Sayt test holatida ishlamoqda!
18 Avgust, 2026   |   5 Rabi`ul avval, 1448

Toshkent shahri
Tong
04:08
Quyosh
05:35
Peshin
12:27
Asr
17:17
Shom
19:22
Xufton
20:45
Bismillah
18 Avgust, 2026, 5 Rabi`ul avval, 1448

Haqiqiy musulmon qanday bo'ladi?

06.01.2022   3052   5 min.
Haqiqiy musulmon qanday bo'ladi?

Hazrati Ali roziyallohu anhu xalifalik davrlarida u kishining sovutlari yo'qolib qoladi. Sovutni bir yahudiy odamning qo'lida ko'radilar. «Mening sovutim-ku», desalar, «Yo'q, meniki», deydi yahudiy. Hazrati Ali roziyallohu anhu xalifa bo'la turib, xalifaning bosh qozisi Shurayhga shikoyat qiladilar va ikkovlari mahkamaga boradilar. Halifa va bir oddiy yahudiy fuqaro. Yahudiy musulmonlar orasida tinch yashash ahdini olgan. Hazrati Ali roziyallohu anhu «Bu sovut meniki. Sovutni sotmaganman, birovga bermaganman. Yo'qotib qo'ygan edim. Bugun esa bu odamning qo'lida ko'rdim», deydilar. «Dalilingiz bormi, ey mo'minlar amiri?» deydilar qozi Shurayh. «Dalilim yo'q, guvohim ham yo'q», deydilar u zot. Shunda qozi Shurayh hukmni yahudiyning foydasiga chiqarib beradi, chunki yahudiy «Sovut meniki», deb turibdi. Masala shu bilan tugaydi. Hazrati Ali roziyallohu anhu chiqib ketayotsalar, haligi yahudiy u kishini to'xtatib, «Ey Ali, bu qanday dinki, o'zining halifasini zarariga, g'ayridinning foydasiga hukm chiqarib bersa? Bu, albatta, adolatli din ekan. Men sovutingizni otingizdan tushib qolgan mahalda topib olgan edim. Bu sizning sovutingiz. Endi men ham musulmon bo'laman» deb, hazrati Ali roziyallohu anhuning qo'lida musulmon bo'ladi va sovutni tutqazadi. Hazrati Ali roziyallohu anhu: «Musulmon bo'lgan bo'lsang, bu sovut senga sovg'a», deganlar. Bu ham, albatta, bag'rikenglikka go'zal misollardan bo'ladi.  


Endi mana shu masalalarni eshitib turib, bugun musulmonni kofir deyayotgan musulmonning ahvoliga qarang. Imom Muslim Abdulloh ibn Umar roziyallohu anhudan rivoyat qiladilar: «Qaysi bir musulmon o'z birodariga «Ey kofir!» desa, ikkovidan biri bu narsaga albatta duchor bo'ladi. Agar u birodari aytganidek bo'lsa, kofir bo'ladi. Unday bo'lmasa, aytgan odamning o'zi kofir bo'ladi». Shuning uchun birovni kofir deyish, odamlarni kofirga, musulmonga ajratish yaxshi emas. Bu ishga savob ham va'da qilinmagan. Aksincha, juda og'ir gunohkor bo'lish mumkin, iymondan, dindan ayrilib qolish mumkin. Bu juda xatarli narsa. Bir odam kofirning amalini qilsa, ochiq-oydin kofirning so'zini gapirsa, avval u ogohlantiriladi, «Sen kofirning gapini gapiryapsan, kofirning amalini qilyapsan, bilib qilyapsanmi, bilib aytyapsanmi?» deb so'raladi. Agar u «Ha, bilib qilyapman» desa ham, darrov hukm berilmaydi. Avval uni insofga, hidoyatga chaqiriladi. Foydasi bo'lmasa, qamab qo'yiladi. Islom davrida shunday bo'lgan. Oxirigacha qaytmasa, bilib turib, qasddan shunday qilayotgan bo'lsa, murtad hukmi berilib, shunda ham qaytmasa, keyingina qatl qilinadi. Ilgarilari shunday hukm bo'lgan, endi esa yo'q. Ammo o'sha odam adashib, bilmay aytdim desa, tavba qiladi, tamom. Hullas, bir musulmon o'sha gapi bilan kofir bo'lib qolmaydi. Bugun ozgina o'ziga yoqmagan yo'lni ko'rsa, o'zlarining aytganini gapirmasa, shu xalqni to'g'ri yo'lga boshlab kelayotgan imomlarni tap tortmasdan kofir deyayotganlar ham o'zbeklar, musulmonlar. Ularga birov buning uchun biron narsa mukofot va'da qildimi? Qancha ko'p odamni kofir deb e'lon qilib bersang, shuncha ko'p pul beramiz, deganmi? Holbuki yuqoridagi hadisda o'qidik, bir odamni musulmon qilish qanchalik fazilatli ekanligini...


