Barcha tarixchilar boburiy hukmdorlar shaxsan barcha davlat hujjatlarni nazorat qilishgan degan fikrga qo'shilishadi. Shu sababli bizda Toj Mahalni qurish jarayoni bilan bog'liq juda kam sahih dalillar bor - imperatorlar ularning ayrim sirlarini oshkor qilishni yoqtirishmagan, deb yozadi Manjit Txakur.
“Islamosfera” nashriga ko'ra, deyarli ikki asr davomida Toj Mahalning qurilishi Shoh Jahonning ilohiy ilhomiga va uning xotini Mumtoz Mahalga bo'lgan sevgisiga bog'liq. Ammo imperatorning orzusi haqiqatga aylanishi uchun minglab rassom va hunarmandlar jalb qilingan.
Toj Mahal bilan bog'liq XVII asr qo'lyozmalarida asli Samarqandda dunyoga kelgan, keyinchalik Turkiyaga borib qolgan usta me'mor Ibrohim Ishoq ushbu qasr muallifi deyiladi. Ularga ko'ra, u maqbarani loyihalagan. Tarixchilarning fikricha, Ibrohim Ishoq haqiqatda bor odam bo'lishi mumkin, lekin u me'mor emas, kartograf bo'lgan. Shunga muvofiq ravishda, u Toj Mahal rejasini yaratgan bo'lishi kerak. Va bu beqiyos yodgorlikning haqiqiy me'mori, so'nggi tadqiqotlarga ko'ra, Shoh Jahon saroy a'yonlaridan fors me'mor rassomi Ahmad Lahoriydir. U Ahmad Me'mor nomi bilan ham tanilgan va Dehlidagi Qizil fortning yaratuvchisi hisoblanadi.
Tarixchilarning fikricha, Toj Mahalning dastlabki eskizlarini Lahorda Ahmad Me'mor tayyorlagan. U bu shaharda, o'z uyida, Vazir xon masjididan uncha uzoq bo'lmagan joyda yashab, ijod qilgan. Shundan so'ng unga gumbazlarni loyihalashtirgan turk me'mori Ismoil-afandi qo'shildi. Ahmad Me'mor gumbazlar uchun oltin biriktirishlarni loyihalashtirish uchun Lahordan do'sti Qosim Hon bilan, shuningdek, o'sha davrda mozaika plitalarining taniqli usta dizayneri Dehlidan mashhur Chiranji Lala bilan bog'landi. Shunday qilib, Toj Mahal loyihasi bir necha ijodkorlarning birgalikdagi sa'y-harakatlari natijasi sifatida ko'rib chiqilishi kerak.
Toj Mahalda ish olib borgan o'sha davrning boshqa bir qancha mashhur ustalarining nomlari ma'lum. Hattot Ustod Omanat xon Sherozdan, toshtarosh Amir Ali esa Balujistondan olib kelingan. Multandan Muhammad Hanif marmar plitkalar ishlab chiqarish bilan shug'ullangan, Dehlidan Mukarimat Hon va Sherozdan Mir Abdul Karim loyihaning asosiy boshqaruvchisi va ma'murlari bo'lgan.
Rassom va hunarmandlarga qancha haq to'langani haqida ma'lumotlar saqlanib qolgan. Ustod Ibrohim Ishoqqa bir ming rupiy berildi. O'sha paytda bu pul bilan 3330 gramm oltin sotib olish mumkin edi. Gumbaz ustasi ustod Ismoil Hon Rumiy 500 rupiy olgan. Gumbaz uchlarini o'rnatgan Samarqanddan Muhamad Sharif 500 rupiy, Laxordan Qosim Hon - 295 rupiy, Qandahordan bosh toshtarosh Muhammad Hanif - 1000 rupiy, Multandan tshtarosh Muhammad Said - 590 rupiy olgan. Hattot Omonat Hon Sheroziyga 1000 rupiy, Bag'doddan boshqa xattot Muhammad xonga esa 500 rupiy to'langan. Suriyadan Ravshan xonga 300 rupiy berilgan.
Shoh Jahon Ustod Ahmad Lahoriyning ko'zlarini o'yib, Toj Mahal kabi boshqa yodgorlik yaratmasligi uchun qo'llarini kesib tashlagani bu bor yo'g'i o'ylab topligan uydirma gap. Ustod Ahmad ish tugagandan so'ng Lahorga qaytib, 1649 yilda vafot etganini tasdiqlovchi hujjatlar bor.
