Jannat kaliti
Har bir narsaning ochqichi bo'lgani kabi jannatning ham kaliti bo'ladi. Bu “Laa ilaha illalloh” kalimasidir. Imom Ahmad rivoyat qilgan hadisda: «Jannatning kaliti “Laa ilaha illallohu Muhammadur rasululloh” kalimasidir» deyilgan.
Boshqa bir hadisda: «Bir kishi qalbi bilan tasdiqlagan holda tili bilan “Laa ilaha illalloh” desa, albatta, Alloh taolo unga hajahannamni harom qiladi” deyilgan» (Muttafaqun alayh).
Muso alayhissalom Alloh taologa munojot qilib: “Yo Rabbim! Menga shunday so'zlarni o'rgatki, men doimo shu so'zlar bilan Seni zikr qilayin”, dedi. Alloh taolo: «Ey Muso, Laa ilaha illalloh de, dedi». Muso alayhissalom: “Yo Rabbim! Barcha bandalaring shu kalimani aytadi. Men maxsus bir kalima istayman”, dedi. Alloh taolo: “Ey Muso, etti qavat osmon va ulardagi barcha narsalar: quyosh, oy, yulduzlar, jannatlar, Arsh, Kursi, farishtalar, etti qavat er va ulardagi narsalar, tog'lar, dengizlar, daryoyu anhorlar, dov-daraxtlar, jinlar va hayvonlar tarozining bir pallasiga, “Laa ilaha illalloh” kalimasi ikkinchi pallasiga qo'yilsa, shubhasiz, “Laa ilaha illalloh” kalimasi og'ir keladi», deb marhamat qildi (Imom Bag'aviy, “Sharhus sunna”).
Har bir mo'min-musulmonning qo'lida jannatning kaliti bor. Ta'bir joiz bo'lsa, “tishlari” namoz, ro'za, zakot va haj bo'lgan ushbu ochqichni zanglatib qo'ymasligimiz kerak. Avvalo, ibodatlarimizni beriyo, tavoze, xushu va xuzu bilan ado etishimiz lozim. Bordi-yu, toatlarimizga riyo aralashsa, gunohlarimiz ko'paysa, kalit sekin zanglay boshlaydi.
Huzayfa ibn Yamon roziyallohu anhu rivoyat qiladi: «Rasululloh alayhissalom: “Qalblar fitnaga bir-bir ro'baro' qilinadi. Qaysi qalb ularni qabul qilsa, unga bitta qora dog' tushadi. Qaysi qalb inkor etsa, oq dog' tushadi. Oxiri qalblar ikki xil bo'lib qoladi: biri Safo singari oppoq bo'lib, eru osmonlar bor ekan, unga fitna zarar qilmaydi. Ikkinchisi qop-qora bo'lib, bunday qalb egasi yaxshilikni bilmaydi, yomonlikdan qaytmaydi”, dedilar» (Imom Buxoriy rivoyati).
Alloh taolo bir kalima evaziga bizga jannatni va'da qildi. Mo'min kishi jannatga intilishi, jahannamdan qochishi kerak. Bu yo'lda Rabbimiz bizga ko'p imkoniyatlarni ato etdi. Lekin ba'zan mana shu imkoniyatlardan foydalana olmay qolamiz. Sahobalar jannat evaziga biror masala ko'ndalang bo'lsa, evazi, badali nima bo'lishidan qat'i nazar, behishtga almashtirishgan.
Saodat asri davrida bir yigit Payg'ambar alayhissalomning huzurlariga kelib: “Yo Rasululloh, uylanib, oilam bilan farovon turmush qurish, nomahramlarning ko'zi hovlimizga tushishining oldini olish maqsadida qo'shnim bilan mening hovlim o'rtasiga devor o'rnatishga kirishdim. Devor tiklayotsam, o'rtada qo'shniga tegishli xurmo daraxti bor ekan. Qo'shnimdan xurmo daraxtini menga sotsangiz, uni kesib devor tiklasam, dedim. U ko'nmadi. Vaholanki, qo'shnimning xurmozori bor. U hovlimiz o'rtasidagi bitta xurmoga qarab qolgan emas”, dedi.
