Konstitutsiya baxtimiz qomusidir
Alloh taolo bizga go'zal, ozod va obod Vatan ato etdi. Allohga cheksiz hamdlar bo'lsinki yurtimizga istiqlol ne'mati bergan ulug' imkoniyatlardan biri bu xalqimizning hurlik va ozodligi, uning kafolatlarini ta'minlovchi bosh qomusimiz O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi sanaladi.
Joriy yilning 8 dekabr' sanasida ham milliy an'analarimizga monand ravishda O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganligi kunini keng nishonlaymiz. Biz bu bayramni chin yurakdan, dildan kutamiz. Sababi, ushbu muhim hujjatning muqaddimasidan tortib har bir moddasi yuksak tafakkur bilan ishlangan. Eng asosiyni insoniylik qadri va qiymati kafolati muxrlab qo'yilgan.
Undagi moddalar mazmuni jahon andozalariga mos kelishi, insonparvarligi, kishilarning vijdon erkinligi, iymon-e'tiqodini himoya qilishi va boshqa qator muhim jihatlarni o'zida aks ettirganligi dunyo miqyosidagi qonunshunoslar tomonidan haqli ravishda e'tirof etilgan.
Bosh Qomusimizning katta bir imkoniyatlaridan biri shuki, yurtimizga asriy qadriyatlar qatori muqaddasi dinimiz e'zozi ham o'z o'rniga qo'yilgandir.
Islomni ulug'lagan, uning insonni ma'naviy kamolotini targ'ib qilishga xizmat qiluvchi ta'limotini hurmatlagan yurtdoshlarimiz esa bugun emin-erkin ibodat qilishayapti. Joylarda yuzlab masjidlar, islom oliy va o'rta maxsus o'quv yurtlari faoliyat olib boryapti.
Mazkur asosiy qonunda fuqarolarimizning din sohasidagi huquq va erkinliklarining ta'minlanishi uzoq yillar dinga nisbatan taziyq ostida yashagan xalqimiz uchun katta ahamiyatga ega bo'ldi. Demokratiyaning asosiy tamoyillaridan biri bo'lgan, e'tiqod erkinligini ta'minlash masalasi Konstitutsiyada o'z aksini to'liq topgan. O'zbekiston Konstitutsiyasining 31-moddasida hamma uchun vijdon erkinligi kafolatlandi. Aniqrog'i, har bir inson xohlagan dinga e'tiqod qilish yoki hech qaysi dinga e'tiqod qilmaslik huquqiga ega bo'ldi. Hech qaysi din davlat dini darajasiga ko'tarilmasligi, barcha millat, elat va din vakillarining qonun oldida teng ekanliklari jahon hamjamiyatida o'z o'rniga ega bo'lgan yurtimizning demokratik tamoyillarga asoslangan mustaqil taraqqiyot yo'liga ega davlat ekanligining yorqin dalili sifatida namoyon bo'ldi.
O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 18-soddasida: «O'zbekiston Respublikasida barcha fuqarolar bir xil huquq va erkinliklarga ega bo'lib, jinsi, irqi, millati, tili, dini, ijtimoiy kelib chiqishi, e'tiqodi, shaxsi va ijtimoiy mavqeidan qat'i nazar, qonun oldida tengdirlar», deb belgilab qo'yilgan.
Istiqlol yillarida diniy bag'rikenglik masalasi yurtimiz bosh shiorlaridan biri sifatida maydonga chiqdi. Bugun mamlakatimizda 130 dan ortiq millat va 16 ta diniy konfessiya vakillari ahil va bahamjihatlikda yashamoqdalar. Bu ham bo'lsa qomusimiz kafolatidir.
Birgina bu moddani tahlil qiladigan bo'lsak, Alloh taoloning: «Ey insonlar! Darhaqiqat, Biz sizlarni birerkak (Odam) va bir ayol (Havvo)dan yaratdik hamda bir-birlaringiz bilan tanishishingiz uchun sizlarni (turli-tuman) xalqlar va qabila (elat)lar qilib qo'ydik. Albatta, Alloh nazdida (eng azizu) mukarramrog'ingiz taqvodorrog'ingizdir. Albatta, Alloh biluvchi va xabardor zotdir»(Hujurot surasi, 13-oyat), oyatiga hamohang tarzida belgilab qo'yilganligini ko'rishimiz mumkin.
Muxtasar qilib aytganda, Konstitutsiya millatimiz fahri. Dinimiz ko'rsatmalarini ham bu qomusimizda ko'rishimiz mumkin. Mamlakatimiz bag'rikenglik sohasida dinlar va millatlararo totuvlik, hamjihatlik o'rnata olgan hamda bu sohada boshqalarga namuna bo'la oladigan davlat sifatida jahonda o'z o'rniga egadir.