Imom Sha'roviy rahmatullohi alayh o'zlarining «Tazkirot»larida bir yosh, bemazhab yigit bilan bahs qilganlarini aytib berganlar. U bemazhab terrorchi bola ekan. Uni tutib, imom Sha'roviyning oldiga olib kelishgan. Shunda imom uni insofga chaqirganlar, o'sha suhbatlari keltirilgan. Imom Sha'roviy «Sening fikringcha, musulmon diyorida tungi klublarga borib o'ynayotgan musulmon erkak, musulmon ayollarni o'ldirish kerakmi? Portlatish kerakmi?» desalar, haligi terrorist: «Albatta, ularni portlatish kerak. Ular kofir, ular gunohkor. Ularning qoni halol», deydi. «Ularni o'sha gunoh qilayotgan xollarida o'ldirsang, portlatsang ular qayerga borishadi? Do'zaxga tushadimi?» deydilar imom. Haligi yigit «Albatta», deydi. «Demak, sening vazifang odamlarni do'zaxga tiqish ekan-da? Unda sen bilan shaytonning vazifasi bir ekan. Holbuki Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning huzuridan bir kuni bir yahudiy odamning tobuti olib o'tilganda, o'rinlaridan turib, yig'laganlar, «Men buni do'zaxdan qutqarib qola olmadim», deganlar. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bir insonni do'zaxdan saqlab qola olmaganlariga yig'layaptilar. Sen esa uni do'zaxga hukm qilib, xursand bo'lyapsan. Demak, sening yo'ling Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning yo'lidan boshqa ekan. Sening yo'ling shaytonning yo'li bilan bir yo'l ekan» deb, uni mot qilgan ekanlar imom Sha'roviy. Bunga o'xshash muzokaralar ko'p o'tgan.  

Ustoz Rahmatulloh Termiziy hafizahulloh

MAQOLA
Boshqa maqolalar
Maqolalar

Ulug‘ allomalarning munosib izdoshlari

06.08.2026   21895   7 min.
Ulug‘ allomalarning munosib izdoshlari

Yagona Vatan, yagona xalq bo‘lib, yangi hayot va kelajak yaratamiz!

Bugungi tahlikali dunyoda xalqimiz, ayniqsa, yoshlarga islom mohiyatini to‘g‘ri tushuntirib berish, jaholatga qarshi ma’rifat bilan kurashish har qachongidan dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Shu bois, yurtimizda diniy ta’lim sifatini yanada oshirish bo‘yicha tizimli ishlar amalga oshirilmoqda.

Shavkat MIRZIYOЕV,

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti
 

Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti ilk magistrlari tahsilni tamomladi


Donishmandlarning “Agar sizning rejangiz bir yillik bo‘lsa — sholi eking. O‘n yillik bo‘lsa — daraxt o‘tqazing. Agar bir asrlik bo‘lsa — farzandlaringizga ta’lim-tarbiya bering” degan hikmatli gapi bor.


Jamiyat ravnaqiga, Vatan taraqqiyotiga, xalq farovonligiga ta’lim-tarbiyachalik xizmat qiladigan boshqa biror fenomen bo‘lmasa kerak. Har bir davrning o‘ziga yarasha sarmoyadorlari, tujjorlari bo‘lgan. Lekin ularning nomlari tarix sahifalarida juda kam uchraydi, ayrimlari izsiz yo‘q bo‘lib ketgan. Lekin umrini sivilizatsiya­lar taraqqiyotiga bag‘ishlagan mutafakkirlar, qomusiy allomalar, ma’rifat chirog‘i ostida elini buyuk orzular, nurafshon kunlar sari yetaklagan millat oydinlari, ulamolarning nomlari asrlar osha barhayotdir.


