladi. Qamariy rabiul avval oyining esa 8, 9, 10 yoki 12-kunidir.

Rabiul avvalning 8-kuni tug'ilganlari haqidagi naql Abdulloh ibn Abbos, Jubayr ibn Mut'im va Baro ibn Ozib[2] roziyallohu anhumdan rivoyat qilingan[3]. Ibn Hazm[4] va ulug' tobein Muhammad ibn Jubayrlar[5] u Zotning tavalludlarini “Rabiul avval oyining sakkizinchi kuni”, deyishgan.

Ibn Abdul Barr ba'zi tarixchilarning mana shu ma'lumotni sahih-to'g'ri deganlarini keltirgan[6].

Muhammad ibn Muso Horazmiy bu ma'lumotni qat'iy deb hisoblab: “Bundan boshqasi to'g'ri emas, zohiriy tarixchilari mana shunga ijmo' qilishgan”, degan[7].

Hofiz Abul Hattob Umar ibn Dihya “At-tanvir fi mavlidil basharin nazir” kitobida ushbu ma'lumotni boshqa ma'lumotlardan afzal va ustun ko'rgan.

Imom Tabariy “Hulosatu siyari sayyidil bashar” kitobida ko'p olimlarning bu ma'lumotni to'g'ri deganlarini qayd etib o'tadi.

Hofiz Qastaloniy: “Ko'p ahli hadis mana shu ma'lumotni ixtiyor etishgan”, degan[8].

Quzo'iy: “Astronomik taqvim-jadval olimlari bu ma'lumot borasida ittifoq qilishgan”, deb aytadi[9].

Rabiul avvalning 9-kuni tug'ilganlari haqidagi xabarlar Shayx Muhammad Huzariyning “Nurul yaqin”, Muhammad Sulaymon Mansurfuriyning “Rahmatun lil olamin”, Shayx Safiyur Rahmon Muborakfuriyning “Ar-rahiqul maxtum”, Doktor Abdulloh Faqihning “Fatovosh shabakatil islomiya”, Shayx Ali ibn Noyifning “Mavsu'atul buhusi val maqolotil ilmiya”, Ibrohim Ibyoriyning “Al-mavsu'atul Qur'oniya”(1/25), misrlik tarixchi Muhammad Tal'atbek Harbning “Tarixu duvalil arabi val islom”, Sayyid Mahmud Taroziy (Oltinxonto'ra)ning “Nurul basar”, Sobit hoji Abdul Boqiy o'g'lining “Siyratu xotamin nabiyyin” kitoblarida bayon qilingan.

Mashhur olim Ali Tantoviy (1909 – 1999) mana shu ma'lumotni boshqa ma'lumotlardan afzal va ustun ko'rgan[10].

“Al-mavsu'atul islomiyatul mu'osira” kitobi (5/366) mualliflari ham mana shu hisobni qabul qilishgan.

Misr rasadxonasining sobiq mudiri, geometriya fanlari doktori astronom Mahmud Posho “Taqvimul arabi qoblal islom” kitobida Rasululloh sollallohu alayhi vasallam tug'ilgan kun rabiul avval oyining 9-kuni dushanba, milodiy 571 yil, 20-aprel ekanini astronomik daqiq hisob bilan aniqlagan[11].

Shuningdek, “Hijri-Gregorian Converter” ya'ni, milodiydan hijriyga va hijriydan milodiyga o'tkazadigan maxsus komp'yuter hisoblagich dasturi orqali hisoblaganimizda, milodiy 571 yildagi rabiul avval oyining 9-kuni dushanbaga to'g'ri keldi!

Rabiul avvalning 10-kuni tug'ilganlar, degan ma'lumotni Muhammad ibn Sa'd “At-tabaqotul kubro” kitobida keltirgan.

Shuningdek, Hofiz Abul Hattob Umar ibn Dihyaning “At-tanvir fi mavlidil basharin nazir” kitobida, Ibn Asokirning Abu Ja'far al-Boqirdan qilgan rivoyati[12], imom Sha'biy[13] va Abu Ja'far Muhammad ibn Ali[14]ning rivoyatlarida ham shu kun ekani bayon qilingan.

Imom Zahabiy: “Shayximiz Abu Muhammad Dimyotiy o'zi ta'lif qilgan “As-siyratun nabaviya” kitobida: “Abu Ja'far Muhammad ibn Alining (rabiul avval oyining 10-kuni) rivoyati bilan Abu Ma'shar Nujayhning (rabiul avval oyining 12-kuni) rivoyatini keltirib, Abu Ja'farning rivoyati (ya'ni, 10-kun) to'g'ri, degan”, deydi [15].

Rabiul avvalning 12-kuni tug'ilganlari haqidagi ma'lumot esa, Abdulloh ibn Abbos, Jobir roziyallohu anhum[16], Ibn Hibbon[17], Muhammad ibn Ishoq[18], Ibn Hishom[19], Abu Ma'shar Nujayh[20] va Ibn Haldun[21]lardan rivoyat qilingan[22]. Shuningdek, Ibn Kasir “Al-bidoya van nihoya”, Ibn Rajab Dimashqiy “Latoiful ma'orif”, Movardiy “A'lomun nubuvvah”, Ibn Sayyidin nas “Uyunul asar”, doktor Muhammad ibn Abdu Rahmon Shoyi' “Nuzulul Qur'on”, Doktor Muhammad Sa'id ibn Ramazon Butiy “Fiqhus siyra”, Doktor Shavqiy Abu Halil “Atlasus siyratin nabaviya”, Muhammad Habboz “Ba'sul himam li mujazi siyrati sayyidil umam”, “Al-lajnatud doima lil buhusil ilmiyati val ifto” fatvolarida, Alixonto'ra Sog'uniy “Tarixi Muhammadiy”, Ahmad Lutfiy “Saodat asri qissalari” kitoblarida hamda, shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf hazratlari “Hadis va Hayot”, 19-juzi va “Mavlud haqidagi xilof” nomli ilmiy maqolalarida rabiul avval oyining o'n ikkinchi kuni deyishgan.

Usmonli turk davlati davrida ham bu kunni “Mavlidi nabiy” sifatida qutlanishi buyurilgan[23].

Ammo rabiul avval oyining 12-kuni tug'ilganlar degan ma'lumot mashhur bo'lsa-da, Ibn Abbos bilan Jobir roziyallohu anhumning bu haqdagi rivoyati roviylari ichida “inqito'” (uzilish) borligini muhaddislar bayon qilishgan.

Qolaversa, turk olimi Zakoi Ko'nrapa “Payg'ambarimiz va asharai mubashshara” asarida: “Rabiul avval oyining 12-kuni dushanba kuniga to'g'ri kelmaganini (balki payshanba kuniga to'g'ri kelishini) unutmaslik kerak”, deydi.

Hulosa:

Mazkur ma'lumotlarni sanad mezonida o'lchasak, rabiul avval oyining 8-kuni asosli bo'lib chiqadi. Falakiyotshunoslik taqvimi asosida hisoblasak, 9-kuni ilmiy hisob bo'ladi. Mashhurlik jihatini olsak, 12-kuni kuchli bo'ladi.

Payg'ambarimizning tug'ilgan kunlarini aniqlash o'rnida imom Qastaloniyning: “Payg'ambarimizning tug'ilgan vaqtlari rabiul avval oyidir, kuni emas (ya'ni, tug'ilgan oylari aniq, u rabiul avval oyidir, kuni esa, ma'lum emas)[24], degan xulosalarini keltirish o'rinli bo'lsa kerak.

Endi, Payg'ambarimizning tug'ilgan kunlariga munosabat o'rnida quyidagi xulosalarni keltiramiz:

Zakoi Ko'nrapa: “Payg'ambarimizning xotirini yod etishni istagan har bir musulmon buning uchun aniq bir kunni tanlashi shart emas. Qiymat kun yo soatga emas, shaxsning hartomonlama komil va namuna bo'lishiga bog'liqdir. U zotning shaxsiyatiga ko'rsatiladigan hurmat-ehtiromni u yoki bu kunda marosim o'tkazish bilan ado etib bo'lmaydi. Bu narsa ul zotga eng samimiy rishtalar bilan bog'lanish orqali amalga oshirilishi mumkin”, deydi[25].

Muftiy Usmonxon Alimov hazratlari “Ulug' zot tavallud topgan kun” nomli maqolalarida: “Bugungi kunda Payg'ambarimiz tavallud topgan muborak kunlarini xotirlash va ul zotning siyrati saniyalarini o'qib o'rganib va eshitish bilan birga, butun olamga rahmat etib yuborilgan Rasululloh (s.a.v.)ning hayot tarzlari, xulq-odoblaridan o'rnak olib yashamog'imiz lozimdir”, deganlar.

Shayx Muhammad Sodiq hazratlari “Mavlud haqidagi xilof” deb nomlangan ilmiy maqolalarida bunday xulosa berganlar: “Rabiul avval oyi hijriy yil hisobida uchinchi oydir. Bu oy musulmonlar uchun alohida mahbub oydir. Unda Robbul olaminning habibi, olamlarning sarvari Muhammad mustafo sollallohu alayhi vasallam tavallud topganlar. Shuning uchun ham bu oyga musulmon ummati “mavlid oyi” nomini bergan. Mavlid oyida ular o'z payg'ambarlari sollallohu alayhi vasallamning tug'ilishlari va buyuk hayotlarini esga oladilar. U zot sollallohu alayhi vasallamga bo'lgan ahdlarini yangilaydilar va hayotlari hamda siyratlarini yana ham mukammalroq o'rganish harakatida bo'ladilar. Qur'oni azimush sha'nda ulug' xulq egasi sifatida vasf qilingan, o'zlarining xulqlari Qur'on bo'lgan, husni xulqlilarning imomi bo'lgan Muhammad sollallohu alayhi vasallamning mavlidlarini eslayotgan bugungi kunimizda u zotga to'liq ergashadigan, u zotning xulqlarini o'ziga xulq qilib oladigan, u zotning ta'limotlarini to'liq o'zlashtirib, er yuzida tirik Qur'on bo'lib yuradigan musulmon ummatining qaytadan tug'ilishi uchun harakat boshlash zarurligini ham eslashimiz lozim. Mahbub Payg'ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallamning mavlidlarini eslar ekanmiz, u zotga sodiq ummat bo'lish ahdini yangilaymiz, u zotga salovotu salomlar yuboramiz, Alloh taolodan bu dunyoda u zotga ergashib yashashlikni nasib etishini, u dunyoda O'zining roziligiga va Payg'ambarining shafoatiga muyassar qilishini so'raymiz. Omin”.

Allohdan Payg'ambarimiz Muhammad Mustafoga beadad salovot va salomlarimizni etkazishini iltijo qilamiz.

Abdul Azim ZIYoUDDIN

[1] Ibn Kasir, “As-siyratun nabaviya”.

[2] Ibn Javziy, “Al-vafo bi ta'rifi fazoilil mustafo”.

[3] “Mavsu'atud difo' 'an Rosulillah”.

[4] Ibn Kasir, “As-siyratun nabaviya”.

[5] Ibn Kasir, “As-siyratun nabaviya”; Imom Molik, Uqayl va Yunus ibn Yazidlar sahih isnod bilan rivoyat qilishgan.

[6] Ibn Kasir, “As-siyratun nabaviya”.

[7] “Mavsu'atud difo' 'an Rosulillah”; Muhammad Munoviy, “Fayzul Qodir sharhul jome'is sag'ir min ahodisil bashirin nazir” (3/40);

[8] “Mavsu'atud difo' 'an Rosulillah”.

[9] “Mavsu'atud difo' 'an Rosulillah”.

[10] “Mavsu'atud difo' 'an Rosulillah”.

[11] “Fatovo al-Azhar” (8/255).

[12] Ibn Kasir, “As-siyratun nabaviya”; “Mavsu'atud difo' 'an Rosulillah”.

[13] Ibn Kasir, “As-siyratun nabaviya”; “Mavsu'atud difo' 'an Rosulillah”.

[14] Imom Zahabiy, “As-siyratun nabaviya”.

[15] Imom Zahabiy, “As-siyratun nabaviya”; “Mavsu'atud difo' 'an Rosulillah”.

[16] Ibn Kasir, “As-siyratun nabaviya”; “Mavsu'atud difo' 'an Rosulillah”.

[17] Abu Hotim ibn Hibbon, “As-siyratun nabaviya”; Shayx Muhammad ibn Rizq, “Al-islom va nabiyul islom”.

[18] Imom Hokim, “Al-mustadrak 'alas sahihayn”; Imom Bayhaqiy, “Daloilun nubuvvah”, “Shu'abul iymon”; Ibn Kasir, “As-siyratun nabaviya”; Imom Tabariy, “At-tarix”; Abdu Rahmon Suhayliy, “Ar-ravzul unf fi sharhi siyrati Ibn Hishom”; Doktor Ahmad Abu Zayd, “As-siyratun nabaviya”; “Mavsu'atud difo' 'an Rosulillah”.

[19] Ibn Hishom, “As-siyratun nabaviya”; Abdul Hafiz Ali Qarniy, “An-nabiy fi mir'oti ashobihi”.

[20] Imom Zahabiy, “As-siyratun nabaviya”.

[21] “Al-istiqso fiy axboril mag'ribil aqso”.

[22] Abu Shayba, “Al-musannaf”; Doktor Ahmad Abu Zayd, “As-siyratun nabaviya”; Muhammad Abu Zahra, “Zuhratut tafosir”; “Fatovo al-Azhar”.

[23] Zakoi Ko'nrapa, “Payg'ambarimiz va asharai mubashshara”.

[24] “Al-mavohibul laduniya”.

[25] “Payg'ambarimiz va asharai mubashshara”.

manba: https://islom.uz/maqola/2077

Maqolalar

MА`LUMOTNI IJTIMOIY TАRMOQLАRDА ULАSHING

Maqolalar

“EHSON” TUSHUNCHASI VA BUGUNGI KUNDAGI AHAMIYATI

13.08.2026 37898 8 min.

Tasavvuf masalasi ham salafiylar tomonidan qattiq tanqidga olingan va ko‘r-ko‘rona rad etiladigan mavzulardan biridir. Tasavvuf, tariqat, suluk, shayx, murid va shu kabi atamalarni eshitishlari bilan mavzuni inkor qilishga tushib ketadilar. Lekin aslida ham shundaymi?

Ming yillardan beri Islomning ruhi bo‘lib kelgan va Islom ummati og‘ishmay amal qilib kelayotgan bu mavzu rad etilishi kerakmi?!

Tasavvuf – bu Allohni tanish va nafsni poklashni o‘rgatadigan va shu yo‘ldagi harakatlarni ifodalaydigan, ularni anglatadigan va bu holatlarga erishish uchun nima qilish kerakligini tushuntiradigan bir ilmdir. Tasavvuf islomiy ilmlarning eng sharaflisidir. Bu ilmning sharafi, mavzusining sharafi bilandir.

Modomiki, tasavvufning maqsadi, mavzusi ma’rifatulloh – Allohni bilish-tanish ekan, u o‘z-o‘zidan islomiy ilmlarning eng sharaflisi bo‘ladi. Tasavvuf bizga nima qilsak, Alloh bizni sevadi? Nima qilsak, qalbimizda bo‘lishini istaganimiz “Alloh sevgisi” hosil bo‘ladi, kabi savollarga javob beradi va bu maqomga erishish yo‘llarini o‘rgatadi.

Tasavvufga ulamolar tomonidan ko‘plab ta’riflar berilgan. Shayx Ibrohim ibn Muvallid Roqqiy rahmatullohi alayh o‘zining kitoblarida bu ta’riflarni yuzdan oshig‘ini jamlagan.

Shayx Muhammad ibn Ali Qassob rahimahulloh: “Tasavvuf bu – saodat asrida sharafli qavmning eng oliyjanob kishisidan sodir bo‘lgan eng go‘zal xulqlardir”, degan.

Shayx Abu Muhammad Jaririy rahimahulloh: “Tasavvuf – har bir go‘zal xulqni olish va har bir yomon xulqni tark qilishdir”, dedi.

Shayx Muhammad ibn Ali ibn Husayn ibn Ali ibn Abu Tolib rahimahulloh: “Tasavvuf – go‘zal xulq bilan bir ma’noda bo‘lib, kimning xulqi senikidan go‘zal bo‘lsa, tasavvufi ham go‘zaldir”, degan.

Shayx Abu Hafs Naysoburiy rahimahulloh: “Tasavvuf – uning barchasi odobdir. U har bir vaqt, har bir hol va har bir maqomning odobidir”, degan.

Tasavvuf ba’zi kishilar: “Bu narsa hijriy uchinchi asrdan keyin paydo bo‘lgan bid’at, avvalgi davrda bo‘lmagan. Qur’oni karim va hadisi sharifda “Tasavvuf” so‘zi biror marta zikr qilinmagan”, deb da’vo qilayotganidek keyin paydo bo‘lib qolgan bid’at ilm emas, balki u barcha shar’iy ilmlar qatori Islomning avvalidan mavjuddir.

Qur’oni karimda va hadisi shariflarda “Tasavvuf” so‘zini biror marta kelmagani uni islomiy ilm emasligiga dalil bo‘lmaydi. Chunki boshqa islomiy ilmlarning ham nomlari Qur’on va hadisda zikr qilinmagan. Agar Qur’on va hadisda zikr qilinmagan narsalarni inkor qilsak, juda ko‘plab narsalardan voz kechishimizga to‘g‘ri keladi.

Tasavvuf Islomning avvalgi asrlaridan beri mavjud bo‘lib, u ham boshqa islomiy ilmlar qatori Qur’on va sunnatdan olingan. Bunga Qur’on, hadis va tobeinlarning so‘zlarida dalillar bor. Avval aytganimizdek tasavvufning asosiy vazifasi insonning nafsini tarbiyalash, gunohlardan poklash va botiniy amallarini tartibga solishdir.

Alloh taolo An’om surasining 120-oyatida bunday marhamat qilgan:

﴿وَذَرُوا ظَاهِرَ الْإِثْمِ وَبَاطِنَهُ﴾

“Va oshkora hamda maxfiy gunohlarni tark qilinglar!”.

Alloma Alouddin Ali ibn Muhammad Bag‘dodiy rahimahulloh bu oyati karimani tafsir qilib: “Oshkora gunohdan tashqi a’zolar bilan qilinadigan gunohlar nazarda tutilgan. Maxfiy gunohdan qalb bilan qilinadigan gunohlar nazarda tutilgan” degan.

Zohiriy a’zolar bilan qilinadigan gunohlarni tark qilishni va unga beriladigan jazolarni fiqh fani o‘rgatsa, qalb kasalliklarini davolashni aynan tasavvuf o‘rgatadi. Boshqa oyati karimada shunday deyiladi:

﴿قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاهَا﴾

“Batahqiq, kim u(nafs)ni poklasa, yutuqqa erishdi” (Shams surasi, 9-oyat).

Darhaqiqat, inson oxiratda yutuqqa erishishi uchun, jahannam olovidan omonda bo‘lishi uchun bu dunyoda kufrdan, shirkdan, nifoqdan va turli gunoh va qalb kasalliklaridan o‘zini poklashi kerak.

Alloh taolo bu oyati karimalarda bandalarini kufr, shirk va gunohlardan o‘zlarini poklashga buyurmoqda. Mana shu poklashni o‘rgatadigan fanni “Tasavvuf” deb nomlash insonlar orasida urf bo‘lgan.

Shuningdek, Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning hadisi shariflarida tasavvuf ehson deb nomlangan. “Jabroil hadisi” deb nomlangan mashhur hadisi sharifda “ehson” ayni tasavvuf ekani namoyon bo‘ldi.

Umar ibn Xattob roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Bir kuni Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning huzurlarida edik. Birdan ustimizda oppoq kiyimli, sochlari qop-qora odam paydo bo‘ldi. Unda safarning asari ko‘rinmas edi. Uni birortamiz tanimas ham edik. U kelib, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning to‘g‘rilariga o‘tirdi. Ikki tizzasini u zotning ikki tizzalariga tiradi. Ikki kaftini sonlari ustiga qo‘ydi va: “Ey Muhammad, menga Islom haqida xabar ber”, dedi.

Shunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Islom “Laa ilaaha illallohu Muhammadur Rasululloh”, deb shahodat keltirmog‘ing, namozni to‘kis ado qilmog‘ing, zakot bermog‘ing, Ramazon ro‘zasini tutmog‘ing, agar yo‘liga qodir bo‘lsang, Baytni haj qilmog‘ing”, dedilar.

“To‘g‘ri aytding”, dedi u. Biz undan ajablandik. O‘zi so‘raydi, o‘zi tasdiqlaydi.

“Menga iymon haqida xabar ber”, dedi.

“Allohga, Uning farishtalariga, kitoblariga, payg‘ambarlariga va oxirat kuniga iymon keltirmog‘ing, yaxshiyu yomon qadarga iymon keltirmog‘ing”, dedilar.

“To‘g‘ri aytding”, dedi.

“Menga ehson haqida xabar ber”, dedi u.

“Allohga xuddi Uni ko‘rib turganingdek ibodat qilmog‘ing. Agar sen Uni ko‘rmasang, U seni ko‘rib turur”, dedilar.

“Menga Soat (qiyomat)dan xabar ber”, dedi.

“So‘raluvchi bu haqda so‘rovchidan bilimliroq emas”, dedilar.

“Uning alomatlaridan xabar ber”, dedi.

“Cho‘ri o‘z xojasini tug‘ishi, yalangoyoq, yalang‘och, kambag‘al cho‘ponlarning bino qurishda bir-birlaridan o‘zishga urinishlarini ko‘rmog‘ing», dedilar. So‘ngra u (qaytib) ketdi. Bas, birmuncha vaqt o‘tkazdim. So‘ngra u zot menga:

“Ey Umar, so‘rovchi kimligini bildingmi?” dedilar.

“Alloh va Uning Rasuli biluvchidir”, dedim.

“Albatta, u Jabroildir. Sizlarga diningizni o‘rgatgani kelibdi”, dedilar».

Ushbu hadisi sharifda dinning asllari iymon, Islom, ehson, zohiriy va botiniy amallarni isloh qilish va oxirat kuni haqida va bularning barchasi din ekanligini xabari berilmoqda.

Hadisi sharifda zikr qilingan “Islom”ni fiqh ilmi o‘rgatadi. “Iymon” qismini aqoid ilmi o‘rgatadi. Bizning mavzumizga bevosita bog‘liq bo‘lgan “ehson” qismini esa tasavvuf ilmi o‘rgatadi va bu hadisi sharifda bunga amaliy namuna ham bor.

Jabroil alayhissalom: “Menga ehson haqida xabar ber”, deganlarida Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam: “Allohga xuddi Uni ko‘rib turganingdek ibodat qilmog‘ing. Agar sen Uni ko‘rmasang, U seni ko‘rib turur”, dedilar.

Tasavvufning asosiy maqsadlaridan biri ham banda qilayotgan har bir ibodatida, amalida Alloh uni ko‘rib turganini va bu amaliga qiyomat kuni albatta savol-javob bo‘lishini qalban his qildirishdir.

“Tasavvuf” so‘zi Islomning dastlabki asrida ishlatilmagan bo‘lsa-da, keyingi davrlarda “so‘fiy” so‘zi ishlatilganini kuzatishimiz mumkin.

Ulamolar mutavotir hadisning qanday bo‘lishi va shartlarini bayon qilib aytadilarki “Mutavotir hadis – uning sanadidagi har bir tabaqada juda ko‘p roviy rivoyat qilgan. Ana shu roviylarning barchasi rivoyat qilingan hadisni o‘zgartirishga kelishib olishlari mumkinligini aql inkor etadi”.

Shunday ekan, tasavvuf ilmi ham ikkinchi asrdan (tobeinlar asridan) to shu kungacha minglab shariatimiz peshvolari orqali ham naqlan, ham amalan mutavotir holatda bizgacha yetib kelgan. Shuning o‘zi ham tasavvuf ilmining shar’iy ilm ekaniga yetarli dalil bo‘ladi.

Mashhur muhaddis olim, Shayx Shoh Valiyyulloh Dehlaviy rahimahulloh: “Suhbatlarimiz va ta’lim-tarbiyamiz Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamga sahih va mashhur sanad bilan yetib borgan tariqat odobidir”, degan.

O‘tkirbek Sobirov

O‘zbekiston musulmonlari idorasi mas’ul xodimi

Toshkent islom instituti o‘qituvchisi

MAQOLA

MА`LUMOTNI IJTIMOIY TАRMOQLАRDА ULАSHING

Muallif

Oʼzbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati