Yurt himoyasi – muqaddas burch
Payg'ambarlar o'z vatanlari haqqiga duo qilganlar bu haqida Alloh taolo Qur'oni Karimda Ibrohim alayhissalom tillaridan quyidagi duoni keltiradi:
Esla, vaqtiki, Ibrohim: «Robbim, buni omonlik yurti qilgin va ahlidan Allohga va qiyomat kuniga iymon keltirganlarini mevalar ila rizqlantirgin», – dedi. (U Zot:) «Kim kufr keltirsa, ozgina bahramand etaman, so'ngra olov azobiga majbur qilaman va u qanday ham yomon borar joy!» – dedi. Baqara 126.
Ushbu oyatda ikkinchi marta – endi Ibrohim alayhissalom tillaridan Baytullohning omonlik maskani bo'lishining xabari kelmoqda. Ammo odobli, sermulohaza payg'ambar Ibrohim alayhissalom avvalgi darsdan saboq olib, Allohning mukofotini bu gal hammaga emas, balki mo'minlargagina so'ramoqdalar.
«Robbim, buni omonlik yurti qilgin va ahlidan Allohga va qiyomat kuniga iymon keltirganlarini mevalar ila rizqlantirgin», – demoqdalar. (Baqara surasi 126-oyat).
Rasululloh sallallohu alayhi vasallam ham Madina munavvaraga borganlarida uning haqqiga quyidagicha duo qildilar:
"اللَّهُمَّ حَبِّبْ إلَيْنَا المَدِينَةَ كَحُبِّنَا مَكَّةَ أوْ أشَدَّ، اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا في صَاعِنَا وفي مُدِّنَا..."
(رواه الإمامُ البخاري والإمام مسلم عن عائشة رضي الله عنها)
Ya'ni: “EyAlloh! Madinanibizga Makkani suyganimizdek yoki undanda ziyodaroq suyukli qilgin! Va uni toshu tarozusiga – so'u muddiga barakot bergin!” (ImomBuxoriyvaImom Muslim rivoyati).
Manapayg'ambar alayhissalomlar yashab turgan yurtlariga tinchlik va rizq so'radilar. Zero bu ikkine'mat – Vatan farovonligi omillaridandir! U ikkisi yoki biri topilmasa, baxt saodat yo'qoladi...
Yuqoridagilardan ko'rinib turibdiki, inson o'z vatani haqqiga doimo duoda bo'lishi lozim. Sababi, bu erda uning ahli oilasi, yaqinlari(qarindoshlari), do'stlari hayot kechiradi. Qolaversa, duo qilishlik ham ibodat hisoblanadi.Payg'ambar alayhissalom bir hadislarida: “Duo –ibodatning mag'zi, lazzatidir” deganlar.
Ma'lumki, insonga berilgan eng bebaho ne'matlardan biri – o'z Vatanida yashashdir. Chunki Vatan uning kindik qoni to'kilgan, go'daklik chog'i o'tgan, ilk qadamlarini qo'ygan, yoshlik, keksalik davrlarini suradigan, xotiralari muhrlangan, ota-bobolarining yurti, farzandu nabiralari ulg'aygan zamindir! Alloh taolo har bir insonga vatanni sevish va unga muhabbat qo'yish tabiatini ato etgan.
Islomda vatanga muhabbat bu – tug'ilib o'sgan yurtiga nisbatan e'zozdan iboratdir! Demak, musulmon kishi vatanini sevadi! Uning iqboli uchun harakat qiladi, uni himoya qiladi, xursand bo'lsa – xursand, xafalik etsa – qayg'uradi. Inson “Vatanmenganimaberdi?” debemas, balki “men Vatanimganimaqildim?” deganoliytuyg'ubilanyashamog'ilozim.