Prezidentimiz lavozimiga saylanishi bilanoq barcha sohalar qatori diniy-ma’rifiy yo‘nalishda ham ulkan islohotlarni boshlab berdi. Bu borada davlatimiz rahbarining 2018 yil 16 apreldagi “Diniy-ma’rifiy soha faoliyatini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi farmoni muhim huquqiy asos bo‘ldi. Ushbu hujjatda qator ustuvor yo‘nalishlar, xususan, Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti va boshqa diniy ta’lim muassasalari hamda ilmiy-tadqiqot markazlari faoliyatini yaxshilash, moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, diniy ta’lim muassasalari huzurida fuqarolarga Qur’oni karimni o‘rgatish bo‘yicha maxsus kurslar tashkil etish belgilangan.

 

Son emas, sifat muhim

 

Ilm dargohining ulug‘vorligi uning binolari yoki talabalari soni bilan emas, balki u yerdan yetishib chiqadigan ilmli, odobli, Vatani va millatiga sidqidildan xizmat qiladigan yetuk va salohiyatli kadrlar bilan o‘lchanadi. Yuzlab uchqunlar birgina quyoshning ziyosini to‘sa olmagani singari chinakam qadr-qiymat sonda emas, sifatdadir. Yangi O‘zbekistonda oliy va o‘rta maxsus islom ta’lim muassasalari faoliyatida ham asosiy mezon ta’lim sifati, ilmiy salohiyat, ma’naviy tarbiya va jamiyatga munosib xizmat qiladigan mutaxassislarni voyaga yetkazishda.


Mustaqillikning dastlabki chorak asrida O‘zbekis­ton musulmonlari idorasi tizimida 9 ta o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi va Toshkent islom instituti faoliyat yuritgan bo‘lsa, Prezidentimiz tashabbusi bilan 2017 yilda Buxoro shahrida Mir Arab oliy mad­rasasi, 2018 yilda Samarqand viloyatida Hadis ilmi maktabi, 2020 yilda Termiz shahrida Imom Termiziy o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi, 2024 yilda Imom Termiziy nomidagi islom instituti tashkil etildi.


Bugungi kunda O‘zbekiston musulmonlari idorasi tizimida 4 ta oliy, 10 ta o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi (shundan ikkitasi ayol-qizlarga ixtisoslashgan) faoliyat ko‘rsatmoqda. Ularda tahsil olayotgan ikki yarim mingdan ziyod talabaga 500 ga yaqin professor-o‘qituvchi saboq berib kelmoqda.


Diniy soha xodimlarining asosiy qismini tashkil etadigan imom-xatiblarning bilim va malakalarini yanada oshirish, o‘rta maxsus diniy ma’lumotga ega imom-xatiblarni oliy diniy ma’lumotli kadrlar bilan almashtirish maqsadida 2019 yilda Toshkent islom ins­titutida modul ta’lim tizimi joriy qilindi. Mazkur ta’lim tizimida 5 yillik mehnat stajiga ega bo‘lgan imom-xatiblar tanlov asosida o‘qishga qabul qilinib, ishdan ajralmagan holda 3 yil davomida tahsil oladi. Bugungi kunga qadar bu ta’lim yo‘nalishi bo‘yicha 600 dan ziyod imom-xatib oliy ma’lumotga ega bo‘ldi.


Prezidentimizning 2023 yil iyun oyida Surxondaryo viloyatiga tashrifi chog‘ida bergan topshirig‘i ijrosi yuzasidan 2024-2025 o‘quv yilida ta’limning uzviyligi va uzluksizligini ta’minlash, tor yo‘nalishlar bo‘yicha yetuk kadrlarni tayyorlash maqsadida Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutida magistratura mutaxassisligi tashkil etilgan edi.