Shu fursatdan foydalanib, barcha yurtdoshlarimizni Davlatimiz qomusi Konstitutsiya qabul qilingan kun bilan samimiy muborakbod etib qolaman.
Alloh taolo yurtimizni tinch, osmonimizni musaffo, barcha xalqimizni o'zaro hamjihatlik, tinchlik va totuvlikda yashashlari Yaratganning o'z bardavom aylashligini so'rab qolaman.
Mirzamaqsud domla Alimov
O'zbekiston musulmonlari idorasining Andijon viloyati vakili,
viloyat bosh imom-xatibi
Xalo va istibro
Namozning maqbul bo‘lish shartlaridan biri tozalik va poklikdir. Namozxonning badani, libosi va namoz o‘qiydigan joyi har qanday najasdan pok bo‘lishi shart. Mazkur masalalarga oid turkum maqolalar nashrlarimiz sahifalarida ilgari ham berilgan edi. Avvalo, takror foydadan xoli emas, qolaversa, ko‘p yoshlarimiz namozxonlar safiga qo‘shilayotganini e’tiborga olib, tahorat va namozga oid masalalarni qayta yoritishga qaror qildik.
Inson xilqatan bir necha narsalarga mubtalodir. Aqli qusurli odam bu holni unutib, kibrlanadi. Inson mubtalo bo‘lgan narsalardan biri uning har kuni bir necha bor hojatga chiqishga majburligidir.
Dinimizda inson hayotining barcha holatlarining, jumladan, tahorat ushatishning ham odob va hukmlari bayon etilgan. Qanday joylarda tahorat ushatib bo‘lmaydi?
Qabriston, yo‘llarda, daraxtlar osti, hovuz, quduq, buloq, ariq va daryo qirg‘oqlari, tahorat olinadigan joyda; yer va devor yoriq-kovaklariga, jonivorlar inlari, shuningdek, shamolga qarab hojat chiqarib bo‘lmaydi.
Xalojoyga kirish va poklanish tartibi
Xalojoyga hojat tangligi kuchaymasidan avvalroq borish lozim. Xaloga oyat, hadis, Alloh taoloning va payg‘ambarlarning nomlari yozilgan narsalarni olib kirish mumkin emas. Ularni tashqarida qoldirish kerak. Xaloga boshyalang kirish makruh.
Xalo eshigiga yetgach, “Bismillah, Allohim, meni ifloslardan va ozor beruvchilardan asra”, deyiladi. Hojatxonaga chap oyoq bilan kirib, o‘ng oyoq bilan chiqiladi. Hojat joyiga yetmay, pastki kiyim yechilmaydi. Xaloda chap yelkani qibla tarafga qilib, avrat va iflos joylarga nazar qilmay, oyoqlar orasini keng tutib o‘tiriladi.
Hojatni tik turib, uzrsiz yalang‘ochlanib (yopiq joyda bo‘lsa ham), qiblaga yuzlanib yoki qiblaga orqa qilib chiqarish, yosh bolalarni ham mazkur holatlarda to‘sish tahrimiy makruhdir. Xaloda yozib-chizish, atrofga alanglash va badanni o‘ynash mumkin emas. Xaloda fiqh va o‘zga ilmlar haqida fikr yuritilmaydi, salomga va azonga javob qaytarilmaydi. Burun qoqilmaydi. Yo‘talmaslikka, tezroq bo‘shanishga harakat qilish zarur.
Hojat ushatilgach, erkaklar turmaslaridan, siydik yo‘lini orqadan uchiga qarab siqishlari kerak. Orqa yo‘l chap qo‘l bilan toza kesak, tosh, qiymati yo‘q eski latta yoki eski paxta yoki maxsus hojat qog‘ozi bilan artib tozalanadi.
Istibro nima va u qanday qilinadi?
Istibro – siydik yo‘lida bir tomchi ham qoldirmay tozalanish bo‘lib, erkaklar uchun vojib. Buning uchun kiyimni ko‘tarib hojat o‘rnidan turgach, peshob yo‘liga kesak tutib yurish yo silkinish yo yo‘talish kerak. Siydik yo‘lida hech narsa qolmaganiga to‘la ishonch hosil bo‘lgach, suv bilan tozalanishga o‘tiladi.
(Davomi keyingi sonda)
Muhammad SHARIF JUMAN
“Islom nuri” gazetasining 2026 yil 11-sonidan
http://hidoyatuz.taplink.ws