Rasululloh sollallohu alayhi va sallam qo'shnini chaqirtirib, xurmo daraxtini sotib olishni so'radilar. Yigit bunga ham, devor tiklashga ham rozi bo'lmadi. O'jarligi, qaysarligi, dunyoga hirs qo'ygani sababli hatto turli takliflarga ko'nmagan yigitga Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Agar xurmo daraxtini qo'shningga bersang, men senga jannatdan xuddi shunday daraxting bo'lishiga va'da beraman”, dedilar.
Yigit bu taklifga ham rozi bo'lmadi. Shunda Abu Dahdah ismli sahoba roziyallohu anhu darhol o'rnidan turib: “Yo Rasululloh, ruxsat bering” deb, gapira boshladi va: “Agar shu yigitdan darxtini sotib olsam, unga va'da qilingan jannatdagi xurmoni menga berasizmi?” dedi. Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Shunday qilsang, men senga jannatdagi xurmoni Allohdan so'rab olib beraman” dedilar.
Abu Dahdahni tanimagan, bilmagan, u kishining xurmozori haqida eshitmagan kishi yo'q edi. U kishi o'sha yigitning oldiga borib: “Meni taniyapsanmi? Hurmozorimni, qudug'imni, uyimdagi barcha narsalarni shu bitta xurmo daraxtiga almashtiraman”, dedi.
Buni kutmagan yigit darhol rozi bo'ldi. Abu Dahdah roziyallohu anhu devor tiklayotgan haligi yigitga: “Hurmo daraxtini kesib tashlab, devoringni tiklayver”, dedi.
Abu Dahdah Rasululloh sollallohu alayhi va sallamga yuzlanib: “Endi menga jannatdagi xurmoni Alloh taolodan so'rab berasizmi?” dedi. Shunda Payg'ambar alayhissalom: “Yo'q”, dedilar. Abu Dahdah hayratlanib: “Yo Rasululloh, axir, o'zingiz jannatda va'da qilingan xurmoni Allohdan so'rab olib beraman, degandingiz-ku”, dedi. Shunda Sarvari koinot: “Birodaringga shunday saxovat qildingki, endi senga jannatdan bir tup xurmo emas, balki butun boshli xurmozorni, qudug'i bilan, qasri bilan so'rab beraman”, dedilar.
Abu Dahdah roziyallohu anhu uyiga borib ayoliga: “Ey onasi, bolalarni olib chiq, uyni va bog'ni sotdim”, dedi. Ayoli: “Kimga sotdingiz, nima uchun sotdingiz, endi nima qilamiz?”, demasdan erining so'zini ikki qilmadi. Abu Dahdah roziyallohu anhu: “Hurmozorni jannatdagi xurmozorga alishtirdim”, dedi. Ayoli: “Eng yaxshi tojoratingiz shu bo'libdi”, dedi.
Abu Dahdah oilasi bilan bog'dan chiqib ketayotgan edi, farzandlaridan biri erda yotgan bir dona xurmoni olib og'ziga soldi. Shunda Abu Dahdah yugurib borib, bolasining og'zidan xurmoni oldi va: “Bolajonim, endi bu mevalar bizniki emas. Bizning mevalarimiz jannatda”, dedi.
Boyazid Bistomiy rahmatullohi alayhdan: «“Laa ilaha illalloh” kalimasi jannatning kaliti deyilgan. Bundan murod nima?” deb so'rashdi. U zot: «Darhaqiqat, jannatning kaliti “Laa ilaha illalloh” kalimasidir. Bu kalitning to'rtta “tishi” bor. Ular: 1) yolg'on va g'iybatdan tiyilgan til; 2) makr va xiyonatdan saqlangan qalb; 3) harom va shubhali narsalardan parhezda bo'lgan oshqozon; 4) nafsoniy tuyg'ularga uchmagan, riyo aralashmagan amal», dedilar.
Nuriddin domla HOLIQNAZAROV,
O'zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy
Muqaddas maskanga munosabat qanday bo‘lishi kerak?
Imom Buxoriy majmuasi nafaqat O‘zbekiston, balki butun islom olami uchun ulug‘ va muqaddas qadamjolardan biri hisoblanadi.
Hazrat Imom Buxoriydek buyuk muhaddis nomi bilan bog‘liq ushbu majmua bugun yurtimizning eng yirik ma’naviy va madaniy markazlaridan biriga aylangan. Har kuni minglab ziyoratchilar bu yerga kelib, ajdodlar merosi, ma’rifat va muqaddas tarix bilan yuzlashmoqda.
Majmua nafaqat ziyoratgoh, balki xalqimizning boy ma’naviy merosi, milliy me’morchiligi va islom sivilizatsiyasidagi o‘rnini namoyon etuvchi noyob madaniy ob’yektdir. Uni barpo etish uchun katta mehnat, yuksak mahorat va qimmatbaho qurilish materiallari sarf etilgan. Shu bois bu qutlug‘ maskanni asrab-avaylash har birimiz uchun muhim vazifadir.
Yaqinda Madaniy meros agentligi tomonidan ayrim ziyoratchilarning majmua hududida beparvo munosabatda bo‘layotgani haqida ma’lumot berildi. Ayrim holatlarda ustunlar, ayvonlar va muzey eksponatlariga ehtiyotsiz munosabatda bo‘lish, chiqindilarni duch kelgan joyga tashlash kabi holatlar kuzatilmoqda. Bu esa nafaqat ziyoratgoh ko‘rkiga, balki uning ma’naviy muhitiga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Bu holat barchamizni sergaklikka chaqirishi kerak. Zero, muqaddas qadamjoga kelgan inson avvalo o‘zini munosib tutishi, tozalik va tartib-qoidalarga amal qilishi lozim. Chunki ziyoratgoh — oddiy sayrgoh emas. Bu yerda asrlar nafasi, buyuk ajdodlar ruhi va ma’rifat ziyosi mujassam.
Tozalik esa inson madaniyatining eng muhim ko‘rsatkichlaridan biri. Islom ta’limotida ham poklikka alohida ahamiyat berilgan. Payg‘ambarimiz Muhammad alayhissalom “Tozalik — iymonning yarmidir”, deya ta’kidlaganlar. Demak, ziyoratgoh hududida ozodalikni saqlash nafaqat fuqarolik burch, balki ma’naviy mas’uliyat hamdir.
Ayniqsa, chet ellik mehmonlar O‘zbekiston haqidagi ilk taassurotni aynan shunday muqaddas maskanlar orqali oladi. Agar ziyoratgoh ozoda, tartibli va fayzli bo‘lsa, bu xalqimizning yuksak madaniyati va ma’naviyatini namoyon etadi. Aksincha, beparvolik va tartibsizlik mamlakatimiz nufuziga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Yosh avlodni ziyoratgoh madaniyati ruhida tarbiyalash ham muhim ahamiyatga ega. Bolalar kattalardan ibrat oladi. Agar ota-ona muqaddas joyda tartibga amal qilsa, ehtiyotkor bo‘lsa, farzand ham shu ruhda tarbiya topadi. Shu bois har bir inson o‘z harakati bilan boshqalarga namuna bo‘lishi kerak.
Imom Buxoriy majmuasi — millatimiz g‘ururi va ma’naviy boyligi. Uni asrash, tozaligini saqlash va ehtirom bilan munosabatda bo‘lish har bir insonning vijdoniy burchidir. Ziyoratgohlarga bo‘lgan munosabatimiz orqali biz o‘z madaniyatimiz, ma’naviyatimiz va ajdodlar merosiga bo‘lgan hurmatimizni namoyon etamiz.
Asliddin Mustafoyev, majmua axborot xizmati rahbari.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
