IMON-E_''TIQOD MUSTAHKAMLIGI – IKKI DUNYo SAODATI
Bismillahir Rohmanir Rohim.
Alloh taologa behisob shukrki, Yangi O'zbekistonda qabul qilinayotgan qonun va qonunosti hujjatlarida insonning e'tiqod erkinligi, qadr-qimmatini hurmat qilish hamda uning huquq va erkinliklarini ta'minlash yaqqol o'z ifodasini topmoqda.
Ayni kunlarda yurtimizda Konstitutsiyamiz qabul qilingan sana keng nishonlanmoqda. Bugun ro'yobga chiqayotgan o'zgarishlar va yangilanishlar zamirida Asosiy Qonunimizning mazmun-mohiyati mujassam, desak ayni to'g'ri gapni aytgan bo'lamiz. Chunki, unda “Inson va uning qadr-qimmati” degan ulug' tushuncha markaziy o'ringa qo'yilgan. Shu nuqtai nazardan Davlatimiz Rahbari amalga oshirilayotgan barcha islohotlarning asosiy maqsadini “Odamlarni hayotdan rozi qilish – asosiy mezon” degan yuksak tamoyilga qaratmoqdalar.
Mutasavvif olim Mir Alisher Navoiyning “Odamiy ersang, demagil odami, Onikim, yo'q xalq g'amidin g'ami” – degan, baytlarida juda ham chuqur hayotiy hikmat bor. Haqiqatda Hazrati Navoiy aytganlaridek, inson qachonki millati, xalqi, dinining g'ami bilan yashasa, shundagina komil inson, haqiqiy ma'noda odamiylikka erishadi.
Hazrati Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Kim bir mo'mindan bu dunyo mashaqqatlaridan bir mashaqqatni ketkazsa, Alloh taolo undan Qiyomat kuni mashaqqatlaridan birini ketkizadi. Kim bir kambag'alning ishini engillatsa, Alloh uning bu dunyoyu oxiratidan ishlarini engillatadi. Kim bir musulmonning aybini berkitsa, Alloh taolo uning aybini bu dunyoyu oxiratda berkitadi. Modomiki banda o'z birodarining yordamida ekan, Alloh ham uning yordamida bo'ladi” dedilar.
Darhaqiqat, odam borki, avvalo, kundalik hayotida u yoki bu narsadan manfaat ko'rishni ko'zlab oldinga intiladi, mehnat qiladi. Agar faoliyati halol-pok yo'l bilan rizq topishga, savobli ishlarga qaratilgan bo'lsa, nafaqat o'ziga balki el-yurtiga ham manfaat etkazaveradi.
Inson manfaatlari ichida eng asosiysi – yurt tinchligi va oila xotirjamligidir. Yurtimizdagi bunday osoyishta kunlarni qadrlash, eng avvalo, ahil-inoq bo'lib yashash, bir yoqadan bosh chiqarib mehnat qilish, har bir masalaga maslahatlashgan holda yondashib, o'zaro izzat-hurmat tuyg'usiga tayanib ish ko'rish hozirda keng quloch yozmoqda.
Ma'lumki, Qur'oni karimda inson qadr-qimmati doimo ulug'langan. Kalomi sharifda: “Darhaqiqat, Biz Odam farzandlarini aziz va mukarram qildik va ularni quruqlik va dengizga ot-ulov va kemalarga mindirib qo'ydik hamda ularga pok narsalardan rizq berdik va ularni O'zimiz yaratgan ko'p narsalardan afzal qilib qo'ydik”(Isro, 70), deb bayon qilinadi.
Yuqoridagi oyati karimadan ayon bo'ladiki, inson Alloh taolo yaratgan barcha mavjudotlar ichida eng aziz va mukarram xilqat. Haq taolo odamni O'z qudrati bilan yaratib, uni mukarram qildi. O'z ruhidan jon puflab, ulug'ladi. Shu boisdan ham inson azizu mukarramdir.
Shunday ekan bugungi kunda “Insonlarning dardu tashvishlarini o'ylab yashash – odamiylikning eng oliy mezonidir” shiori ostida amalga oshirilayotgan xayrli islohotlar o'zining yaxshi natijalarini berayotganini har qadamda ko'rish mumkin.
Bosh Qomusimizning muhim bandlaridan biri – Alloh taolo bergan ulug' ne'mat – insonning hayoti va huquqlaridir. Unda fuqarolarning manfaatlari qonuniy ravishda mustahkamlangan va qat'iy kafolatlangandir.
Islom shariatining ham asosiy maqsadlari odamlarning bu dunyo va oxiratdagi saodatini ta'minlash, mashaqqatlarini engillatishdan iborat. Shariatning birlamchi maqsadlari 1. Din 2. Hayot 3. Nasl 4. Aql 5. Mulk kabilarni muhofaza qilish hisoblanadi. Bularni saqlash insoniyatning saodati va yashab qolishi uchun eng muhim omillardir.
Inson hayotini himoya qilish Qur'on va Sunnatda ko'p ta'kidlanadi, shariat kishi hayotini daxlsiz deb e'lon qilgan, xususan suiqasd qilishni taqiqlaydi, begunoh insonni o'ldirganlik uchun qattiq jazo joriy etadi. Hatto uning gunohi butun insoniyatni o'ldirganlikka tenglashtiriladi.
Hayotning davom etishini ta'minlash, naslni saqlash uchun Islom dini nikoh asosida oila qurishni targ'ib etadi, silai rahm va farzandlar tarbiyasini ham muhim deb hisoblaydi.
Aqlni saqlash maqsadi esa ilm olish orqali yaxshi va yomonni ajratish, jamiyatning rivoji yo'lida xizmat qilishni bildiradi. Zero usiz saodat va adolatli jamiyat qurishning imkoni yo'q. Buning uchun shariat aqlni ketkazuvchi harakat va narsalar iste'mol qilishni taqiqlaydi.
Mulk va boyliklarni saqlash shariatning asosiy maqsadlaridan biri bo'lishi yaxshi yashash va adolatli jamiyat qurishda naqadar ahamiyatli ekanini ko'rsatadi. Halol yo'l bilan mol-mulk topish, boy va kambag'allar orasida katta tafovut paydo bo'lishining oldini olishga katta e'tibor qaratiladi.
E'tibor qiladigan bo'lsak, ushbu besh narsaning barchasi Bosh qomusimizda o'z ifodasini topgan. Jumladan, 13-moddada inson hayoti, erkinligi, sha'ni, qadr-qimmati va boshqa daxlsiz huquqlari oliy qadriyat hisoblanishi, 24-moddada yashash huquqi har bir insonning uzviy huquqi ekani va 63-moddada esa nikoh tomonlarning ixtiyoriy roziligi va teng huquqliligiga asosida barpo etilishi kabilar alohida qayd etilgan.
Ta'kidlash joizki, taraqqiyotimizning yangi davrida insonlarning vijdon va e'tiqod erkinligi huquqini ta'minlash, xalqimizni ma'nan yuksaltirish va barkamol avlodni tarbiyalashga xizmat qilmoqda. Ayniqsa so'nggi yillardagi musulmonlarga yaratilayotgan imkoniyatlar barcha mo'min-musulmonlar uchun katta imkoniyatlar eshigini ochib berdi. Bularning bari vijdon va e'tiqod erkinligi to'la ta'minlanganiga yaqqol dalildir.
Ma'lumki, shu yil 5 iyul' kuni diniy-ma'rifiy sohadagi ulkan islohotlarning mustahkam poydevori bo'lmish «Vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar to'g'risida»gi qonunning yangi tahriri qabul qilinishi ushbu yo'nalishdagi ishlarni yanada sayqal toptirdi. Qonun bilan e'tiqod erkinligini ta'minlashning asosiy ustuvorliklari, diniy tashkilotlarning huquqlari, imtiyozlari va majburiyatlari aniq belgilab berildi.
E'tirof etish kerakki, Davlatimiz Rahbarining tinimsiz sa'y-harakatlari va ilg'or tashabbuslari bilan yurtimizda mana shunday din va e'tiqod erkinligi borasida juda katta ishlar amalga oshirilmoqdaki, buning uchun Yaratgan Parvardigorga cheksiz shukronalar aytishimiz kerak bo'ladi.
Haq taolo ona-Vatanimiz taraqqiyoti, qonun ustuvorligi va xalqimiz manfaati yo'lida olib borilayotgan ulug'vor ishlarda madadkor bo'lib, ulkan muvaffafiyatlar ato etsin, Omin yo Robbal alamiyn.
O'zbekiston musulmonlari idorasi raisi,
muftiy Nuriddin domla HOLIQNAZAROV hazratlari
Muqaddas maskanga munosabat qanday bo‘lishi kerak?
Imom Buxoriy majmuasi nafaqat O‘zbekiston, balki butun islom olami uchun ulug‘ va muqaddas qadamjolardan biri hisoblanadi.
Hazrat Imom Buxoriydek buyuk muhaddis nomi bilan bog‘liq ushbu majmua bugun yurtimizning eng yirik ma’naviy va madaniy markazlaridan biriga aylangan. Har kuni minglab ziyoratchilar bu yerga kelib, ajdodlar merosi, ma’rifat va muqaddas tarix bilan yuzlashmoqda.
Majmua nafaqat ziyoratgoh, balki xalqimizning boy ma’naviy merosi, milliy me’morchiligi va islom sivilizatsiyasidagi o‘rnini namoyon etuvchi noyob madaniy ob’yektdir. Uni barpo etish uchun katta mehnat, yuksak mahorat va qimmatbaho qurilish materiallari sarf etilgan. Shu bois bu qutlug‘ maskanni asrab-avaylash har birimiz uchun muhim vazifadir.
Yaqinda Madaniy meros agentligi tomonidan ayrim ziyoratchilarning majmua hududida beparvo munosabatda bo‘layotgani haqida ma’lumot berildi. Ayrim holatlarda ustunlar, ayvonlar va muzey eksponatlariga ehtiyotsiz munosabatda bo‘lish, chiqindilarni duch kelgan joyga tashlash kabi holatlar kuzatilmoqda. Bu esa nafaqat ziyoratgoh ko‘rkiga, balki uning ma’naviy muhitiga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Bu holat barchamizni sergaklikka chaqirishi kerak. Zero, muqaddas qadamjoga kelgan inson avvalo o‘zini munosib tutishi, tozalik va tartib-qoidalarga amal qilishi lozim. Chunki ziyoratgoh — oddiy sayrgoh emas. Bu yerda asrlar nafasi, buyuk ajdodlar ruhi va ma’rifat ziyosi mujassam.
Tozalik esa inson madaniyatining eng muhim ko‘rsatkichlaridan biri. Islom ta’limotida ham poklikka alohida ahamiyat berilgan. Payg‘ambarimiz Muhammad alayhissalom “Tozalik — iymonning yarmidir”, deya ta’kidlaganlar. Demak, ziyoratgoh hududida ozodalikni saqlash nafaqat fuqarolik burch, balki ma’naviy mas’uliyat hamdir.
Ayniqsa, chet ellik mehmonlar O‘zbekiston haqidagi ilk taassurotni aynan shunday muqaddas maskanlar orqali oladi. Agar ziyoratgoh ozoda, tartibli va fayzli bo‘lsa, bu xalqimizning yuksak madaniyati va ma’naviyatini namoyon etadi. Aksincha, beparvolik va tartibsizlik mamlakatimiz nufuziga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Yosh avlodni ziyoratgoh madaniyati ruhida tarbiyalash ham muhim ahamiyatga ega. Bolalar kattalardan ibrat oladi. Agar ota-ona muqaddas joyda tartibga amal qilsa, ehtiyotkor bo‘lsa, farzand ham shu ruhda tarbiya topadi. Shu bois har bir inson o‘z harakati bilan boshqalarga namuna bo‘lishi kerak.
Imom Buxoriy majmuasi — millatimiz g‘ururi va ma’naviy boyligi. Uni asrash, tozaligini saqlash va ehtirom bilan munosabatda bo‘lish har bir insonning vijdoniy burchidir. Ziyoratgohlarga bo‘lgan munosabatimiz orqali biz o‘z madaniyatimiz, ma’naviyatimiz va ajdodlar merosiga bo‘lgan hurmatimizni namoyon etamiz.
Asliddin Mustafoyev, majmua axborot xizmati rahbari.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