Joriy yilda ilk 10 bitiruvchi “Islom ilohiyoti, falsafasi va moturidiylik ta’limoti” va “Hadis ilmlari” yo‘nalishi bo‘yicha magistratura mutaxassisligini muvaffaqiyatli tamomladi. Yaqinda O‘zbekiston musulmonlari idorasining katta majlislar zalida magistrlarga tantanali ravishda diplom topshirish marosimi bo‘lib o‘tdi.


Tadbirda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining diniy-ma’rifiy masalalar bo‘yicha maslahatchisi Muzaffar Komilov, Din ishlari bo‘yicha qo‘mita raisi Sodiqjon Toshboyev, O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari, vazirlik va idoralar vakillari, taniqli ulamolar, imom-xatiblar, soha faxriylari, pedagog-o‘qituvchi va talabalar hamda OAV vakillari ishtirok etdi.


Prezident maslahatchisi Muzaffar Komilov ilk bitiruvchilarni samimiy qutlab, tegishli pul mukofoti sertifikatlarini har bir magistrga tantanali ravishda topshirdi. Muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari bitiruvchilarni o‘qishini muvaffaqiyatli tamomlagani bilan muborakbod etib, katta tarixiy voqea bo‘lganini alohida ta’kidladi. Muftiy hazratlari ilk magistrlarning oylik ish haqiga O‘zbekiston musulmonlari idorasi tizimida 20 foiz miqdorida ustama haq to‘lab berilishini e’lon qildi. Bitiruvchi magistrlar O‘zbekiston musulmonlari idorasining markaziy apparati, Imom Termiziy ilmiy-tadqiqot markazi, oliy va o‘rta maxsus islom ta’lim muassasalariga ishga taqsimot qilindi.

 

Tarix takrorlanib turadi

 

O‘zbekiston qadimdan buyuk allomalar, ulug‘ mutafakkirlar yurti sifatida e’zozlanadi, qadrlanadi. Tarixda yurtimiz allomalari butun dunyoga ustozlik qilgan, jahon ilm-fani rivojiga beqiyos hissa qo‘shgan.


2024 yil 15-16 oktyabr kunlari Toshkent va Xiva shaharlarida “Islom — tinchlik va ezgulik dini” mavzusida o‘tkazilgan xalqaro konferensiyada ishtirok etgan Shayx Muhammad Avvoma hafizahulloh Yurtingizning har qadamida ulug‘ allomalarning xoki bor. Bu zamin ilm va ulamolar yurtidir. Endi sizlarning vazifangiz ana shu buyuk meros­ni qayta tiriltirish va dunyoga tanitishdir”, degan edi. Haqiqatan, Birinchi va Ikkinchi Renessans davrida butun dunyo O‘zbekistonga, Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Abu Rayhon Beruniy, Muhammad al-Xorazmiy, Abu Nasr Forobiy, Abu Ali ibn Sino, Mirzo Ulug‘bek, Alisher Navoiylarga qanday talpingan bo‘lsa, bugun ham Uchinchi Renessans poydevori qo‘yilayotgan yurtimizga dunyo afkor ommasining qiziqishi tobora ortib boryapti.


Xalqimizda “Tarix takrorlanib turadi”, “Oqqan daryo oqaveradi” kabi ajoyib maqollar, naqllar bor. Chindan ham IX-XII hamda XIV-XV asrlarda yuksak aqlu zakovati, teran tafakkuri, boy ma’naviy-ma’rifiy salohiyati bilan butun dunyoni zabt etgan buyuk ajdodlarimiz singari bugun yangi O‘zbekistonda tahsil olayotgan yoshlar ham bobolarimizning munosib izdoshi sifatida tarixni takrorlashga astoydil kirishgan. Ular orasida Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti magistratura yo‘nalishini tamomlagan o‘n nafar iqtidorli bitiruvchi ham bor. Ularni O‘zbekistonning yetuk mutaxassislari, Prezident kadrlari deya baralla ayta olamiz. Kelgusidagi faoliyatlariga Alloh taolodan ulkan muvaffaqiyatlar tilaymiz.

 

Salohiddin ShЕRXONOV,

O‘zbekiston musulmonlari idorasi bo‘lim boshlig‘i

"Yangi O‘zbekiston" gazetasining 2026 yil 6 avgust sonidan

Maqolalar