Jannat kaliti
Har bir narsaning ochqichi bo'lgani kabi jannatning ham kaliti bo'ladi. Bu “Laa ilaha illalloh” kalimasidir. Imom Ahmad rivoyat qilgan hadisda: «Jannatning kaliti “Laa ilaha illallohu Muhammadur rasululloh” kalimasidir» deyilgan.
Boshqa bir hadisda: «Bir kishi qalbi bilan tasdiqlagan holda tili bilan “Laa ilaha illalloh” desa, albatta, Alloh taolo unga hajahannamni harom qiladi” deyilgan» (Muttafaqun alayh).
Muso alayhissalom Alloh taologa munojot qilib: “Yo Rabbim! Menga shunday so'zlarni o'rgatki, men doimo shu so'zlar bilan Seni zikr qilayin”, dedi. Alloh taolo: «Ey Muso, Laa ilaha illalloh de, dedi». Muso alayhissalom: “Yo Rabbim! Barcha bandalaring shu kalimani aytadi. Men maxsus bir kalima istayman”, dedi. Alloh taolo: “Ey Muso, etti qavat osmon va ulardagi barcha narsalar: quyosh, oy, yulduzlar, jannatlar, Arsh, Kursi, farishtalar, etti qavat er va ulardagi narsalar, tog'lar, dengizlar, daryoyu anhorlar, dov-daraxtlar, jinlar va hayvonlar tarozining bir pallasiga, “Laa ilaha illalloh” kalimasi ikkinchi pallasiga qo'yilsa, shubhasiz, “Laa ilaha illalloh” kalimasi og'ir keladi», deb marhamat qildi (Imom Bag'aviy, “Sharhus sunna”).
Har bir mo'min-musulmonning qo'lida jannatning kaliti bor. Ta'bir joiz bo'lsa, “tishlari” namoz, ro'za, zakot va haj bo'lgan ushbu ochqichni zanglatib qo'ymasligimiz kerak. Avvalo, ibodatlarimizni beriyo, tavoze, xushu va xuzu bilan ado etishimiz lozim. Bordi-yu, toatlarimizga riyo aralashsa, gunohlarimiz ko'paysa, kalit sekin zanglay boshlaydi.
Huzayfa ibn Yamon roziyallohu anhu rivoyat qiladi: «Rasululloh alayhissalom: “Qalblar fitnaga bir-bir ro'baro' qilinadi. Qaysi qalb ularni qabul qilsa, unga bitta qora dog' tushadi. Qaysi qalb inkor etsa, oq dog' tushadi. Oxiri qalblar ikki xil bo'lib qoladi: biri Safo singari oppoq bo'lib, eru osmonlar bor ekan, unga fitna zarar qilmaydi. Ikkinchisi qop-qora bo'lib, bunday qalb egasi yaxshilikni bilmaydi, yomonlikdan qaytmaydi”, dedilar» (Imom Buxoriy rivoyati).
Alloh taolo bir kalima evaziga bizga jannatni va'da qildi. Mo'min kishi jannatga intilishi, jahannamdan qochishi kerak. Bu yo'lda Rabbimiz bizga ko'p imkoniyatlarni ato etdi. Lekin ba'zan mana shu imkoniyatlardan foydalana olmay qolamiz. Sahobalar jannat evaziga biror masala ko'ndalang bo'lsa, evazi, badali nima bo'lishidan qat'i nazar, behishtga almashtirishgan.
Saodat asri davrida bir yigit Payg'ambar alayhissalomning huzurlariga kelib: “Yo Rasululloh, uylanib, oilam bilan farovon turmush qurish, nomahramlarning ko'zi hovlimizga tushishining oldini olish maqsadida qo'shnim bilan mening hovlim o'rtasiga devor o'rnatishga kirishdim. Devor tiklayotsam, o'rtada qo'shniga tegishli xurmo daraxti bor ekan. Qo'shnimdan xurmo daraxtini menga sotsangiz, uni kesib devor tiklasam, dedim. U ko'nmadi. Vaholanki, qo'shnimning xurmozori bor. U hovlimiz o'rtasidagi bitta xurmoga qarab qolgan emas”, dedi.
Rasululloh sollallohu alayhi va sallam qo'shnini chaqirtirib, xurmo daraxtini sotib olishni so'radilar. Yigit bunga ham, devor tiklashga ham rozi bo'lmadi. O'jarligi, qaysarligi, dunyoga hirs qo'ygani sababli hatto turli takliflarga ko'nmagan yigitga Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Agar xurmo daraxtini qo'shningga bersang, men senga jannatdan xuddi shunday daraxting bo'lishiga va'da beraman”, dedilar.
Yigit bu taklifga ham rozi bo'lmadi. Shunda Abu Dahdah ismli sahoba roziyallohu anhu darhol o'rnidan turib: “Yo Rasululloh, ruxsat bering” deb, gapira boshladi va: “Agar shu yigitdan darxtini sotib olsam, unga va'da qilingan jannatdagi xurmoni menga berasizmi?” dedi. Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Shunday qilsang, men senga jannatdagi xurmoni Allohdan so'rab olib beraman” dedilar.
