31.12.2021 y. Ixlos – amallar asosi
IHLOS – AMALLAR ASOSI
Muhtaram jamoat! Ixlos so'zini kundalik hayotimizda juda ko'p qo'llaymiz. Bugun ana shu atamaning dinimizda nechog'lik ahamiyatli ekani haqida so'z yuritamiz. Ixlos – qalb amallaridandir. Balki u qalb amallarining ham boshida turadi, chunki amallar faqat ixlos bo'lsagina, qabul bo'ladi. Demak, ixlos – amal ila Alloh taoloning roziligini iroda qilishdir! Boshqacha aytganda amalga kirishganda Alloh va oxirat uchungina kirishish kerak bo'ladi. Shuning uchun ham banda xoh oshkora, xoh maxfiy amalni qilishda nafsiga marg'ub bo'lgan jihatlarni qo'shib yubormasligi kerak bo'ladi.
“Ixlos” kalimasi lug'atda “biron kishiga nisbatan samimiy, xolis, sodiq bo'lish” degan ma'noni ifodalaydi.
Shariat istilohida esa u “Alloh taologa nisbatan xolis, sodiq bo'lish, barcha amallarni xolis Uning O'zi uchun qilish” ma'nosini anglatadi.
Darhaqiqat, ixlos Islom dinining asl mohiyatidirki, har bir yaxshi amal uning ustiga barpo qilinadi.
Odam alayhissalomdan tortib, to Qiyomatgacha keladigan barcha odamlar so'z va amalda ixlos qilishga buyurilgandir. Kim ixlosni mahkam ushlasa – najot topadi. Kim uni zoye qilsa – halokatga yuz tutadi.
Zero, amalning qabul bo'lish yoki bo'lmasligi, unga mukofot yoki jazo berilishi, o'sha amalda ixlosning mavjud yoki mavjud emasligi e'tibori bilan bo'ladi.
Alloh taolo bizdan avval o'tgan qavmlarni ham ixlosga buyurganini eslatib, shunday deydi:
وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاءَ وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ وَذَلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ
ya'ni: “Holbuki ular faqat yagona Allohga, U zot uchun dinni xolis tutgan va to'g'ri yo'ldan og'magan hollarida ibodat qilishga va namozni barpo qilishga hamda zakotni ado etishga buyurilgan edilar” (Bayyina surasi 5-oyat).
O'zini Allohga ixlos bilan taslim qilgan mo'minning dini eng go'zal din ekanini ta'riflab, mana bunday deydi:
وَمَنْ أَحْسَنُ دِينًا مِمَّنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ
ya'ni: “Muhsin (muxlis) bo'lgan holida yuzini Allohga taslim qilgan kishidan ham ko'ra dini go'zalroq kim bor?” (Niso surasi 125-oyat).
Abu Hurayra raziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Payg'ambarimiz alayhissalom shunday deydilar:
قالَ اللَّهُ تَبارَكَ وتَعالَى: أنَا أغْنَى الشُّرَكاءِ عَنِ الشِّرْكِ، مَن عَمِلَ عَمَلًا أَشْرَكَ فِيه مَعِي غَيرِي، تَرَكْتُهُ وشِرْكَهُ
ya'ni: “Alloh taboraka va taolo aytdi: “Men – sheriklarning sheriklikdan eng behojat bo'lganidirman! Kim biron amal qilib, unda Menga boshqani ham sherik qilsa, Men uni ham, sherik qilgan narsasini ham tark qilurman” (Imom Muslim rivoyatlari).
Boshqa bir hadisi sharifda ixlossiz o'rganilgan ilmning zarari haqida bunday deyilgan: Abu Hurayra raziyallohu anhudan rivoyat qilinadi, Payg'ambarimiz alayhissalom dedilar:
مَنْ تَعَلَّمَ عِلْمًا مِمَّا يُبْتَغَى بِهِ وَجْهُ اللهِ عَزَّ وَجَلَّ لاَ يَتَعَلَّمُهُ إِلاَّ لِيُصِيْبَ بِهِ عَرَضًا مِنَ الدُّنْيَا،
لَمْ يَجِدْ عَرْفَ الجَّنَّةِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ
(رواه الإمام أبو داود)
ya'ni: “Kim Allohning roziligini istab o'rganiladigan ilmni faqat biron dunyoviy narsaga etishish maqsadida o'rgansa, Qiyomat kuni jannatning hidini ham topmaydi” (Imom Abu Dovud rivoyatlari).
Alloh taolo amallarni xolislik bilan qiladigan bandalariga – garchi ularning amallari chetdan qaraganda arzimas va oz bo'lib ko'rinsa ham – ajr-mukofotni katta qilib beradi. Shuningdek, Alloh ularning – garchi xatolari zohiridan katta va yirik bo'lib ko'rinsa-da – gunohlarini kechiradi.
Muhtaram jamoat! Ixlosning eng katta foydalaridan biri shundan iboratki, agar biror-bir amal Alloh taolo uchun xolis, faqat Uning O'zigagina qullik qilgan holda bajarilsa, Alloh Taolo bandaning katta gunohlarini ham kechib yuborishiga sabab bo'ladi.
Bir hadisi sharifda yo'ldan odamlarga ozor beruvchi narsani xolis Alloh uchun olib tashlagan va shu tufayli gunohi kechirilgan kishi haqida bayon qilinadi. Abu Hurayra raziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Rasululloh sallallohu alayhi vasallam aytdilar:
بَيْنَمَا رَجُلٌ يَمْشِى بِطَرِيقٍ وَجَدَ غُصْنَ شَوْكٍ فَأَخَذَهُ فَشَكَرَ اللَّهُ لَهُ فَغَفَرَ لَهُ
(رواه الإمام مسلم)
ya'ni: “Bir odam ketayotib, yo'lda yotgan tikanli shox-shabbaga ko'zi tushdi-da, uni chetga olib qo'ydi. Uning bu xayrli ishi Alloh taologa xush kelib, gunohlarini mag'firat etdi” – deya marhamat qildilar (Imom Muslim rivoyatlari).
Huddi shunga o'xshash boshqa hadisi sharifda chanqoq itni suvga qondirish haqidagi voqea ham mavjud. Bu voqea ham ko'rinishidan kichik, lekin ixlos bilan qilingan amal sababli gunohkor ayolning katta gunohlari kechirilganligi xabar qilingan. Ulamolarimiz aytganlaridek, bu ayol qalbida ixlos bilan, sof imonni saqlagan holda itni suvga qondirdi, shuning uchun uning gunohi kechirildi.
Muhtaram azizlar! Yuqoridagilardan ko'rinib turibdiki, bir amalning boshqa amaldan afzalligi uning katta yoki kichikligiga qarab emas, balki amal sohibining qalbidagi imon va ixlosning qay darajada ekaniga qarab belgilanar ekan. Zero amal – suratdir, ixlos esa – uning ruhidir. Odamzot ruhi bilan tirik sanalganidek, amal ham ixlosi bilan maqbuldir.
Boshqacha aytganda, ixlos bilan qilingan amal – ildizi mustahkam daraxtdir, riyoli amal esa – ildizi kesib tashlangan daraxt kabidir. Agar daraxtning ildizi mustahkam bo'lsa, uning tanasi qanchalik kesilib-qirqilib tashlanmasin, baribir o'sishda, rivojlanishda davom etaveradi va agar uning ildizi qo'porib tashlansa, tezda quriydi.
Shuning uchun ham ixlossiz amal qilishdan saqlanishimiz zarur! Zero ixlossiz qilingan har qanday amal – garchi u Islomda eng yuksak amal hisoblangan bo'lsa ham – biron qiymatga ega bo'lmaydi, u uchun biron mukofot berilmaydi, aksincha, riyo qilgani uchun gunohkor bo'lib qoladi.
Bugungi kunda katta-katta mablag' sarflab qilinadigan ehsonlar, haj va umra safarlari, shunchaki, xo'jako'rsinga yoki odamlar eshitsin uchun, ixlossiz amal bo'lib qolmasligi zarur. Lekin gohida e'tiborimizdan chetda qolayotgan beva-bechoralarga yordam qo'lini cho'zish, yo'llarni ravon etish, mahalla va masjidlarni obod qilishga ozmi-ko'pmi hissa qo'shish kabi amallar ixlos bilan ado qilinsa, katta savoblar berilishi va gunohlari kechirilishiga sabab bo'ladi.
Muhtaram azizlar! Amallar qabul bo'lishi uchun ixlos bilan birga uning sunnatga muvofiq bo'lishligi ham talab qilinadi. Bu borada Fuzayl ibn Iyoz rahimahullohning quyidagi so'zlarini keltirish mumkin: “Agar amal xolis bo'lsa, ammo to'g'ri bo'lmasa, qabul bo'lmaydi. Agar amal to'g'ri bo'lsa, ammo xolis bo'lmasa ham, qabul bo'lmaydi. Amalning xolis bo'lishi – Alloh uchun bo'lishidir, amalning to'g'ri bo'lishi – sunnatga muvofiq bo'lishidir”, – deb turib ushbu oyatni tilovat qilganlar
فَمَنْ كَانَ يَرْجُوا لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صَالِحًا وَلَا يُشْرِكْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَدًا
(سورة الكهف، 110)
ya'ni: “Bas, kim Robbiga ro'baro' kelishni umid qilsa, yaxshi amal qilsin va Robbi ibodatiga birontani sherik qilmasin” (Kahf surasi 110-oyat).
Ibn Mas'ud raziyallohu anhudan quyidagi nasihat rivoyat qilingan: “So'z amalsiz naf bermaydi, so'z va amal niyatsiz naf bermaydi. So'z, amal va niyat sunnatga muvofiq bo'lsagina, naf beradi”.
Demak, niyatim yaxshi, xolis niyatdaman deb shariatga zid ishlar va gunohlarni qilish joiz bo'lmaydi.
Umar raziyallohu anhu doimo aytardilar: “Allohim! Amalimning barchasini solih qil, uni xolis O'zing uchun qilishni nasib etgin!
Amallarda ixlosli bo'lish o'ta engil ish, hohlagan inson bunga erisha oladi, deb o'ylash xatodir. Alloh oson qilib qo'ymasa, ixlos o'ta qiyin, insonlarga juda ham mashaqqatli ekanligini ko'plab buyuk zotlar ta'kidlaganlar. Sahl ibn Abdulloh Tustariy inson nafsi uchun eng shiddatli narsa nimaligi haqida so'ralganda: “Ixlos, chunki nafsning ixlosda hech qanday nasibasi yo'q”, – deb javob berganlar.
Ulug'lardan yana birlari: “Niyatni xolis qilish amal qiluvchilar uchun barcha amallardan ko'ra qiyinroqdir”, degan ekanlar.
Yusuf ibn Husayn ar Roziy aytganlar: “Dunyodagi eng aziz narsa –ixlosdir, qalbimdan riyoni tushirishga qanchalar tirishdimu, ammo u har gal yangi ko'rinishda qayta o'sib chiqayotganday bo'lardi”, deganlar.
Demak, musulmon kishi doim nafsini tarbiyasida hushyor bo'lib, ixlosini tekshirib turishi, riyo va sum'adan saqlanishi – shartdir. Aks holda nafsi havosi kattarib-kattarib, uni ilohlik da'vosigacha olib borishi mumkin. Bunga tarixda misollar etarli.
Muhtaram jamoat! Hammamizga ma'lumki, sovuq kunlar boshlanib, havo harorati pasayib bormoqda. Tabiiyki, aholi o'z xonadonlarini isitish choralarini ko'ra boshlaydilar va elektr isitish asboblari, tabiiy gaz tarmoqlari yoki yoqilg'ining boshqa turlaridan foydalanadilar.
Afsuski, oxirgi paytlarda yurtimizning turli go'shalarida mazkur isitish vositalaridan foydalanishda xavfsizlik qoidalariga rioya qilmaslik oqibatida yong'in hamda tabiiy gaz va ko'mir hididan zaharlanish holatlari bilan bog'liq favqulodda vaziyatlar sodir bo'lmoqda. Achinarlisi, bunday voqealar insonlarning turli xil tan jarohati olishi yoki o'limi bilan yakunlanmoqda.
Soha mutaxassislarining xabar berishlaricha Respublika bo'yicha shu yilning o'zida qoidalarga amal qilmaslik oqibatida 206 ta baxtsiz xodisa sodir bo'lgan. Ular natijasida 139 nafar insonlar vafot etgan va 314 nafar insonlar turli darajada kuygan va og'ir tan jaroxat olgan.
Har bir vafot etgan insonlar xonadonlarida qanchalik musibat, g'am tashvishlarni va kuygan yoki jaroxatlanganlarni axvolini tasavvur qilishning o'zi juda og'ir.
Mana shunday ko'ngilsiz holatlar yuz bermasligi uchun har birimiz isitish moslamalarimizga yana bir bor e'tibor berib, undan oqilona foydalanishimiz zarur. Qo'lbola isitish moslamalaridan foydalanmang!
Soxa mutaxassislarini fikri bilan Sizlarga oddiygina xavfsizlik qoidalarini eslatib qo'yishni joiz deb bildik:
- Honaga kirilganda xonada gaz xidi yo'qligiga ishonch xosil qilingandan keyingina elektr chirog'ini yoqishga odatlanishimiz kerak!
- Gaz, o'tin yoki ko'mir bo'ladimi, ular yonib turgan xonalarda yashash, uxlashdan umuman voz kechish kerak!
- Isitish uskunalarining mo'rilari qush uyalari yoki boshqa xil tiqinlardan tozalanib, soz holatda ishlashi doimiy nazoratda bo'lishi kerak!
Shuni ham alohida ta'kidlash lozimki, ozgina beparvolik sababli nafaqat o'zimiz, balki boshqalarga ham zarar etkazishimiz mumkin. Zero dinimiz o'zgalarga zarar berish emas, balki yaxshilik va ezgu ishlarda ko'makchi bo'lishga buyuradi. Bu haqda Payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallam: “Islomdazarar ko'rish ham, zarar berish ham yo'q”, – dedilar (Imom Ibn Moja rivoyatlari).
Demak, har bir musulmon inson avvalo o'zi va o'z ahli oilasini, qolaversa, qo'ni-qo'shnilari, yoru do'stlarini hayotini xavf ostiga qo'yishdan saqlanishi lozim.
Alloh taolo xonadonlarimizni va oila-a'zolarimizni turli fojealardan, ofatlardan O'zi panohida asrasin va barchamizni muxlis bandalaridan qilsin! Amallarimizga riyo aralashishidan O'zi panohida asrasin! Omin!
Muhtaram imom-domla! Kelgusi juma ma'ruzasi “Oila mustahkamligi – jamiyat farovonligi” mavzusida bo'ladi, inshaalloh.
OTA-ONA bilan 50 ta TЕLЕFON ODOBI
ni
ULUG‘ USTOZ ULAMOLARIMIZ bayon qilib berganlar:
KALOMULLOHNING OYATI KARIMALARIDA
XUDOIM TAOLO MARHAMAT QILADI:
- «Biz insonni OTA-ONASIGA yaxshilik qilishga buyurdik!»
(Ahqof surasi 46/15 oyat);
- «Biz insonga OTA-ONASINI rozi qilishni buyurdik.
ONASI uni zaiflik ustiga zaiflik bilan qornida ko‘tarib yurdi.
Uni ko‘krakdan ajratish muddati ikki yilda bitar.
Biz insonga buyurdikki “Sen Menga va OTA-ONANGGA shukr qilgin!
Qaytishlik – Mening huzurimgadir!”» (Luqmon surasi 31/14 oyat);
- «Rabbingiz, Uning O‘zigagina ibodat qilishingizni hamda OTA-ONAGA
yaxshilik qilishni amr etdi.
Ey, inson! Agar ULARNING BIRI yoki HAR IKKISI huzuringda keksalik
yoshiga yetsalar, ULARGA “uf!..” dema va ULARNI jerkima!
ULARGA doimo yoqimli so‘z ayt!
ULARGA, mehribonlik bilan, xorlik qanotini past tut va duoda ayt:
“Ey, Rabbim! Meni ULAR go‘daklik chog‘imda tarbiyalaganlaridek,
Sen ham ULARGA rahm qilgin!”» (Isro surasi 17/23-24 oyatlar);
- «Allohga ibodat qilingiz va Unga hech narsani sherik qilmangiz!
OTA-ONALARGA esa yaxshilik qilingiz!
Shuningdek, qarindoshlar, yetimlar, miskinlar, qarindosh qo‘shni-yu
begona qo‘shni, yoningizdagi hamrohingiz, yo‘lovchi musofirga va qo‘l
ostingizdagi qaramlarga ham yaxshilik qiling!
Albatta, Alloh kibrli va maqtanchoq kishilarni sevmaydi»
(Niso surasi 4/36 oyat);
- «Nimaniki xayr-ehson qilsangiz, OTA-ONA, qarindoshlar,
yetimlar, miskinlar va musofirlarga qilingiz!
Alloh har qanday qilgan ehsonlaringizni bilib turuvchidir!»
(Baqara surasi 2/215 oyat).
JANOBI PAYG‘AMBARIMIZ
RASULULLOH SALLALLOHU ALAYHI VASALLAM
MЕHR-MURUVVAT TARIQASIDA MARHAMAT QILADILAR:
- «Uch toifa kishining qo‘lga kiritgan narsasida baraka bo‘lmaydi va qayerda bo‘lsa ham xorlanadi:
- Mening nomimni eshitganda salavoti sharif aytmagan;
- Ramazon oyiga hurmat ko‘rsatmagan;
- OTA-ONASI tirik bo‘la turib, ULARNI xursand qilmagan»;
- «OTA-ONAGA duo qilishni tark etish rizqni kesadi»;
- «Albatta, odamlarga go‘zal xulqdan afzalroq narsa berilmagan» (Imom Tabaroniy rivoyatlari);
- «Mo‘minlarning imoni eng mukammali — xulqi go‘zal bo‘lganlaridir» (Imom Termiziy rivoyatlari);
- «Kimni umri uzun va rizqi keng bo‘lishi xursand qilsa, OTA-ONASIGA yaxshilik qilsin va silai rahm qilsin!» (Imom Ahmad rivoyatlari);
- «Haq bo‘la turib, tortishuvni tark qilgan kishi uchun jannatning bir tomonida bir qasr bino qilinishiga;
hazil bo‘lsa ham, yolg‘onni tark qilgan kishiga jannatning o‘rtasida bir qasr bino qilinishiga;
xulqi go‘zal, odobi chiroyli bo‘lgan kishi uchun esa jannatning eng yuqorisida bir qasr bino qilinishiga kafilman!» (Imom Abu Dovud rivoyatlari);
- Rasululloh sallallohu alayhi vasallam:
- Xor bo‘lsin, xor bo‘lsin, xor bo‘lsin! – deb o‘n martaba takror qildilar.
Shunda sahobalar:
– Yo, Rasulalloh, kimni aytayapsiz? – deb so‘rashdi.
Rasululloh sallallohu alayhi vasallam:
- OTA-ONASINING IKKALASI yoxud BITTALARI keksayib qolgan vaqtida ULARNI rozi qilmay, o‘zini do‘zaxga tushishga mubtalo qilgan kishini, – dedilar (Imom Buxoriy rivoyatlari).
ULUG‘LARDAN HIKMATLAR:
- “Odobi yo‘qning – ilmi, sabri yo‘qning – dinga bog‘liqligi, taqvosi yo‘qning – Allohga yaqinligi yo‘qdir” (Hasan Basriy rahmatullohi alayhi).
OTA-ONA bilan 50 ta TЕLЕFON ODOBI:
- Avvalo OTA-ONANING ruxsatlarisiz telefonlariga mutlaqo tegmaslik;
- agar ULAR ruxsat bermasalar, telefonlarini “Sms”, “Imena”, “Kontakti” va boshqa joylarini o‘qimaslik va qaramaslik;
- OTA-ONANING boshqalar bilan gaplashganlarini eshitmaslik va poylamaslik;
- OTA-ONAGA qo‘ng‘iroq qilayotganda kun va kechaning soatlarini inobatga olib, bemahalda va noo‘rin qo‘ng‘iroq qilmaslik;
- OTA-ONAGA qo‘ng‘iroq qilganda mabodo javob bo‘lmasa, har bir telefon qilishni orasida 4 rakat sunnat namozni vaqti o‘tgandan so‘ng lozim bo‘lsa, yana bir bor telefon qilinadi. Shu tartibda 3 marta telefon qilinganda ham javob bo‘lmasa, takroran qilinmaydi. Agar yetkazilmoqchi bo‘lgan xabar tezkor, o‘ta muhim, juda ham zarur bo‘lsa, yozma shaklda yuboriladi;
- gaplashib bo‘lgandan so‘ng ULAR telefonni o‘chirmagan bo‘lsalar, qiziqib eshitib turmasdan, darhol telefonni o‘chirish;
- OTA-ONA bilan telefonda so‘zlashganda ULARNING hurmatlarini bilib, beizn ULARNING vaqtlarini ortiqcha ko‘p olmaslik;
- OTA-ONA bizga telefon qilsalar, tezkor yonimizdagilarni ogohlantirib, uzr so‘rab, darhol OTA-ONAGA javob beriladi;
- OTA-ONADAN kelgan qo‘ng‘iroq, xabar (xat, savol, tabrik va hokazo)larni javobsiz qoldirmasdan, darhol munosib javob qaytarish;
- OTA-ONADAN kelgan qo‘ng‘iroq, xabar (xat, savol, tabrik va hokazo)larga o‘z vaqtida javob qaytaraolmaganda, albatta darhol qaytarib telefon qilib, kechirim so‘rash va tezkor munosib javob qaytarish;
- siz telefon qilgan vaqtda OTA-ONA javob beraolmagan bo‘lsalar, OTA-ONADAN aslo xafa bo‘lmaslik;
- OTA-ONANING oldilarida telefon o‘ynamaslik. Chunki bunday qilish – OTA-ONAGA nisbatan hurmatsizlik, mensimaslik, beodoblik hisoblanadi. Agar jiddiy zarurat tug‘ilib qolsa, ULARGA uzrini aytib, ruxsat so‘raladi. Agar OTA-ONA ijozat bersalargina, telefon bilan mashg‘ul bo‘linadi;
- OTA-ONAGA telefon qilayotganda: «Kim bu?» deyilmaydi. Balki avval salom berib, o‘zini tanishtirib, kerakli odamni so‘raladi;
- OTA-ONANING telefonlarini o‘zinikidan yaxshiroq va zo‘rroq telefon qilib berish;
- OTA-ONANING telefonlarini pullarini to‘lab turish;
- OTA-ONA bilan suhbatlashganda «Alo?», «Hello?», «Ha?», «Alyo?», «Da?» so‘zlarni o‘rniga «Assalomu alaykum!», «Labbay?», «DADAJON?!», «ONAJON?!», «Eshitaman?», «Xizmatingizdaman!..», «Qulog‘im sizda...», «Xizmatingizga tayyorman!..», «Doim xizmatingizdaman!..», «Xizmatingizga doim tayyorman!..», «Amringizga muntazirman!..» kabi iboralarni ishlatish;
- telefon orqali suhbat tugaganda, telefonni darhol o‘chirmasdan, balki ULAR bilan xayrlashib, OTA-ONAGA yaxshi tilaklar tilab, OTA-ONA telefonlarini o‘chirganlaridan so‘nggina telefonni o‘chirish mumkin; ULARDAN oldin telefonni o‘chirmaslik;
- OTA-ONA bilan telefonda so‘zlashganda ham o‘rnidan tik turib muloqot qilinadi.
OTA-ONADAN telefon orqali kelgan xabarlarni ham o‘rnidan tik turgan holda o‘qish, eshitish, ko‘rish lozim;
- OTA-ONAGA telefonda so‘zlashganda ham birinchi bo‘lib salom beriladi;
- OTA-ONAGA telefon qilganda, ULAR so‘rashlaridan oldin o‘zining kimligini aytib tanishtiriladi;
- ULARNING vaqtlarini olmayotganligini so‘rab, uzr so‘rashlik;
- OTA-ONAGA gudok tashlanmaydi;
- agar ULAR shunday qilgan bo‘lishsa, darhol ULARGA qayta telefon qilinadi;
- OTA-ONA bilan telefon orqali gaplashganda OTA-ONANING ruxsatlarisiz boshqalarga eshitiladigan darajada telefonni ovozini baland qilmaslik;
- OTA-ONA bilan telefonda gaplashib turgan paytda mabodo aloqa uzilib qolsa, ULARGA birinchi bo‘lib o‘zimiz qaytadan telefon qilishimiz lozim;
- telefonda gaplashib turgan paytda mabodo OTA-ONA telefon qilib qolsalar, so‘zlashib turgan odamni ogohlantirib, darhol OTA-ONAGA javob beriladi;
- OTA-ONANING shaxsiy ma’lumotlari va OTA-ONADAN kelgan barcha ma’lumot-xabar (rasm, video, telefon raqam, ovozli gap-so‘zlari, sms va hokazo)larini O‘ZLARINING ruxsatlarisiz boshqalarga ko‘rsatilmaydi, berilmaydi va yuborilmaydi;
- OTA-ONANING O‘ZLARIGA ham OTA-ONANING ruxsatlarisiz turli xil ma’lumot-xabar (rasm, video, telefon raqam, ovozli gap-so‘zlar, sms va hokazo)lar yuborilmaydi; tabriknomalar – mustasno;
- OTA-ONAGA ayniqsa tarbiyaviy ahamiyatga ega, ilm-fanlarga doir, ta’limga taalluqli bo‘lgan har qanday narsalar yuborilmaydi OTA-ONANING ruxsatlarisiz;
- OTA-ONA bilan telefon orqali muloqotni telefonda yozib olish uchun O‘ZLARINING roziliklari olinadi; agar ruxsat bermasalar, yozib olmaslik; chunki O‘ZLARINING ruxsatlarisiz OTA-ONANING gaplarini yozib olib, boshqalarga tarqatish — juda katta xiyonat va ulkan gunoh hisoblanadi;
- OTA-ONA bilan birga surat yo videoga tushmoqchi bo‘lganda, oldin O‘ZLARIDAN izn so‘rab, ruxsatlari olinadi; agar ruxsat bermasalar, surat yo videoga tushmaslik;
- OTA-ONANI surat yo videoga olmoqchi bo‘lganda ham, oldin O‘ZLARIDAN izn so‘rab, ruxsatlari olinadi; agar ruxsat bermasalar, surat yo videoga olmaslik;
- telefon orqali ko‘rishib gaplashish uchun OTA-ONANING roziliklarini olishda ULARGA gaplashmoqchi bo‘lgan odamning huzurida kimlar mavjud ekanligini ham ogohlantirib qo‘yish;
- agar OTA-ONA tomonlaridan telefon orqali ko‘rishib gaplashishga istak bildirilmasa, bundan aslo xafa bo‘lmaslik;
- agar OTA-ONA bilan telefon orqali ko‘rib gaplashish zaruriyati bo‘lsagina, shunda ham faqat ULARNING ijozatlari bilangina ko‘rishib gaplashish uchun telefon qilish mumkin;
- agar OTA-ONA tomonlaridan telefon orqali ko‘rishib gaplashishga xohish bildirilmasa, OTA-ONADAN uzr so‘raladi;
- OTA-ONA bilan telefonsiz so‘zlashganda, telefonni ovozini o‘chirib qo‘yiladi;
- OTA-ONA bilan so‘zlashib turganda, biror kishi telefon qilib qolsa, avvalo OTA-ONADAN ruxsat so‘rash; agar OTA-ONA ruxsat bersalargina telefonga javob qaytariladi;
- OTA-ONAGA begona raqamdan telefon qilganda, vaqtni olmasdan darrov ochiq-oydin va aniq o‘zini tanishtirish lozim;
- boshqa odam OTA-ONAMIZ raqamlarini so‘rasa, OTA-ONANING ruxsatlarisiz berilmaydi;
- OTA-ONAGA telefon qilganda, ikkinchi liniyadan tushib qolgan odam bitta chaqiriqdan keyin aloqani darhol uzish lozim. ULARGA kim qidirayotganini anglash uchun shu kifoya. Uzluksiz chaqiriqlar bilan suhbatlarini buzmaslik;
- OTA-ONAGA qayta-qayta qo‘ng‘iroq qilavermaslik lozim. Chunki qo‘ng‘iroqga javob berish — u tomonning huquqi, zinhor majburiyati emas;
- OTA-ONA birorta ma’lumot-xabar (surat, yozuv, video)ni ko‘rsatish uchun telefonlarini bersalar, faqat o‘sha ma’lumot-xabar (surat, yozuv, video)ni ko‘rish bilangina cheklanish lozim. Boshqa joylariga o‘tib ketishga haqqimiz yo‘q!;
- agar OTA-ONA telefonlarida nimadir ko‘rayotgan yoki izlayotgan bo‘lsalar, tikilib turmaslik kerak. OTA-ONANING telefonlariga ruxsatsiz qarash mumkin emas!;
- gaplashishga nomunosib paytlar (masalan, azon aytilgandan keyin, kechaning yarmida yoki kunduzi dam olinadigan)da OTA-ONAGA qo‘ng‘iroq qilinmaydi;
- OTA-ONA qo‘ng‘iroq qilgan vaqtda esa, qaysi payt va qanday holatda bo‘lishimizdan qat’iy nazar, ULARGA xushmuomalalik bilan darhol va tezkor javob berish zarur;
- OTA-ONA bilan telefon orqali suhbatlashayotganda, demak, OTA-ONA ma’lum bir vaqtlarini maxsus biz uchun alohida ajratayotganliklarini, biz ULARNING vaqtlarini olayotganimizni, OTA-ONA O‘Z ishlarini qo‘yib, xayollari biz bilan band bo‘lib turganlarini his etib, behuda gaplar bilan ULARNING vaqtlarini behuda o‘tkazmaslik lozim;
- OTA-ONA bilan agar biror uzun mavzu xususida gaplashmoqchi bo‘lganda, avval O‘ZLARIDAN ruxsat so‘raladi. Agar ruxsat bersalar, gaplashish mumkin. Aks holda, gapni qisqa qilish zarur. Chunki ULAR bemalol gaplashadigan holatda bo‘lmasliklari ham mumkin;
- har bir bayramlarda, OTA-ONANING xursandchilik kunlarida ULARNING ko‘ngillarini ko‘taradigan tilak, rasm, video, xabar, ovozli gap-so‘zlar, sms va hokazolarni muntazam yuborish lozim;
- biror sabablar bilan OTA-ONADAN yiroqda bo‘lib turgan inson har kuni ertalab-kechqurun o‘qish-ishga ketishdan oldin hamda o‘qish-ishdan kelgandan keyin, ULARNING xohishlarini inobatga olgan holda OTA-ONASIGA telefon qilib yoki yozma ravishda “Xayrli kun!”, ”Xayrli tun!” tilab, haqlariga chiroyli, yaxshi duolar qilib, ULARNING hol-ahvollarini so‘rab, “Menga nima xizmatlar buyurasiz?” deb, aytgan xizmatlarini mukammal, vijdonan, OTA-ONA aytganlariday va OTA-ONA istaganlariday chiroyli ado etib, ULARNING betakror, bebaho va beqiyos duolarini olish lozim.
MЕHRIBON PARVARDIGORIMIZ
o‘zlarimizni ham,
farzand-zurriyotlarimizni ham
O‘ZI buyurgan,
Janobi PAYG‘AMBARIMIZ ALAYHISSALOM tavsiya etgan,
o‘tmishda O‘TGANLARIMIZNING ruhlari shod bo‘ladigan,
XALQIMIZ xursand bo‘ladigan,
OTA-ONALARIMIZ rozi bo‘ladigan yo‘llardan yurishimizni nasib etsin!
Ibrohimjon Inomov
OTA-ONA bilan 50 ta TЕLЕFON ODOBI
ni
ULUG‘ USTOZ ULAMOLARIMIZ bayon qilib berganlar:
KALOMULLOHNING OYATI KARIMALARIDA
XUDOIM TAOLO MARHAMAT QILADI:
- «Biz insonni OTA-ONASIGA yaxshilik qilishga buyurdik!»
(Ahqof surasi 46/15 oyat);
- «Biz insonga OTA-ONASINI rozi qilishni buyurdik.
ONASI uni zaiflik ustiga zaiflik bilan qornida ko‘tarib yurdi.
Uni ko‘krakdan ajratish muddati ikki yilda bitar.
Biz insonga buyurdikki “Sen Menga va OTA-ONANGGA shukr qilgin!
Qaytishlik – Mening huzurimgadir!”» (Luqmon surasi 31/14 oyat);
- «Rabbingiz, Uning O‘zigagina ibodat qilishingizni hamda OTA-ONAGA
yaxshilik qilishni amr etdi.
Ey, inson! Agar ULARNING BIRI yoki HAR IKKISI huzuringda keksalik
yoshiga yetsalar, ULARGA “uf!..” dema va ULARNI jerkima!
ULARGA doimo yoqimli so‘z ayt!
ULARGA, mehribonlik bilan, xorlik qanotini past tut va duoda ayt:
“Ey, Rabbim! Meni ULAR go‘daklik chog‘imda tarbiyalaganlaridek,
Sen ham ULARGA rahm qilgin!”» (Isro surasi 17/23-24 oyatlar);
- «Allohga ibodat qilingiz va Unga hech narsani sherik qilmangiz!
OTA-ONALARGA esa yaxshilik qilingiz!
Shuningdek, qarindoshlar, yetimlar, miskinlar, qarindosh qo‘shni-yu
begona qo‘shni, yoningizdagi hamrohingiz, yo‘lovchi musofirga va qo‘l
ostingizdagi qaramlarga ham yaxshilik qiling!
Albatta, Alloh kibrli va maqtanchoq kishilarni sevmaydi»
(Niso surasi 4/36 oyat);
- «Nimaniki xayr-ehson qilsangiz, OTA-ONA, qarindoshlar,
yetimlar, miskinlar va musofirlarga qilingiz!
Alloh har qanday qilgan ehsonlaringizni bilib turuvchidir!»
(Baqara surasi 2/215 oyat).
JANOBI PAYG‘AMBARIMIZ
RASULULLOH SALLALLOHU ALAYHI VASALLAM
MЕHR-MURUVVAT TARIQASIDA MARHAMAT QILADILAR:
- «Uch toifa kishining qo‘lga kiritgan narsasida baraka bo‘lmaydi va qayerda bo‘lsa ham xorlanadi:
- Mening nomimni eshitganda salavoti sharif aytmagan;
- Ramazon oyiga hurmat ko‘rsatmagan;
- OTA-ONASI tirik bo‘la turib, ULARNI xursand qilmagan»;
- «OTA-ONAGA duo qilishni tark etish rizqni kesadi»;
- «Albatta, odamlarga go‘zal xulqdan afzalroq narsa berilmagan» (Imom Tabaroniy rivoyatlari);
- «Mo‘minlarning imoni eng mukammali — xulqi go‘zal bo‘lganlaridir» (Imom Termiziy rivoyatlari);
- «Kimni umri uzun va rizqi keng bo‘lishi xursand qilsa, OTA-ONASIGA yaxshilik qilsin va silai rahm qilsin!» (Imom Ahmad rivoyatlari);
- «Haq bo‘la turib, tortishuvni tark qilgan kishi uchun jannatning bir tomonida bir qasr bino qilinishiga;
hazil bo‘lsa ham, yolg‘onni tark qilgan kishiga jannatning o‘rtasida bir qasr bino qilinishiga;
xulqi go‘zal, odobi chiroyli bo‘lgan kishi uchun esa jannatning eng yuqorisida bir qasr bino qilinishiga kafilman!» (Imom Abu Dovud rivoyatlari);
- Rasululloh sallallohu alayhi vasallam:
- Xor bo‘lsin, xor bo‘lsin, xor bo‘lsin! – deb o‘n martaba takror qildilar.
Shunda sahobalar:
– Yo, Rasulalloh, kimni aytayapsiz? – deb so‘rashdi.
Rasululloh sallallohu alayhi vasallam:
- OTA-ONASINING IKKALASI yoxud BITTALARI keksayib qolgan vaqtida ULARNI rozi qilmay, o‘zini do‘zaxga tushishga mubtalo qilgan kishini, – dedilar (Imom Buxoriy rivoyatlari).
ULUG‘LARDAN HIKMATLAR:
- “Odobi yo‘qning – ilmi, sabri yo‘qning – dinga bog‘liqligi, taqvosi yo‘qning – Allohga yaqinligi yo‘qdir” (Hasan Basriy rahmatullohi alayhi).
OTA-ONA bilan 50 ta TЕLЕFON ODOBI:
- Avvalo OTA-ONANING ruxsatlarisiz telefonlariga mutlaqo tegmaslik;
- agar ULAR ruxsat bermasalar, telefonlarini “Sms”, “Imena”, “Kontakti” va boshqa joylarini o‘qimaslik va qaramaslik;
- OTA-ONANING boshqalar bilan gaplashganlarini eshitmaslik va poylamaslik;
- OTA-ONAGA qo‘ng‘iroq qilayotganda kun va kechaning soatlarini inobatga olib, bemahalda va noo‘rin qo‘ng‘iroq qilmaslik;
- OTA-ONAGA qo‘ng‘iroq qilganda mabodo javob bo‘lmasa, har bir telefon qilishni orasida 4 rakat sunnat namozni vaqti o‘tgandan so‘ng lozim bo‘lsa, yana bir bor telefon qilinadi. Shu tartibda 3 marta telefon qilinganda ham javob bo‘lmasa, takroran qilinmaydi. Agar yetkazilmoqchi bo‘lgan xabar tezkor, o‘ta muhim, juda ham zarur bo‘lsa, yozma shaklda yuboriladi;
- gaplashib bo‘lgandan so‘ng ULAR telefonni o‘chirmagan bo‘lsalar, qiziqib eshitib turmasdan, darhol telefonni o‘chirish;
- OTA-ONA bilan telefonda so‘zlashganda ULARNING hurmatlarini bilib, beizn ULARNING vaqtlarini ortiqcha ko‘p olmaslik;
- OTA-ONA bizga telefon qilsalar, tezkor yonimizdagilarni ogohlantirib, uzr so‘rab, darhol OTA-ONAGA javob beriladi;
- OTA-ONADAN kelgan qo‘ng‘iroq, xabar (xat, savol, tabrik va hokazo)larni javobsiz qoldirmasdan, darhol munosib javob qaytarish;
- OTA-ONADAN kelgan qo‘ng‘iroq, xabar (xat, savol, tabrik va hokazo)larga o‘z vaqtida javob qaytaraolmaganda, albatta darhol qaytarib telefon qilib, kechirim so‘rash va tezkor munosib javob qaytarish;
- siz telefon qilgan vaqtda OTA-ONA javob beraolmagan bo‘lsalar, OTA-ONADAN aslo xafa bo‘lmaslik;
- OTA-ONANING oldilarida telefon o‘ynamaslik. Chunki bunday qilish – OTA-ONAGA nisbatan hurmatsizlik, mensimaslik, beodoblik hisoblanadi. Agar jiddiy zarurat tug‘ilib qolsa, ULARGA uzrini aytib, ruxsat so‘raladi. Agar OTA-ONA ijozat bersalargina, telefon bilan mashg‘ul bo‘linadi;
- OTA-ONAGA telefon qilayotganda: «Kim bu?» deyilmaydi. Balki avval salom berib, o‘zini tanishtirib, kerakli odamni so‘raladi;
- OTA-ONANING telefonlarini o‘zinikidan yaxshiroq va zo‘rroq telefon qilib berish;
- OTA-ONANING telefonlarini pullarini to‘lab turish;
- OTA-ONA bilan suhbatlashganda «Alo?», «Hello?», «Ha?», «Alyo?», «Da?» so‘zlarni o‘rniga «Assalomu alaykum!», «Labbay?», «DADAJON?!», «ONAJON?!», «Eshitaman?», «Xizmatingizdaman!..», «Qulog‘im sizda...», «Xizmatingizga tayyorman!..», «Doim xizmatingizdaman!..», «Xizmatingizga doim tayyorman!..», «Amringizga muntazirman!..» kabi iboralarni ishlatish;
- telefon orqali suhbat tugaganda, telefonni darhol o‘chirmasdan, balki ULAR bilan xayrlashib, OTA-ONAGA yaxshi tilaklar tilab, OTA-ONA telefonlarini o‘chirganlaridan so‘nggina telefonni o‘chirish mumkin; ULARDAN oldin telefonni o‘chirmaslik;
- OTA-ONA bilan telefonda so‘zlashganda ham o‘rnidan tik turib muloqot qilinadi.
OTA-ONADAN telefon orqali kelgan xabarlarni ham o‘rnidan tik turgan holda o‘qish, eshitish, ko‘rish lozim;
- OTA-ONAGA telefonda so‘zlashganda ham birinchi bo‘lib salom beriladi;
- OTA-ONAGA telefon qilganda, ULAR so‘rashlaridan oldin o‘zining kimligini aytib tanishtiriladi;
- ULARNING vaqtlarini olmayotganligini so‘rab, uzr so‘rashlik;
- OTA-ONAGA gudok tashlanmaydi;
- agar ULAR shunday qilgan bo‘lishsa, darhol ULARGA qayta telefon qilinadi;
- OTA-ONA bilan telefon orqali gaplashganda OTA-ONANING ruxsatlarisiz boshqalarga eshitiladigan darajada telefonni ovozini baland qilmaslik;
- OTA-ONA bilan telefonda gaplashib turgan paytda mabodo aloqa uzilib qolsa, ULARGA birinchi bo‘lib o‘zimiz qaytadan telefon qilishimiz lozim;
- telefonda gaplashib turgan paytda mabodo OTA-ONA telefon qilib qolsalar, so‘zlashib turgan odamni ogohlantirib, darhol OTA-ONAGA javob beriladi;
- OTA-ONANING shaxsiy ma’lumotlari va OTA-ONADAN kelgan barcha ma’lumot-xabar (rasm, video, telefon raqam, ovozli gap-so‘zlari, sms va hokazo)larini O‘ZLARINING ruxsatlarisiz boshqalarga ko‘rsatilmaydi, berilmaydi va yuborilmaydi;
- OTA-ONANING O‘ZLARIGA ham OTA-ONANING ruxsatlarisiz turli xil ma’lumot-xabar (rasm, video, telefon raqam, ovozli gap-so‘zlar, sms va hokazo)lar yuborilmaydi; tabriknomalar – mustasno;
- OTA-ONAGA ayniqsa tarbiyaviy ahamiyatga ega, ilm-fanlarga doir, ta’limga taalluqli bo‘lgan har qanday narsalar yuborilmaydi OTA-ONANING ruxsatlarisiz;
- OTA-ONA bilan telefon orqali muloqotni telefonda yozib olish uchun O‘ZLARINING roziliklari olinadi; agar ruxsat bermasalar, yozib olmaslik; chunki O‘ZLARINING ruxsatlarisiz OTA-ONANING gaplarini yozib olib, boshqalarga tarqatish — juda katta xiyonat va ulkan gunoh hisoblanadi;
- OTA-ONA bilan birga surat yo videoga tushmoqchi bo‘lganda, oldin O‘ZLARIDAN izn so‘rab, ruxsatlari olinadi; agar ruxsat bermasalar, surat yo videoga tushmaslik;
- OTA-ONANI surat yo videoga olmoqchi bo‘lganda ham, oldin O‘ZLARIDAN izn so‘rab, ruxsatlari olinadi; agar ruxsat bermasalar, surat yo videoga olmaslik;
- telefon orqali ko‘rishib gaplashish uchun OTA-ONANING roziliklarini olishda ULARGA gaplashmoqchi bo‘lgan odamning huzurida kimlar mavjud ekanligini ham ogohlantirib qo‘yish;
- agar OTA-ONA tomonlaridan telefon orqali ko‘rishib gaplashishga istak bildirilmasa, bundan aslo xafa bo‘lmaslik;
- agar OTA-ONA bilan telefon orqali ko‘rib gaplashish zaruriyati bo‘lsagina, shunda ham faqat ULARNING ijozatlari bilangina ko‘rishib gaplashish uchun telefon qilish mumkin;
- agar OTA-ONA tomonlaridan telefon orqali ko‘rishib gaplashishga xohish bildirilmasa, OTA-ONADAN uzr so‘raladi;
- OTA-ONA bilan telefonsiz so‘zlashganda, telefonni ovozini o‘chirib qo‘yiladi;
- OTA-ONA bilan so‘zlashib turganda, biror kishi telefon qilib qolsa, avvalo OTA-ONADAN ruxsat so‘rash; agar OTA-ONA ruxsat bersalargina telefonga javob qaytariladi;
- OTA-ONAGA begona raqamdan telefon qilganda, vaqtni olmasdan darrov ochiq-oydin va aniq o‘zini tanishtirish lozim;
- boshqa odam OTA-ONAMIZ raqamlarini so‘rasa, OTA-ONANING ruxsatlarisiz berilmaydi;
- OTA-ONAGA telefon qilganda, ikkinchi liniyadan tushib qolgan odam bitta chaqiriqdan keyin aloqani darhol uzish lozim. ULARGA kim qidirayotganini anglash uchun shu kifoya. Uzluksiz chaqiriqlar bilan suhbatlarini buzmaslik;
- OTA-ONAGA qayta-qayta qo‘ng‘iroq qilavermaslik lozim. Chunki qo‘ng‘iroqga javob berish — u tomonning huquqi, zinhor majburiyati emas;
- OTA-ONA birorta ma’lumot-xabar (surat, yozuv, video)ni ko‘rsatish uchun telefonlarini bersalar, faqat o‘sha ma’lumot-xabar (surat, yozuv, video)ni ko‘rish bilangina cheklanish lozim. Boshqa joylariga o‘tib ketishga haqqimiz yo‘q!;
- agar OTA-ONA telefonlarida nimadir ko‘rayotgan yoki izlayotgan bo‘lsalar, tikilib turmaslik kerak. OTA-ONANING telefonlariga ruxsatsiz qarash mumkin emas!;
- gaplashishga nomunosib paytlar (masalan, azon aytilgandan keyin, kechaning yarmida yoki kunduzi dam olinadigan)da OTA-ONAGA qo‘ng‘iroq qilinmaydi;
- OTA-ONA qo‘ng‘iroq qilgan vaqtda esa, qaysi payt va qanday holatda bo‘lishimizdan qat’iy nazar, ULARGA xushmuomalalik bilan darhol va tezkor javob berish zarur;
- OTA-ONA bilan telefon orqali suhbatlashayotganda, demak, OTA-ONA ma’lum bir vaqtlarini maxsus biz uchun alohida ajratayotganliklarini, biz ULARNING vaqtlarini olayotganimizni, OTA-ONA O‘Z ishlarini qo‘yib, xayollari biz bilan band bo‘lib turganlarini his etib, behuda gaplar bilan ULARNING vaqtlarini behuda o‘tkazmaslik lozim;
- OTA-ONA bilan agar biror uzun mavzu xususida gaplashmoqchi bo‘lganda, avval O‘ZLARIDAN ruxsat so‘raladi. Agar ruxsat bersalar, gaplashish mumkin. Aks holda, gapni qisqa qilish zarur. Chunki ULAR bemalol gaplashadigan holatda bo‘lmasliklari ham mumkin;
- har bir bayramlarda, OTA-ONANING xursandchilik kunlarida ULARNING ko‘ngillarini ko‘taradigan tilak, rasm, video, xabar, ovozli gap-so‘zlar, sms va hokazolarni muntazam yuborish lozim;
- biror sabablar bilan OTA-ONADAN yiroqda bo‘lib turgan inson har kuni ertalab-kechqurun o‘qish-ishga ketishdan oldin hamda o‘qish-ishdan kelgandan keyin, ULARNING xohishlarini inobatga olgan holda OTA-ONASIGA telefon qilib yoki yozma ravishda “Xayrli kun!”, ”Xayrli tun!” tilab, haqlariga chiroyli, yaxshi duolar qilib, ULARNING hol-ahvollarini so‘rab, “Menga nima xizmatlar buyurasiz?” deb, aytgan xizmatlarini mukammal, vijdonan, OTA-ONA aytganlariday va OTA-ONA istaganlariday chiroyli ado etib, ULARNING betakror, bebaho va beqiyos duolarini olish lozim.
MЕHRIBON PARVARDIGORIMIZ
o‘zlarimizni ham,
farzand-zurriyotlarimizni ham
O‘ZI buyurgan,
Janobi PAYG‘AMBARIMIZ ALAYHISSALOM tavsiya etgan,
o‘tmishda O‘TGANLARIMIZNING ruhlari shod bo‘ladigan,
XALQIMIZ xursand bo‘ladigan,
OTA-ONALARIMIZ rozi bo‘ladigan yo‘llardan yurishimizni nasib etsin!
Ibrohimjon Inomov
