(“Siz tergan raqam xizmat doirasida...”)

Islom – g'oyat go'zal din. Barcha zamon va hamma makonlarga mos. Go'zalligi shundaki, dinimiz o'z ta'limotlari bilan insoniyatning baxtli-saodatli yashashini ochiq-oydin ko'rsatib bergan. Shu ko'rsatmalarga rioya qilgan kishining qayg'urishi u yoqda tursin, hatto bir lahza bo'lsa-da, noqulay vaziyatga tushib qolmasligi kafolatlangan.

Imom Abu Dovud Abu Umoma raziyallohu anhudan rivoyat qilgan hadisi sharifda Janob Payg'ambarimiz Rasululloh sallallohu alayhi va sallam aytdilar: “O'zi haq bo'lca ham talashib-tortishmagan kishi uchun jannat chekkarog'idan uy berilishiga, hazillashib bo'lsa-da yolg'on gapirmagan kishi uchun jannatning o'rtasidan uy berilishiga, xulqini go'zal qilgan kishi uchun esa jannatning eng yuqori qismidan uy berilishiga men kafilman” (Imom Abu Dovud rivoyatlari).

Muborak hadisi sharifni bejiz keltirmadik. Chunonchi, bugun ko'plab oilalarga darz ketib, Arshning larzaga kelishiga, ma'sum go'daklarning tirik etim bo'lib qolishiga, o'smirlarning boshi berk ko'chaga kirib qolib, jinoyatga qo'l urishiga, qizlar bahorida xazon bo'lishiga mobil telefon sabab bo'layotgani hech kimga sir emas...

Aslida muborak Islom dinimizda shaxsning daxlsizligi yuqori darajada himoyalangan. Birovning maktubini o'g'irlab olish yoki tortib olib o'qishga intilish u yoqda tursin, iznsiz xattoki nazar solish ham mumkin emas! Abdulloh ibn Abbos raziyallohu anhumodan rivoyat qilinadi. “Rasuli akram sallallohu alayhi vasallam: “Kim birovning maktubiga iznsiz nazar solsa, do'zax otashiga nazar solgan bilan barobardir”, – deganlar” (Imom Abu Dovud rivoyatlari).

Ulamolarimiz “nazar solish”ga oid hukmni eshitishga, quloq solishga ham qiyos qilganlar. Bugun birovning mobil telefonidagi SMSlar va hokazolarga nazar solishning hukmi ham shunday!

Butun boshli o'rmonning kuyib kul bo'lishiga bir gugurt donasi kifoya qilganidek, jamiyatning tanazzulga uchrashiga ham, ming afsuski, arzimas omil va bahonalar sabab bo'layotir... Qolaversa, xalq orasida yurib, ularning murojaatlari, savollarini tinglab, mobil telefondan to'g'ri (!) foydalanilsa, koni foyda ekani, aks holda, bu matoh asr muammosiga aylanayotganiga guvoh bo'lmoqdamiz. Shu bois dinimiz ta'limoti asosida mobil telefondan foydalanishning tartib-taomillari, qoidalarini keltirib o'tishni lozim topdik.

Milliy va diniy qadriyatlarimiz asosi bo'lgan Islom dinimizning ENG MUQADDAS va ENG OLIY kitobi bo'lmish Qur'oni karim va hadisi shariflarda “hayot entsiklopediyasi”da uchraydigan barcha savollarga aniq, batafsil va mukammal javob bor!

Engavvalounutmasliklozimki:

1)   telefon orqali bizni chaqirayotgan ham odam;

2) ro'paramizdagi odam bilan muloqot qilganda, nimalarga e'tibor qaratsak, telefonga javob berishda ham shularni inobatga olish lozim;

• avvalo boshqa telefonga egasining ruxsatisiz mutlaqo tegmaslik;
• agar egasi ruxsat bermasa, boshqa telefonni “SMS”, “IMYeNA”, “KONTAKTIe” va boshqa joylarini o'qimaslik va qaramaslik;
• behuda, manfaati yo'q, dinimiz qaytargan narsalarni yozdirmaslik, eshitmaslik va ko'rmaslik;
• shariat hukmlariga, milliy qadriyatlarimizga va davlat qonunlariga zid narsalarni yozdirmaslik, eshitmaslik va ko'rmaslik;
• noxush, ko'ngilni xira qiladigan, asabga tegadigan va inson ruhiyatiga salbiy ta'sir etadigan voqea-hodisalarni telefonda tasvirga olmaslik yoki ovozini yozmaslik va ularni tarqatmaslik;
• katta-kichik majlislar, turli xil yig'in-yig'ilishlar, o'zaro suhbatlar va turli muloqotlarni majlis-yig'in raislari, suhbatdoshlarning ruxsatlarisiz telefonga yozib olmaslik;
• birovning gaplashganini eshitmaslik va poylamaslik;
• boshqaga qo'ng'iroq qilayotgan odam kun va kechaning soatlarini inobatga olib, bemahalda va noo'rin qo'ng'iroq qilmaslik;
• boshqaga qo'ng'iroq qilganda har bir telefon qilishni orasida 4 rakat sunnat namozni vaqti o'tgandan so'ng lozim bo'lsa, yana bir bor telefon qilinadi. Shu tartibda 3 marta telefon qilinganda ham javob bo'lmasa, takroran qilinmaydi. Agar etkazilmoqchi bo'lgan xabar tezkor, o'ta muhim, juda ham zarur bo'lsa, yozma shaklda yuboriladi;
• suhbatdosh odam telefonni o'chirmagan bo'lsa, qiziqib eshitib turmasdan, darxol telefonni o'chirish;
• hammom, xojatxona joylarda telefonda gaplashmaslik;
• transport vositalarini boshqarib ketayotgan odam imkon qadar telefonni ishlatmaslik;
• suhbatdosh odamni telefonda vaqtini ko'p olmaslik;
• bizga telefon qilingan paytda, yonimizdagilardan izn, ruxsat so'rab telefonga javob berish, agar zarur bo'lsa;
• telefonga kelgan qo'ng'irok, xabar (xat, savol, tabrik va hokazo)larga o'z vaqtida javob qaytaraolmagan odam, keyinroq albatta munosib javob qaytarish;
• telefonga kelgan xabar (xat, savol, tabrik va hokazo)larni javobsiz qoldirmasdan, imkon bo'lganda munosib javob qaytarish;
• telefonga keladigan har qanday yoqimsiz gap-so'z, xabar (xat, qo'ng'irok, savol va hokazo)larga o'zimizni ham, suhbatdoshni ham, boshqalarni ham asablarini buzmasdan, xushmuomala bilan o'zimizga ham, suhbatdoshga ham, boshqalarga ham yoqimli javob qaytarish;
• suhbatdoshlaringiz va boshqa odamlar oldida telefon o'ynamaslik, ayniqsa ota-ona, ustoz, rahbar, o'zidan yoshi katta, ulug' inson, tabarruk odamlar oldilarida. Chunki bunday qilish – suhbatdoshga nisbatan hurmatsizlik, mensimaslik hisoblanadi. Agar zarurat tug'ilib qolsa, suhbatdoshga uzrini aytib, ruxsat so'rab telefon bilan mashg'ul bo'linadi;
• birinchi telefon qilayotgan odam: «Kim bu?» demaslik. Balki avval salom berib, o'zini tanishtirib, kerakli odamni so'rashlik;
• ota-onasining telefonini o'zinikidan yaxshiroq va zo'rroq telefon qilib berishlik;
• uka-singillariga ham telefon olib berishlik;
• aka-opalarining telefon sotib olishga imkonlari bo'lmasa, ularga ham telefon olib berishlik;
• ahli ayoliga ham telefon olib berishlik;
• ular (ota-ona, uka-singil, imkoniyati kamroq aka-opa hamda ahli ayoli)ga telefonlarining pullarini to'lab turishlik;
• «Alo?», «Hello?», «Ha?», «Alyo?», «Da?» so'zlari bilan birga «Labbay?», «Eshitaman?», «Assalomu alaykum!», «Qulog'im sizda?» kabi milliy qadriyatlarimizga xos va mos iboralar bor ekanligini unutmaslik;
• telefon orqali suhbat tugaganda, telefonni darxol o'chirmasdan, balki suhbatdosh bilan xayrlashib, unga yaxshi tilaklar tilagandan so'ng telefonni o'chirishlik;
• ota-ona, ustoz, rahbar, o'zidan yoshi katta, ulug' inson, tabarruk odamlar bilan telefonda so'zlashganda ham, o'rnidan turib so'zlashish;
• ular (ota-ona, ustoz, rahbar, o'zidan yoshi katta, ulug' inson, tabarruk odamlar)ga telefonda so'zlashganda ham, birinchi salom berish;
• ular (ota-ona, ustoz, rahbar, o'zidan yoshi katta, ulug' inson, tabarruk odamlar)ga telefon qilganda, ular so'rashlaridan oldin o'zining kimligi (ismi, lavozimi)ni aytib tanishtirish;
• suhbatdoshning vaqtini olmayotganligini so'rab, uzr so'rashlik;
• ular (ota-ona, ustoz, rahbar, o'zidan yoshi katta, ulug' inson, tabarruk odamlar)dan oldin telefonini o'chirmaslik;