Abu Dahdahni tanimagan, bilmagan, u kishining xurmozori haqida eshitmagan kishi yo'q edi. U kishi o'sha yigitning oldiga borib: “Meni taniyapsanmi? Hurmozorimni, qudug'imni, uyimdagi barcha narsalarni shu bitta xurmo daraxtiga almashtiraman”, dedi.
Buni kutmagan yigit darhol rozi bo'ldi. Abu Dahdah roziyallohu anhu devor tiklayotgan haligi yigitga: “Hurmo daraxtini kesib tashlab, devoringni tiklayver”, dedi.
Abu Dahdah Rasululloh sollallohu alayhi va sallamga yuzlanib: “Endi menga jannatdagi xurmoni Alloh taolodan so'rab berasizmi?” dedi. Shunda Payg'ambar alayhissalom: “Yo'q”, dedilar. Abu Dahdah hayratlanib: “Yo Rasululloh, axir, o'zingiz jannatda va'da qilingan xurmoni Allohdan so'rab olib beraman, degandingiz-ku”, dedi. Shunda Sarvari koinot: “Birodaringga shunday saxovat qildingki, endi senga jannatdan bir tup xurmo emas, balki butun boshli xurmozorni, qudug'i bilan, qasri bilan so'rab beraman”, dedilar.
Abu Dahdah roziyallohu anhu uyiga borib ayoliga: “Ey onasi, bolalarni olib chiq, uyni va bog'ni sotdim”, dedi. Ayoli: “Kimga sotdingiz, nima uchun sotdingiz, endi nima qilamiz?”, demasdan erining so'zini ikki qilmadi. Abu Dahdah roziyallohu anhu: “Hurmozorni jannatdagi xurmozorga alishtirdim”, dedi. Ayoli: “Eng yaxshi tojoratingiz shu bo'libdi”, dedi.
Abu Dahdah oilasi bilan bog'dan chiqib ketayotgan edi, farzandlaridan biri erda yotgan bir dona xurmoni olib og'ziga soldi. Shunda Abu Dahdah yugurib borib, bolasining og'zidan xurmoni oldi va: “Bolajonim, endi bu mevalar bizniki emas. Bizning mevalarimiz jannatda”, dedi.
Boyazid Bistomiy rahmatullohi alayhdan: «“Laa ilaha illalloh” kalimasi jannatning kaliti deyilgan. Bundan murod nima?” deb so'rashdi. U zot: «Darhaqiqat, jannatning kaliti “Laa ilaha illalloh” kalimasidir. Bu kalitning to'rtta “tishi” bor. Ular: 1) yolg'on va g'iybatdan tiyilgan til; 2) makr va xiyonatdan saqlangan qalb; 3) harom va shubhali narsalardan parhezda bo'lgan oshqozon; 4) nafsoniy tuyg'ularga uchmagan, riyo aralashmagan amal», dedilar.
Nuriddin domla HOLIQNAZAROV,
O'zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy
Imom Buxoriy yurtida buyuk allomalar merosi ilm, ma’rifat va tadqiqotlar bilan yanada boyimoqda
Shu kunlarda joylarda Vatanimiz davlat mustaqilligining 35 yilligini nishonlamoqda. O‘tgan yillarga nazar tashlasak, istiqlol nafaqat siyosiy va iqtisodiy mustaqillik, balki buyuk ajdodlar merosi va ma’naviy ildizlariga qaytish imkonini berganini yanada chuqur his etamiz.
Ayniqsa, keyingi yillarda Yangi O‘zbekistonda Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan ilm-ma’rifat, diniy ta’lim va buyuk allomalarimiz merosini o‘rganish sohasida amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlar bu borada mutlaqo yangi bosqichni boshlab berdi.
Prezidentimiz 2017 yildayoq yurtimizda shakllangan buyuk ilmiy maktablarni qayta tiklash, xususan, Samarqandda hadisshunoslik maktabini tashkil etish tashabbusini ilgari surgan edi. Oradan ko‘p o‘tmay bu ezgu g‘oya amaliy ifodasini topdi. Davlatimiz rahbarining 2018 yil 16 apreldagi «Diniy-ma’rifiy soha faoliyatini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi Farmoni asosida Samarqandda Hadis ilmi maktabi tashkil etildi. Shu yilning 1 noyabrida qabul qilingan Hukumat qarori bilan uning faoliyatining tashkiliy-huquqiy asoslari belgilab berildi.
Bu voqea, bizningcha, shunchaki yangi ta’lim muassasasining ochilishi emas edi. Bu – Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Imom Dorimiy kabi buyuk muhaddislarni yetishtirgan zaminda hadis ilmining uzoq asrlik an’analarini zamonaviy asosda davom ettirish yo‘lidagi tarixiy qadam bo‘ldi.
