Sayt test holatida ishlamoqda!
24 Avgust, 2026   |   11 Rabi`ul avval, 1448

Toshkent shahri
Tong
04:16
Quyosh
05:41
Peshin
12:25
Asr
17:11
Shom
19:13
Xufton
20:34
Bismillah
24 Avgust, 2026, 11 Rabi`ul avval, 1448

Toj Mahal loyihachisi Samarqanddan bo'lganmi?

22.12.2021   1567   4 min.
Toj Mahal loyihachisi Samarqanddan bo'lganmi?

Barcha tarixchilar boburiy hukmdorlar shaxsan barcha davlat hujjatlarni nazorat qilishgan degan fikrga qo'shilishadi. Shu sababli bizda Toj Mahalni qurish jarayoni bilan bog'liq juda kam sahih dalillar bor - imperatorlar ularning ayrim sirlarini oshkor qilishni yoqtirishmagan, deb yozadi Manjit Txakur.

“Islamosfera” nashriga ko'ra, deyarli ikki asr davomida Toj Mahalning qurilishi Shoh Jahonning ilohiy ilhomiga va uning xotini Mumtoz Mahalga bo'lgan sevgisiga bog'liq. Ammo imperatorning orzusi haqiqatga aylanishi uchun minglab rassom va hunarmandlar jalb qilingan.

Toj Mahal bilan bog'liq XVII asr qo'lyozmalarida asli Samarqandda dunyoga kelgan, keyinchalik Turkiyaga borib qolgan usta me'mor Ibrohim Ishoq ushbu qasr muallifi deyiladi. Ularga ko'ra, u maqbarani loyihalagan. Tarixchilarning fikricha, Ibrohim Ishoq haqiqatda bor odam bo'lishi mumkin, lekin u me'mor emas, kartograf bo'lgan. Shunga muvofiq ravishda, u Toj Mahal rejasini yaratgan bo'lishi kerak. Va bu beqiyos yodgorlikning haqiqiy me'mori, so'nggi tadqiqotlarga ko'ra, Shoh Jahon saroy a'yonlaridan fors me'mor rassomi Ahmad Lahoriydir. U Ahmad Me'mor nomi bilan ham tanilgan va Dehlidagi Qizil fortning yaratuvchisi hisoblanadi.

Tarixchilarning fikricha, Toj Mahalning dastlabki eskizlarini Lahorda Ahmad Me'mor tayyorlagan. U bu shaharda, o'z uyida, Vazir xon masjididan uncha uzoq bo'lmagan joyda yashab, ijod qilgan. Shundan so'ng unga gumbazlarni loyihalashtirgan turk me'mori Ismoil-afandi qo'shildi. Ahmad Me'mor gumbazlar uchun oltin biriktirishlarni loyihalashtirish uchun Lahordan do'sti Qosim Hon bilan, shuningdek, o'sha davrda mozaika plitalarining taniqli usta dizayneri Dehlidan mashhur Chiranji Lala bilan bog'landi. Shunday qilib, Toj Mahal loyihasi bir necha ijodkorlarning birgalikdagi sa'y-harakatlari natijasi sifatida ko'rib chiqilishi kerak.

Toj Mahalda ish olib borgan o'sha davrning boshqa bir qancha mashhur ustalarining nomlari ma'lum. Hattot Ustod Omanat xon Sherozdan, toshtarosh Amir Ali esa Balujistondan olib kelingan. Multandan Muhammad Hanif marmar plitkalar ishlab chiqarish bilan shug'ullangan, Dehlidan Mukarimat Hon va Sherozdan Mir Abdul Karim loyihaning asosiy boshqaruvchisi va ma'murlari bo'lgan.

Rassom va hunarmandlarga qancha haq to'langani haqida ma'lumotlar saqlanib qolgan. Ustod Ibrohim Ishoqqa bir ming rupiy berildi. O'sha paytda bu pul bilan 3330 gramm oltin sotib olish mumkin edi. Gumbaz ustasi ustod Ismoil Hon Rumiy 500 rupiy olgan. Gumbaz uchlarini o'rnatgan Samarqanddan Muhamad Sharif 500 rupiy, Laxordan Qosim Hon - 295 rupiy, Qandahordan bosh toshtarosh Muhammad Hanif - 1000 rupiy, Multandan tshtarosh Muhammad Said - 590 rupiy olgan. Hattot Omonat Hon Sheroziyga 1000 rupiy, Bag'doddan boshqa xattot Muhammad xonga esa 500 rupiy to'langan. Suriyadan Ravshan xonga 300 rupiy berilgan.

Shoh Jahon Ustod Ahmad Lahoriyning ko'zlarini o'yib, Toj Mahal kabi boshqa yodgorlik yaratmasligi uchun qo'llarini kesib tashlagani bu bor yo'g'i o'ylab topligan uydirma gap. Ustod Ahmad ish tugagandan so'ng Lahorga qaytib, 1649 yilda vafot etganini tasdiqlovchi hujjatlar bor.