• telefon qilingan odam telefonni birinchi bo'lib o'chirmaslik;
• ular (ota-ona, ustoz, rahbar, o'zidan yoshi katta, ulug' inson, tabarruk odamlar)ga gudok tashlamaslik;
• agar ular shunday qilgan bo'lishsa, darhol ularga qayta telefon qilish;
• suhbatdoshning ruxsatisiz boshqalarga eshitiladigan darajada zaruratsiz telefonni ovozini baland qilmaslik;
• telefonda gaplashib turgan paytda mabodo aloqa uzilib qolsa, birinchi bo'lib telefon qilgan odam qaytadan telefon qilishi lozim;
• telefonda gaplashib turgan paytda mabodo ota-ona, ustoz, rahbar, o'zidan yoshi katta, ulug' inson, tabarruk odamlar telefon qilib qolishsa, so'zlashib turgan odamdan uzr so'rab, darxol ularga javob beriladi;
• ular (ota-ona, ustoz, rahbar, o'zidan yoshi katta, ulug' inson, tabarruk odamlar)ga telefon qilganda, mabodo aloqa uzilib qolsa, birinchi bo'lib o'zimiz qaytadan telefon qilishimiz lozim;
• suhbatdoshning shaxsiy ma'lumot (rasm, video, telefon raqam, ovozli gap-so'zlari, sms va hokazo)larini uning ruxsatisiz boshqalarga ko'rsatmaslik, bermaslik va yubormaslik;
• suhbatdosh bilan telefon orqali muloqotni telefonda yozib olish uchun suhbatdoshning roziligini olish; agar ruxsat bermasa, yozib olmaslik;
• bir kishi bilan birga surat yo videoga tushmoqchi bo'lgan odam, oldin u kishidan izn so'rab, ruxsatini olish; agar ruxsat bermasa, surat yo videoga tushmaslik;
• bir kishini surat yo videoga olmoqchi bo'lgan odam ham, oldin u kishidan izn so'rab, ruxsatini olish; agar ruxsat bermasa, surat yo videoga olmaslik;
• telefon orqali ko'rib gaplashish uchun avval suhbatdoshning oldidan o'tib, uning roziligini olish; agar ruxsat bermasa, ko'rib gaplashmaslik;
• telefon orqali ko'rishib gaplashish uchun suhbatdoshning roziligini olishda unga gaplashmoqchi bo'lgan odamning huzurida kimlar mavjud ekanligini ham ogohlantirib qo'yish;
• agar suhbatdosh tomonidan telefon orqali ko'rishib gaplashishga istak bildirilmasa, bundan aslo xafa bo'lmaslik;
• agar ota-ona, ustoz, rahbar, o'zidan yoshi katta, ulug' inson, tabarruk odamlar bilan telefon orqali ko'rib gaplashish zaruriyati bo'lsagina, shunda ham faqat ularning ijozatlari bilangina ko'rishib gaplashish uchun telefon qilish;
• ota-ona, ustoz, rahbar, o'zidan yoshi katta, ulug' inson, tabarruk odamlarning ruxsatlarini olishda ularga ham gaplashmoqchi bo'lgan odamning huzurida kimlar mavjud ekanligini bildirib qo'yish;
• agar ota-ona, ustoz, rahbar, o'zidan yoshi katta, ulug' inson, tabarruk odamlar tomonlaridan telefon orqali ko'rishib gaplashishga xoxish bildirilmasa, ulardan uzr so'rashlik;
• ular (ota-ona, ustoz, rahbar, o'zidan yoshi katta, ulug' inson, tabarruk odamlar) bilan so'zlashganda, ularning hurmatlarini bilib, vaqtlarini ortiqcha olmaslik;
• ular (ota-ona, ustoz, rahbar, o'zidan yoshi katta, ulug' inson, tabarruk odamlar) telefon qilgan bo'lishsa, biror uzrli sabab bilan telefonni ololmagan odam, darhol uzr so'rab qayta telefon qilish;
• siz telefon qilgan vaqtda ham boshqalar ololmagan bo'lsalar, ulardan aslo xafa bo'lmaslik;
• jamoat joy (kasalxona, majlis, masjid, ma'raka-marosim, ta'ziya, ishxona, poyezd, avtobus va hokazo)larda bo'lganda telefon ovozini o'chirib qo'yishlik;
• ular (ota-ona, ustoz, rahbar, o'zidan yoshi katta, ulug' inson, tabarruk odamlar) bilan telefonsiz so'zlashganda, telefon ovozini o'chirib qo'yishlik;
• ular (ota-ona, ustoz, rahbar, o'zidan yoshi katta, ulug' inson, tabarruk odamlar) telefon qilib qolishsa, yonimizdagilardan uzr so'rab, kim telefon qilayotganini aytib, telefonga darhol javob berishlik;
• kasalxona va hokazolarda bo'lganda telefonda gapirish to'g'ri kelsa ham, past ovoz bilan so'zlashish;
• jamoat joylarda bo'lganda, shu erdagilardan izn, ruxsat so'rab telefonga javob berish, agar zarur bo'lsa;
• zarur bo'lgan holatlar: ota-ona, ustoz, rahbar, o'zidan yoshi katta, ulug' inson, tabarruk odamlar telefon qilganlarida yoki tezkor holatli ish sodir bo'lganda va hokazo;
• telefonga javob bersa ham, chetroqga chiqib, ovozi pastroq holda javob berish;
• ota-onasi, rahbari, ustozi, yoshi, lavozimi yuqoriroqlar bilan so'zlashib turganda, shulardan birortasi telefon qilib qolsa, ruxsat so'rash, ruxsat bersagina gapirishlik.

Muqaddas Islom dinimizni pok saqlash, uni turli xil g'arazli xuruj va xamlalardan, tuhmat va buhtonlardan himoya qilish, uning asl mohiyatini o'nib-o'sib kelayotgan yosh avlodimizga to'g'ri tushuntirish, Islom madaniyatining ezgu g'oyalarini keng targ'ib etish – har bir (!) OTA UChUN, har bir (!) ONA UChUN bugungi XXI asr zamonasida ENG KATTA vazifa!

Hozirgi davrda, axborot texnologiyalari o'ta tezkorlik bilan rivojlanayotgan bir paytda, nanotexnologiya zo'r shiddatlik bilan avjiga chiqayotgan zamonda, turli ommaviy axborot vositalari xilma-xil ma'lumotlarni kechayu kunduz tarqatayotgan bir onda mazkur so'zlar jannatmakon yurtimizni, muqaddas Vatanimizni, dono xalqimizning har bir fuqarosiga qushga – havo, baliqqa – suv zarurligiday zarur bo'lsa kerak...

Iloho o'zlarimizni ham, farzand-zurriyotlarimizni ham Mehribon Parvardigorimiz buyurgan, Janob Payg'ambarimiz sallallohu alayhi va sallam tavsiya etgan, o'tmishda o'tganlarimizni ruhlari shod bo'ladigan, xalqimiz xursand bo'ladigan, ota-onalarimiz rozi bo'ladigan yo'llardan yurishimizni nasib etsin!

 Ibrohimjon INOMOV
O'zbekiston musulmonlari idorasi raisi o'rinbosari