Hadis ilmi maktabi oldiga Qur’oni karim va hadislarning asl mohiyatini teran anglaydigan, hadis ilmining ilmiy-nazariy asoslarini puxta egallagan, buyuk muhaddislarimiz merosini chuqur o‘rganadigan va mustaqil ilmiy tadqiqot olib bora oladigan yetuk mutaxassislarni tayyorlash vazifasi qo‘yildi. Eng muhimi, hadislarda mujassam bo‘lgan ezgulik, halollik, adolat, bag‘rikenglik, vatanparvarlik, ota-onaga ehtirom, inson qadrini ulug‘lash singari umuminsoniy g‘oyalarni xalqimiz, ayniqsa, yosh avlodga to‘g‘ri va ilmiy asosda yetkazish ta’lim dargohining muhim vazifalaridan biriga aylandi. Bugun Hadis ilmi maktabida ta’lim jarayoni nazariy bilim berish bilan cheklanib qolmay, amaliy mashg‘ulotlar bilan ham uzviy bog‘langan. Talabalar hadislarni taxrij qilish, ya’ni ularning asl manbalarini aniqlash, rivoyat yo‘llari va sanadlarini o‘rganish, hadis matnlarini sharhlash va ilmiy tahlil qilish, ularni mavzu va mazmuniga ko‘ra tasniflash, shuningdek, hadis manbalari va ilmiy asarlarni tadqiq qilish bo‘yicha amaliy ko‘nikmalarni egallamoqdalar.
Ayni paytda, Hadis ilmi maktabining Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi bilan yonma-yon faoliyat yuritayotgani ham o‘ziga xos ilmiy-ma’rifiy muhitni yuzaga keltirmoqda. Buyuk muhaddis Imom Buxoriy hazratlarining boy ilmiy merosini o‘rganish, uni jahon ilm ahliga yetkazish, zamonaviy tadqiqotlar bilan boyitish yo‘lida amalga oshirilayotgan ishlar yoshlarimiz uchun ulkan ilmiy maktab vazifasini o‘tamoqda.
Bugun Samarqand zaminida Imom Buxoriy nomi bilan bog‘liq ulkan bunyodkorlik ishlarining amalga oshirilishi ham xalqimizning o‘z buyuk ajdodiga bo‘lgan yuksak ehtiromining ifodasidir. Imom Buxoriy majmuasining zamon talablari asosida qayta bunyod etilishi, uni ilm-ma’rifat, tarbiya va ziyorat maskaniga aylantirishga qaratilgan ishlar nafaqat yurtimiz, balki butun islom olami uchun katta ahamiyatga ega.
Yangi O‘zbekistonda diniy-ma’rifiy sohaga bo‘lgan munosabatning eng muhim jihati shundaki, ajdodlar merosi faqat tarixiy faxr sifatida emas, balki bugungi va kelajak avlod tarbiyasiga xizmat qiladigan ulkan ma’naviy xazina sifatida o‘rganilmoqda. Imom Buxoriyning ilmga sadoqati, haqiqatni izlashdagi matonati, hadislarni qabul qilishdagi yuksak ilmiy mezonlari bugungi yoshlarimiz uchun ham ibrat maktabidir.
So‘nggi yillarda yurtimizda Islom sivilizatsiyasi markazi, Imom Buxoriy, Imom Moturidiy, Imom Termiziy, Bahovuddin Naqshband ilmiy-tadqiqot markazlari, Hadis ilmi maktabi kabi qator ilm va ma’rifat maskanlarining tashkil etilgani ham ushbu siyosatning uzviy natijasidir.
Bularning barchasi zamirida bitta buyuk maqsadni ko‘rish mumkin: ma’rifatli, o‘z tarixini biladigan, ajdodlari merosi bilan faxrlanadigan, ayni paytda zamonaviy bilim va tafakkurga ega avlodni voyaga yetkazish. Biz, Hadis ilmi maktabi jamoasi, yaratib berilayotgan bunday imkoniyatlarni katta ishonch va yuksak mas’uliyat sifatida qabul qilamiz. Chunki buyuk muhaddislar yurtida hadis ilmini o‘rganish va o‘rgatish faqat kasbiy vazifa emas, balki ajdodlar oldidagi ma’naviy burch hamdir.
Mustaqilligimizning 35 yilligi arafasida ortga nazar solib, bugungi natijalarni sarhisob qilar ekanmiz, istiqlolning qadrini yana bir bor teran his etamiz. Agar mustaqillik xalqimizga o‘z taqdirini o‘zi belgilash huquqini bergan bo‘lsa, Yangi O‘zbekistondagi islohotlar milliy va diniy-ma’rifiy merosimizni chuqur o‘rganish, uni dunyoga munosib tarzda namoyon etish uchun yangi imkoniyatlar eshigini ochdi. Endilikda bizning vazifamiz – ana shu imkoniyatlardan samarali foydalanib, Imom Buxoriy va boshqa buyuk allomalarimiz qoldirgan ilmiy merosni yanada chuqur tadqiq etish, uning insonparvarlik va ma’rifatparvarlik g‘oyalarini yosh avlod qalbiga yetkazishdir. Zero, o‘z o‘tmishini anglagan, ilmni qadrlagan va ma’rifatga tayangan xalqning kelajagi hamisha porloq bo‘ladi.
Barot Amonov, Hadis ilmi maktabi rektori.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati