«(Ey Muhammad) ayting: “Ey kofirlar! Men sizlar ibodat qilayotgan narsaga ibodat qilmasman. Sizlar ham men ibodat qiladigan (Alloh)ga ibodat qiluvchi emassizlar. Men sizlar ibodat qilgan narsaga ibodat qiluvchi emasman. Sizlar ham men ibodat qiladigan (Alloh)ga ibodat qiluvchi emassizlar. Sizlarning diningiz sizlar uchun, mening dinim men uchundir» (Kafirun surasi, 5-oyat).

Oyatda Rasululloh sollallohu alayhi va sallamga ma'lum kofirlar zikr qilingan. Alloh taolo Payg'ambarimiz alayhissalomga ularning imon keltirmasliklarini bildirdi.

Rivoyat qilinishicha, qurayshliklardan bir guruhi: “Ey Muhammad, kel dinimizga ergash, biz ham diningga ergashamiz. Olihalarimizga bir yil ibodat etsang, Ilohingga bir yil ibodat qilamiz”, deyishdi. Shunda Nabiy alayhissalom: “Shirk keltirishdan Rabbim asrasin”, dedilar. Qurayshliklar: “Olihalarimizdan birini istilom etsang (o'psang), seni tasdiqlab Ilohingga ibodat qilamiz”, deyishdi. Ana shundan so'ng Kafirun surasi nozil bo'ldi. Ertasi kuni qurayshliklar Masjidul haromda to'planishganda Nabiy alayhissalom ularga surani o'qib berganlarida barchalari noumid bo'lishdi.

Ibn Abbos roziyallohu anhu aytadi: «Qurayshliklar Nabiy alayhissalomga: “Senga mol-dunyo beramiz, Makkaning eng boy kishisiga aylanasan. Istagan ayolingga uylantirib qo'yamiz. Ortingdan soyadek ergashamiz. Evaziga olihalarimizni ayblashdan to'xtaysan. Agar bunga rozi bo'lmasang, boshqa bir oqilona taklifimiz bor. Unda senga ham, bizga ham foyda bor. Bir yil bizning Lot va Uzzoga ibodat qilasan. So'ng biz Ilohingga bir yil ibodat qilamiz”, deyishdi. Ana shundan so'ng sura nozil bo'ldi».

“Ibodat qilmasman”, ya'ni sizning Ilohlaringizga kelgusida ibodat qilmasman. Siz ham Ilohimga ibodat etuvchi emassiz. “Men sizlar ibodat qilgan narsaga ibodat qiluvchi emasman”. Men oldin (ya'ni vahiy kelmasidan ilgari) ham butlarga ibodat etmaganman. Endi nima uchun ularga topinay? “Sizlar ham men ibodat qiladigan (Alloh)ga ibodat qiluvchi emassizlar”, ya'ni: “Men botilga, siz esa haqqa ibodat etuvchi emassiz”. “Sizlarning diningiz sizlar uchun, mening dinim men uchundir”. Men sizlarga yuborilgan haq payg'ambarman. Sizni haqqa va najotga chaqiraman. Agar mendan shariatni qabul qilmas, ergashmas ekansiz, u holda meni o'z holimga qo'ying, shirkka chaqirmang.

“Men sizlar ibodat qilayotgan narsaga ibodat qilmasman” oyatining takror kelishiga sabab mushriklar talablarini bir necha bor arz etishdi. Ya'ni: “Men sizlar ibodat qilayotgan narsaga” bir on ham “ibodat qilmasman”. “Sizlar ham men ibodat qiladigan (Alloh)ga” bir on ham “ibodat qiluvchi emassiz”». «Kelajakda: “Men sizlar ibodat qilayotgan narsaga ibodat qilmasman”. Shuningdek, kelajakda: “Sizlar ham men ibodat qiladigan (Alloh)ga ibodat qiluvchi emassiz”».

Ibn Abbos va Ikrima roziyallohu anhumo sura Makkada nozil etilgan, deyishadi. Qatoda va Zahhok rahimahullohning fikriga ko'ra u madaniydir. Anas ibn Molik rivoyat qiladi: «Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Kafirun surasi Qur'onning to'rtdan biriga teng”, deb marhamat qildilar» (Imom Termiziy rivoyati). Ibn Umar roziyallohu anhu rivoyat qiladi: «Safarlarining birida Nabiy alayhissalom sahobalar bilan bomdod namozini o'qidilar. Uning rakatlarida Fotiha surasidan so'ng Kafirun va Ixlos surasini o'qidilar. So'ng: “Men sizga Qur'onning uchdan bir va to'rtdan bir qismini o'qib berdim”, deb marhamat qildilar». Jubayr ibn Mut'im roziyallohu anhu aytadi: «Nabiy alayhissalom: “Ey Jubayr, safarga chiqqaningda xamrohlaring orasida eng ko'rkami va yo'l ozuqasi ko'pi bo'lishni istaysanmi?” deb so'radilar. Men: “Albatta, xohlayman”, dedim. Shunda u zot alayhissalom: “Mana shu beshta: Kafirun, Nasr, Ixlos, Falaq va Nos suralarini o'qi. Qiroatingni “Bismillahir rohmanir rohim” bilan boshlagin”, dedilar. Jubayr aytadi: “Allohga qasam, ko'p mol-mulk egasi emasdim. Qachon safar qilsam, eng ko'rimsiz va ozuqasi kam kishi men bo'lardim. Shu suralarni o'qishim bilan galdagi safarimdan qaytgunimga qadar sheriklarimning eng ko'rkami hamda yo'l ozuqasi eng ko'pi aylandim”». Farva ibn Navfal Ashja'iy aytadi: «Bir odam Payg'ambarimiz alayhissalomga: “Menga nasihat qiling”, dedi. U zot alayhissalom: “Uyqudan odin Kafirunni o'qi. Bu sura shirkdan poklanishdir”, dedilar». Ibn Abbos roziyallohu anhu: “Qur'oni karimda shaytonni eng ko'p g'azablantiruvchi undan boshqa sura yo'q. Chunki u tavhid. Shuningdek, shirkdan poklovchidir”, deb aytgan.

Imom Zamaxshariy va Imom Qurtubiy tafsirlari asosida

Ismoil NURIMON tayyorladi.

“Islom nuri” gazetasining 2019 yil, 24-sonidan