Buyuk   o'zbek   shoiri   va   mutafakkiri   Nizomiddin   Mir   Alisher Navoiyning    ijodiyoti    va    ijtimoiy    faoliyati    insoniyat    va  ma'naviyatga, el-yurtga xizmat qilishning betakror namunasidir. U o'zining butun hayotini insonning baxt-saodati uchun kurashga, xalqning osoyishtaligi va farovonligini ta'minlashga, obodonchilik ishlariga, ilm-fan, san'at va adabiyot taraqqiyotiga bag'ishlagan, shu bois «Yuksak ma'naviyat — engilmas kuch» asaridagi «Ma'naviyatni shakllantiradigan asosiy mezonlar» nomli bo'limda bu ulug' dahoga alohida o'rin ajratilgani ham bejiz emas, albatta. Alisher Navoiy xalqimizning ongi va tafakkuri, badiiy madaniyati tarixida ma'rifatparvar, ma'naviyat va madaniyatning haqiqiy namoyandasi sifatida ulug'langan buyuk shaxsdir. Tarixda buyuk insonlar ko'p o'tgan. Ammo  Alisher Navoiydek so'zni inson qalbining hikmat va donishmandlik chirog'iga aylantira olganlari juda sanoqli. Navoiyning har bir misra va bayotini o'qib, olam-olam ma'no olamiz, uning beqiyos zakovatidan hayratga tushamiz.

Shuning uchun Mavlono Lutfiy Alisher Navoiyning hali bolaligidayoq bitgan:

Orazin yopqoch ko'zimdin sochilur har lahza yosh,
Bo'ylakim, paydo bo'lur yulduz, nihon bo'lgach quyosh

misralarini eshitib, “Agar mumkin bo'lsa erdi, o'zimning forsi-yu turkiyda bitgan o'n ikki ming misra g'azallarimni shu ikki misraga almashar edim”, deb lutf qilgan edilar.

Lutfiyning ushbu e'tirofi Navoiy tafakkuri tengsiz ummon  ekanini anglatadi. Ummonga esa inson tafakkurini bo'yi etmaydi. So'z mulkining sultoni, shoirlar peshvosi – Alisher Navoiy bobomizning ijodlarini o'rganish, undagi axloqiy – ma'rifiy qarashlar bilan yosh avlodni muntazzam tanishtirib borish zarur. Birinchi Yurtboshimiz ta'birlari bilan aytganda, «Agar bu ulug' zotni avliyo desak, u avliyolarning avliyosi, mutafakkir desak, mutafakkirlarning mutafakkiri, shoir desak, shoirlarning sultonidir». Navoiy asarlarining mangulikka daxldor va umrboqiy bo'lishining sabablaridan biri shundaki, u o'z asarlarida «barcha maxluqotlarning toji» bo'lgan insonni kuyladi, uning quvonchlariyu tashvishlarini, muammolariyu orzu-umidlarini tarannum etdi. Inson qalbining quvonchu qayg'usini, ezgulik va hayot mazmunini Navoiydek teran ifoda etgan shoir jahon adabiyoti tarixida kamdan-kam topiladi. Ona tiliga muhabbat, uning beqiyos boyligi va buyukligini anglash tuyg'usi ham bizning ongu shuurimiz, yuragimizga, avvalo Navoiy asarlari bilan kirib keladi.

Navoiy asarlari yosh avlodning ma'naviy kamol topishida beqiyos katta ahamiyatga ega. Uning asarlarida ota-ona, ustoz, yoshi ulug'larni hurmat qilish ilm-ma'rifatni egallash, yaxshi axloq egasi bo'lish, yomonlik va yomonlardan uzoq bo'lish singari masalalar qalamga olinganki, bular, shubhasiz, barcha zamonlar uchun birday orzu bo'lib kelgan komil inson g'oyasi bilan chambarchas bog'likdir. Birinchi Yurtboshimiz ta'birlari bilan aytganda, «Biz bu bebaho merosdan xalqimizni, ayniqsa, yoshlarimizni qanchalik ko'p bahramand etsak, milliy ma'naviyatimizni yuksaltirishda, jamiyatimizda ezgu insoniy fazilatlarni kamol toptirishda shunchalik qudratli ma'rifiy qurolga ega bo'lamiz».

Alisher Navoiy o'z hayotida ijodiy faoliyat bilan birga, davlat ishlarini ham olib borgan siyosiy arbobdir. U jamiyatda farovonlik va me'morchilikka juda katta e'tibor qaratib, davlat tomonidan 16 ko'prik, 20 ga yaqin suv saqlash inshooti, 52 rabot va ko'pgina madrasa, masjid, xonaqoh va hammomlar bino qurdirganini tarixchi Hondamir o'z asarida keltirgan.

O'tmish ajdodlarimizning, xususan, Mir Alisher Navoiy hazratlarining bizga qoldirgan boy adabiy va ma'naviy merosi odamlarning, ayniqsa, o'sib kelayotgan yosh avlodning ma'nan va ruhan barkamol bo'lib tarbiya topishlarida muhim o'rin tutadi.

Alisher Navoiy butun hayoti va foliyatini insonning baxt-saodati, xalqining farovonligiga bag'ishladi. Navoiy dinu diyonatni mahkam ushlagan, bu yo'ldan aslo adashmagan ulug' siymo edi. U iymon, insof, diyonat, saxovat, muruvvat kabi insoniy qadriyatlariga hamisha amal qilib yashadi va e'zozladi. Boshqalarni ham shunga da'vat qildi.

Odiljon Narzullayev

Yangiyo'l tuman «Imom Sulton» jome masjidi
imom xatibi