Shuning uchun ham kishi o'z yurtidan uzoqlashganda, uni qumsaydi va sog'inadi. Bu qumsash biz ummatga Payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallamdan merosdir. Chunki islom tarixidan ma'lumki, Rasululloh sallallohu alayhi vasallam O'z vatanlari Makkai mukarramada 53 yoshlarigacha yashadilar. Bu davr mobaynida Makka mushriklari tomonidan U Zotga bir qancha zulm, dushmanchilik va kamsitishlar bo'ldi. Shunday bo'lsa-da vatanlarini tark qilib boshqa joyga ketmadilar. Ammo Makka mushriklarining zulmlari haddan oshib, Rasulullohning jonlariga qasd qilish darajasiga borganlaridan keyin Allohning buyrug'iga binoan Makkadan chiqib ketdilar. Chiqish vaqti kelganida ko'zga yosh oldilar, ko'ngillari bo'shab, Makkaga qarab shunday dedilar:
"مَا أَطْيَبَكِ مِنْ بَلَدٍ، وَأَحَبَّكِ إِلَيَّ! وَلَوْلاَ أَنَّ قَوْمِي أَخْرَجُونِيْ مِنْكِ مَا سَكَنْتُ غَيْرَكِ"
(رواه الإمامُ الترمذي عَنْ عَبْدِ اللهِ بن عباسٍ رضي الله عنهما)
ya'ni: “(Ey Makka) sendan ko'ra menga sevimliroq va suyukliroq shahar yo'q! Agar qavmim meni sendan chiqarmaganida, aslo sendan boshqa joyni makon tutmasdim” (ImomTermiziyrivoyati).
Payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallam Makkadan uzoqlashganlari sari unga bo'lgan ishtiyoqlari ziyodalashib borardi. Shunda Alloh taolo Rasulullohning ko'ngillarini ko'tarib, Makkaga qaytib kelishlarini bashoratini berib, Qur'oni karimdagi quyidagi oyati karimani nozil qildi:
إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآَنَ لَرَادُّكَ إِلَى مَعَادٍ...
ya'ni: “(Ey, Muhammad!) Albatta, Sizga (ushbu) Qur'onni farz qilganzot, shak-shubhasiz, Sizni qaytish joyiga (Makkaga) qaytaruvchidir...” (Qasossurasi 85-oyat).
Shundan keyin Payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallam xotirjam safarlarini davom ettirdilar...
Insonning o'z Vatani oldida bir necha vazifalari bo'lib, ularning eng muhimlari uchtadir:
- Vatanning haqqiga duo qilish. Chunki payg'ambarlar o'z vatanlari haqqiga duo qilganlar. Bu haqida yuqorida ham aytib o'tdik...
- Vatan obodligi uchun moddiy va ma'naviy hissa qo'shish. Bu haqda Alloh taolo Qur'oni karimda shunday marhamat qildi:
هُوَ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَاسْتَعْمَرَكُمْ فِيهَا
Ya'ni: “U (Alloh) sizlarni erdan paydo qilib, sizlarni uni obod etuvchi etdi” (Hud surasi 61-oyat).
Demak, inson er yuzini, xususan yashab turgan yurtini, o'z Vatanini obod qilishi – uning burchi hisoblanadi.
Payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallam shunday deganlar:
إِنْ قَامَتِ السَّاعَةُ وَفِي يَدِ أَحَدِكُمْ فَسِيلَةٌ، فَإِنِ اسْتَطَاعَ أَنْ لاَ تَقُومَ السَّاعَةُ حَتَّى يَغْرِسَهَا، فَلْيَغْرِسْها
(رواه الإمام البخاري عَنْ أَنَسٍ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ الله عَنْهُ)
Ya'ni: “Qiyomat qoim bo'lib qolsa-yu, biringizning qo'lida ko'chat bo'lsa, u qoim bo'lgunicha ekishga ulgursa, ekib qo'ysin”.
Hadisi sharifda inson o'z hayotining oxirgi lahzasini ham g'animat bilib, yashab turgan joyini obod qilish, uni gullab-yashnatishga targ'ib qilinmoqda. Bunga tarixdan misollar juda ko'p. Masalan, Madinai Munavvaraga yov bostirib kelgan paytda sahobalar yurt, vatan, dinu diyonat himoyasi uchun astoydil kurashga kirishdilar... albatta har kim o'z imkoniyatidan kelib chiqqan holatda. Hususan hazrati Usmon roziyallohu anhu ham. Ho'sh u kishi vatan uchun nima qildilar?
Abdurahmon ibn Samura roziyallohu anhu aytadi:
“Nabiy sollallohu alayhi va sallam Tabuk g'azotining lashkarini jangga tayyorlayotganlarida Usmon ming dinorni engiga solib keltirib, u zotning qo'yinlariga to'kdi. Nabiy sollallohu alayhi va sallamning qo'yinlaridagini u yoq-bu yoqqa ag'darib turib, ikki marta “Bugundan so'ng Usmonga nima qilsa ham zarar qilmaydi” deganlarini eshitdim”.
Agar hazrat Usmonning Payg'ambar alayhissalomga olib kelib topshirgan mablag' miqdorini ko'z oldimizga keltirmoqchi bo'lsak, o'sha paytning dinori to'rt grammdan ortiqroq sof oltin bo'lgan. Bundan Usmon ibn Affon roziyallohu anhu o'shanda Payg'ambar sollallohu alayhi va sallamning qo'yinlariga to'rt kilodan ortiq sof oltinni to'kkanlari ma'lum bo'ladi. Bir ming to'rt yuz yil ilgari to'rt kilogramm sof oltin qanchalik ulkan miqdordagi mulk bo'lganini tasavvur qilsak, Usmon ibn Affon roziyallohu anhu qilgan moliyaviy saxovatning ahamiyati yanada oydinlashadi.
Shuning uchun ham Payg'ambar sollallohu alayhi va sallam hazrat Usmonning bu ishiga odatdan tashqari yuqori baho berib, “Bugundan so'ng Usmonga nima qilsa ham zarar etmaydi”, dedilar. Bu bilan “Usmon ibn Affon roziyallohu anhu umrining oxirigacha etadigan ishni qilib qo'ydi, endi u boshqa xayr-ehson qilmasa ham bo'laveradi, hatto nima ish qilsa ham u kishiga zarar etmaydi” deganlari edi.
Imom Termiziyning rivoyatida kelishicha, Abdurahmon ibn Habbob roziyallohu anhu aytadilar:
“Nabiy sollallohu alayhi va sallam “Qiyinchilik” lashkariga (Tabuk g'azotiga) targ'ib qilganlarida o'sha erda edim. O'shanda Usmon o'rnidan turib, “Ey Allohning Rasuli! Allohning yo'lida yuzta tuyani egar-jabdug'i bilan zimmamga olaman”, dedi. So'ngra u zot yana lashkarga targ'ib qildilar. Shunda Usmon o'rnidan turib “Ey Allohning Rasuli! Allohning yo'lida ikki yuzta tuyani egar-jabdug'i bilan zimmamga olaman”, dedi. So'ngra u zot (yana) lashkarga targ'ib qildilar. Shunda Usmon o'rnidan turib, “Ey Allohning Rasuli! Allohning yo'lida uch yuzta tuyani egar-jabdug'i bilan zimmamga olaman” dedi. Men Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning minbardan tushayotib “Bundan so'ng Usmon nima qilsa ham zarar bo'lmaydi. Bundan so'ng Usmon nima qilsa ham zarar bo'lmaydi” deganlarini eshitdim”.
3.Vatanda fasod va buzg'unchilik ishlari bilan mashg'ul bo'lmaslik. Bu haqda Qur'oni karimda shunday marhamat qilinadi:
“وَلَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلَاحِهَا وَادْعُوهُ خَوْفًا وَطَمَعًا إِنَّ رَحْمَةَ اللَّهِ قَرِيبٌ مِنَ الْمُحْسِنِينَ
ya'ni: “Yerni (Alloh xayrli ishlarga) yaroqli qilib qo'ygandan keyin (unda) buzg'unchilik qilmangiz! Unga (Allohga) ham qo'rqinch va ham umid bilan duo qilingiz! Allohning rahmati ezgu ish qiluvchilarga yaqindir” (A'rof surasi 56-oyat).
Har bir shaxs o'zi yashab turgan joyini ardoqlab, uni himoya qilishi – o'z joni, moli, ota-onasi va farzandlarini himoya qilish ulkan savob hisoblanadi.
Zayniddin domla Eshonqulov
Samarqand viloyati bosh imom-xatibi
Ulug‘ allomalarning munosib izdoshlari
Yagona Vatan, yagona xalq bo‘lib, yangi hayot va kelajak yaratamiz!
Bugungi tahlikali dunyoda xalqimiz, ayniqsa, yoshlarga islom mohiyatini to‘g‘ri tushuntirib berish, jaholatga qarshi ma’rifat bilan kurashish har qachongidan dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Shu bois, yurtimizda diniy ta’lim sifatini yanada oshirish bo‘yicha tizimli ishlar amalga oshirilmoqda.
Shavkat MIRZIYOЕV,
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti
Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti ilk magistrlari tahsilni tamomladi
Donishmandlarning “Agar sizning rejangiz bir yillik bo‘lsa — sholi eking. O‘n yillik bo‘lsa — daraxt o‘tqazing. Agar bir asrlik bo‘lsa — farzandlaringizga ta’lim-tarbiya bering” degan hikmatli gapi bor.
Jamiyat ravnaqiga, Vatan taraqqiyotiga, xalq farovonligiga ta’lim-tarbiyachalik xizmat qiladigan boshqa biror fenomen bo‘lmasa kerak. Har bir davrning o‘ziga yarasha sarmoyadorlari, tujjorlari bo‘lgan. Lekin ularning nomlari tarix sahifalarida juda kam uchraydi, ayrimlari izsiz yo‘q bo‘lib ketgan. Lekin umrini sivilizatsiyalar taraqqiyotiga bag‘ishlagan mutafakkirlar, qomusiy allomalar, ma’rifat chirog‘i ostida elini buyuk orzular, nurafshon kunlar sari yetaklagan millat oydinlari, ulamolarning nomlari asrlar osha barhayotdir.
Prezidentimiz lavozimiga saylanishi bilanoq barcha sohalar qatori diniy-ma’rifiy yo‘nalishda ham ulkan islohotlarni boshlab berdi. Bu borada davlatimiz rahbarining 2018 yil 16 apreldagi “Diniy-ma’rifiy soha faoliyatini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi farmoni muhim huquqiy asos bo‘ldi. Ushbu hujjatda qator ustuvor yo‘nalishlar, xususan, Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti va boshqa diniy ta’lim muassasalari hamda ilmiy-tadqiqot markazlari faoliyatini yaxshilash, moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, diniy ta’lim muassasalari huzurida fuqarolarga Qur’oni karimni o‘rgatish bo‘yicha maxsus kurslar tashkil etish belgilangan.
Son emas, sifat muhim
Ilm dargohining ulug‘vorligi uning binolari yoki talabalari soni bilan emas, balki u yerdan yetishib chiqadigan ilmli, odobli, Vatani va millatiga sidqidildan xizmat qiladigan yetuk va salohiyatli kadrlar bilan o‘lchanadi. Yuzlab uchqunlar birgina quyoshning ziyosini to‘sa olmagani singari chinakam qadr-qiymat sonda emas, sifatdadir. Yangi O‘zbekistonda oliy va o‘rta maxsus islom ta’lim muassasalari faoliyatida ham asosiy mezon ta’lim sifati, ilmiy salohiyat, ma’naviy tarbiya va jamiyatga munosib xizmat qiladigan mutaxassislarni voyaga yetkazishda.
Mustaqillikning dastlabki chorak asrida O‘zbekiston musulmonlari idorasi tizimida 9 ta o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi va Toshkent islom instituti faoliyat yuritgan bo‘lsa, Prezidentimiz tashabbusi bilan 2017 yilda Buxoro shahrida Mir Arab oliy madrasasi, 2018 yilda Samarqand viloyatida Hadis ilmi maktabi, 2020 yilda Termiz shahrida Imom Termiziy o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi, 2024 yilda Imom Termiziy nomidagi islom instituti tashkil etildi.
Bugungi kunda O‘zbekiston musulmonlari idorasi tizimida 4 ta oliy, 10 ta o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi (shundan ikkitasi ayol-qizlarga ixtisoslashgan) faoliyat ko‘rsatmoqda. Ularda tahsil olayotgan ikki yarim mingdan ziyod talabaga 500 ga yaqin professor-o‘qituvchi saboq berib kelmoqda.
Diniy soha xodimlarining asosiy qismini tashkil etadigan imom-xatiblarning bilim va malakalarini yanada oshirish, o‘rta maxsus diniy ma’lumotga ega imom-xatiblarni oliy diniy ma’lumotli kadrlar bilan almashtirish maqsadida 2019 yilda Toshkent islom institutida modul ta’lim tizimi joriy qilindi. Mazkur ta’lim tizimida 5 yillik mehnat stajiga ega bo‘lgan imom-xatiblar tanlov asosida o‘qishga qabul qilinib, ishdan ajralmagan holda 3 yil davomida tahsil oladi. Bugungi kunga qadar bu ta’lim yo‘nalishi bo‘yicha 600 dan ziyod imom-xatib oliy ma’lumotga ega bo‘ldi.
Prezidentimizning 2023 yil iyun oyida Surxondaryo viloyatiga tashrifi chog‘ida bergan topshirig‘i ijrosi yuzasidan 2024-2025 o‘quv yilida ta’limning uzviyligi va uzluksizligini ta’minlash, tor yo‘nalishlar bo‘yicha yetuk kadrlarni tayyorlash maqsadida Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutida magistratura mutaxassisligi tashkil etilgan edi.
Joriy yilda ilk 10 bitiruvchi “Islom ilohiyoti, falsafasi va moturidiylik ta’limoti” va “Hadis ilmlari” yo‘nalishi bo‘yicha magistratura mutaxassisligini muvaffaqiyatli tamomladi. Yaqinda O‘zbekiston musulmonlari idorasining katta majlislar zalida magistrlarga tantanali ravishda diplom topshirish marosimi bo‘lib o‘tdi.
Tadbirda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining diniy-ma’rifiy masalalar bo‘yicha maslahatchisi Muzaffar Komilov, Din ishlari bo‘yicha qo‘mita raisi Sodiqjon Toshboyev, O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari, vazirlik va idoralar vakillari, taniqli ulamolar, imom-xatiblar, soha faxriylari, pedagog-o‘qituvchi va talabalar hamda OAV vakillari ishtirok etdi.
Prezident maslahatchisi Muzaffar Komilov ilk bitiruvchilarni samimiy qutlab, tegishli pul mukofoti sertifikatlarini har bir magistrga tantanali ravishda topshirdi. Muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari bitiruvchilarni o‘qishini muvaffaqiyatli tamomlagani bilan muborakbod etib, katta tarixiy voqea bo‘lganini alohida ta’kidladi. Muftiy hazratlari ilk magistrlarning oylik ish haqiga O‘zbekiston musulmonlari idorasi tizimida 20 foiz miqdorida ustama haq to‘lab berilishini e’lon qildi. Bitiruvchi magistrlar O‘zbekiston musulmonlari idorasining markaziy apparati, Imom Termiziy ilmiy-tadqiqot markazi, oliy va o‘rta maxsus islom ta’lim muassasalariga ishga taqsimot qilindi.
Tarix takrorlanib turadi
O‘zbekiston qadimdan buyuk allomalar, ulug‘ mutafakkirlar yurti sifatida e’zozlanadi, qadrlanadi. Tarixda yurtimiz allomalari butun dunyoga ustozlik qilgan, jahon ilm-fani rivojiga beqiyos hissa qo‘shgan.
2024 yil 15-16 oktyabr kunlari Toshkent va Xiva shaharlarida “Islom — tinchlik va ezgulik dini” mavzusida o‘tkazilgan xalqaro konferensiyada ishtirok etgan Shayx Muhammad Avvoma hafizahulloh “Yurtingizning har qadamida ulug‘ allomalarning xoki bor. Bu zamin ilm va ulamolar yurtidir. Endi sizlarning vazifangiz ana shu buyuk merosni qayta tiriltirish va dunyoga tanitishdir”, degan edi. Haqiqatan, Birinchi va Ikkinchi Renessans davrida butun dunyo O‘zbekistonga, Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Abu Rayhon Beruniy, Muhammad al-Xorazmiy, Abu Nasr Forobiy, Abu Ali ibn Sino, Mirzo Ulug‘bek, Alisher Navoiylarga qanday talpingan bo‘lsa, bugun ham Uchinchi Renessans poydevori qo‘yilayotgan yurtimizga dunyo afkor ommasining qiziqishi tobora ortib boryapti.
Xalqimizda “Tarix takrorlanib turadi”, “Oqqan daryo oqaveradi” kabi ajoyib maqollar, naqllar bor. Chindan ham IX-XII hamda XIV-XV asrlarda yuksak aqlu zakovati, teran tafakkuri, boy ma’naviy-ma’rifiy salohiyati bilan butun dunyoni zabt etgan buyuk ajdodlarimiz singari bugun yangi O‘zbekistonda tahsil olayotgan yoshlar ham bobolarimizning munosib izdoshi sifatida tarixni takrorlashga astoydil kirishgan. Ular orasida Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti magistratura yo‘nalishini tamomlagan o‘n nafar iqtidorli bitiruvchi ham bor. Ularni O‘zbekistonning yetuk mutaxassislari, Prezident kadrlari deya baralla ayta olamiz. Kelgusidagi faoliyatlariga Alloh taolodan ulkan muvaffaqiyatlar tilaymiz.
Salohiddin ShЕRXONOV,
O‘zbekiston musulmonlari idorasi bo‘lim boshlig‘i
"Yangi O‘zbekiston" gazetasining 2026 yil 6 avgust sonidan