Vaqti-vaqti bilan Toj Mahal me'mori Venetsiyadan Hindistonga kelgan, Lahor qal'asida Shoh Jahon tomonidan qamoqqa olingan va qurilish tugagandan so'ng qatl qilingan italiyalik Jeronimo Veronio degan mish-mishlar tarqatib turiladi. Bunday odam haqiqatan ham mavjud edi, lekin uning Toj Mahal bilan hech qanday aloqasi yo'q. U mashhur zargar edi va imperator oilasi uchun zargarlik buyumlarini yaratgan. U qimmatbaho toshlar va katta olmosni o'g'irlashda ayblanib, o'lim jazosiga hukm qilingan.

O'zbekiston musulmonlari idorasi matbuot xizmati

O'zbekiston yangiliklari
Boshqa maqolalar
Yangiliklar

Imom-xatiblar: «Islom sivilizatsiyasi markazi Uchinchi Renessans g‘oyasining amaliy ifodasi»

13.08.2026   35691   3 min.
Imom-xatiblar: «Islom sivilizatsiyasi markazi Uchinchi Renessans g‘oyasining amaliy ifodasi»

O‘zbekistonda Uchinchi Renessans g‘oyasini hayotga tatbiq etish, milliy va diniy merosni chuqur o‘rganish hamda ma’naviy-ma’rifiy bilimlarni kengaytirishga qaratilgan tashabbuslar doirasida Farg‘ona, Qashqadaryo va boshqa hududlardan kelgan imom-xatiblar O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazida bo‘ldilar. Ular Markazdagi muzey ekspozitsiyalari, noyob qo‘lyozmalar, Renessans davrlariga bag‘ishlangan bo‘limlar va zamonaviy interaktiv yechimlar bilan tanishib, ushbu maskanni ilm, ta’lim va ma’naviyatni uyg‘unlashtirgan muhim milliy platforma sifatida baholadilar, xabar bermoqda iccu.uz.

Farg‘ona viloyati Buvayda tumani «Katta mahalla» masjidi imom-xatibi Rahmatulloh G‘oyibnazarov Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan barpo etilgan mazkur Markazni yosh avlod uchun muhim ma’rifat maskani sifatida baholadi.

«Bu yerda Birinchi va Ikkinchi Renessans davrlari, buyuk allomalarimiz qoldirgan ilmiy meros va mamlakatimiz taraqqiyoti haqidagi ekspozitsiyalarni ko‘rib katta taassurot oldik. Bu yerga kelgan har bir inson o‘z tarixini chuqurroq anglaydi, yoshlar esa ilmga va vatanparvarlikka yanada ko‘proq intiladi. Bu yerda olgan bilim va taassurotlarimizni xalqimizga yetkazishni o‘zimizga vazifa deb bilamiz», — dedi u.

Farg‘ona viloyati Qo‘shtepa tumani bosh imom-xatibi, «Muborak» jome masjidi imom-xatibi Otabek Xolmurodov Markaz kutubxonasida ilmiy izlanishlar uchun yaratilgan sharoitlarga e’tibor qaratdi.

Uning ta’kidlashicha, elektron kitoblar fondi, Brayl alifbosidagi adabiyotlar, maxsus tadqiqot xonalari va noyob manbalarning bir joyda jamlangani Markazni nafaqat muzey, balki keng qamrovli ilmiy resurs markaziga aylantirgan.

«Bu kutubxona ilmiy izlanish bilan shug‘ullanuvchilar uchun haqiqiy bilim maskani ekan. Bu yerda yaratilgan sharoitlar ilm ahlini yanada ko‘proq izlanishga undaydi. Biz bu imkoniyatlar haqida yoshlarimizga albatta targ‘ibot olib boramiz», — dedi u.

Farg‘ona viloyati Bag‘dod tumani bosh imom-xatibi Ahmadxon Nizomov esa Markazning ilmiy konsepsiyasiga alohida to‘xtaldi.

Uning fikricha, har bir ekspozitsiya ortida keng ko‘lamli tadqiqotlar va ilmiy izlanishlar mujassam bo‘lib, bu yerdagi interaktiv muhit tashrif buyuruvchilarni faqat tomoshabin emas, balki izlanuvchiga aylantiradi.

«Bu yerga bir marta kelib barchasini to‘liq anglash qiyin. Har bir ekspozitsiya ortida katta ilmiy mehnat mujassam. Ayniqsa, allomalarimiz merosi, tadqiqot markazlari va interaktiv imkoniyatlar insonni yanada chuqur izlanishga chorlaydi. Bu maskan kelajak avlod uchun ulkan ma’naviy boylik va Yangi O‘zbekistonning ilm-fan taraqqiyotiga xizmat qiladigan muhim poydevordir», — dedi u.

Tashrif yakunida ishtirokchilar Markazda jamlangan boy ilmiy va madaniy meros, raqamli ekspozitsiyalar hamda ta’lim imkoniyatlarini keng jamoatchilik, ayniqsa yoshlar o‘rtasida targ‘ib qilish Uchinchi Renessans g‘oyalarini hayotga tatbiq etish, milliy o‘zlikni anglash va ilmiy merosga qiziqishni yanada kuchaytirishga xizmat qilishini qayd etdilar.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

O'zbekiston yangiliklari