Vaqti-vaqti bilan Toj Mahal me'mori Venetsiyadan Hindistonga kelgan, Lahor qal'asida Shoh Jahon tomonidan qamoqqa olingan va qurilish tugagandan so'ng qatl qilingan italiyalik Jeronimo Veronio degan mish-mishlar tarqatib turiladi. Bunday odam haqiqatan ham mavjud edi, lekin uning Toj Mahal bilan hech qanday aloqasi yo'q. U mashhur zargar edi va imperator oilasi uchun zargarlik buyumlarini yaratgan. U qimmatbaho toshlar va katta olmosni o'g'irlashda ayblanib, o'lim jazosiga hukm qilingan.
O'zbekiston musulmonlari idorasi matbuot xizmati
Shri-Lankaning “Uthaym” nashrida O‘zbekistonning boy tarixiy-madaniy merosi, uni asrab-avaylash va kelajak avlodlarga bezavol yetkazish borasida amalga oshirilayotgan ishlarga bag‘ishlangan maqola e’lon qilindi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Materialda Yangi O‘zbekistonda milliy qadriyatlarni tiklash, madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish, ilm-fan va ma’rifatni rivojlantirishga qaratilgan islohotlar yuksak baholangan.
Ta’kidlanganidek, so‘nggi yillarda O‘zbekistonda ma’naviy-ma’rifiy sohani tubdan takomillashtirish, xalqning ko‘p asrlik boy ilmiy-madaniy merosini o‘rganish hamda uni jahon hamjamiyatiga keng targ‘ib etish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biriga aylandi.
Mamlakatda tarixiy obidalarni restavratsiya qilish, muzeylar va arxivlar faoliyatini modernizatsiya qilish, qo‘lyozmalarni asrab-avaylash va raqamlashtirish, milliy madaniy merosni xalqaro miqyosda targ‘ib qilishga qaratilgan tizimli ishlar amalga oshirilayotgani qayd etilgan.
Maqolada Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan ilgari surilgan Uchinchi Renessans g‘oyasi mamlakat taraqqiyotining muhim strategik yo‘nalishi sifatida alohida e’tirof etilgan. Muallif fikricha, mazkur g‘oya nafaqat tarixiy merosni asrab-avaylash, balki ilm-fan, ta’lim, madaniyat va innovatsiyalarni uyg‘un rivojlantirish orqali mamlakatning intellektual va ma’naviy salohiyatini yuksaltirishga xizmat qilmoqda.
Uchinchi Renessans konsepsiyasi O‘zbekistonning buyuk ilmiy an’analarini qayta tiklash, yosh avlodni bilimli va vatanparvar etib tarbiyalash hamda mamlakatning xalqaro nufuzini yanada mustahkamlashga qaratilgan umummilliy dastur sifatida baholanmoqda.
Gazetaning yozishicha, O‘zbekistonda kechayotgan o‘zgarishlar faqat madaniy sohadagi islohotlar bilan cheklanmaydi. Ular mamlakatning ilmiy, ma’naviy va intellektual taraqqiyotini ta’minlashga qaratilgan uzoq muddatli strategiyaning ajralmas qismi hisoblanadi. Ilmiy muassasalar faoliyatini qo‘llab-quvvatlash, tarixiy manbalarni tadqiq etish, madaniy merosni muhofaza qilish va zamonaviy ta’lim tizimini rivojlantirish kabi yo‘nalishlar yagona maqsad — Yangi O‘zbekistonning mustahkam ma’naviy poydevorini yaratishga xizmat qilayotgani alohida qayd etilgan.
Maqolada Toshkent shahrida barpo etilgan O‘zbekiston Islom sivilizatsiyasi markazi faoliyatiga keng o‘rin ajratilgan.
Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi va g‘oyasi asosida barpo etilgan mazkur betakror majmua O‘zbekistonning madaniy va ilmiy siyosatidagi eng muhim istiqbolli loyihalardan biri bo‘ldi. Markazda VII asrga oid noyob Usmon Mus'hafi saqlanayotgani uning tarixiy ahamiyatini yanada oshiradi.
Shu bilan birga, bu yerda qo‘lyozmalarni ilmiy o‘rganish, restavratsiya qilish, arxiv materiallarini tizimlashtirish va zamonaviy texnologiyalar asosida raqamlashtirish uchun barcha zarur sharoitlar yaratilgan.
Gazetada O‘zbekistonning YUNЕSKO va boshqa xalqaro tashkilotlar bilan madaniy merosni muhofaza qilish sohasidagi hamkorligi, tarixiy obidalarni asrab-avaylash, ularni xalqaro turizm va ilmiy tadqiqotlar bilan uyg‘un rivojlantirishga qaratilgan sa’y-harakatlari haqida so‘z yuritilgan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati