O'zbekistonda islom moliyasi qachon joriy etiladi?
“Islom moliyasi” loyihasi asoschilaridan biri va Islamic Business and Finance (IsBF) kompaniyasi direktori Jahongir Imamnazarov Toshkent islom institutiga tashrif buyurdi.
J.Imamnazarov TII 4-kurs talabalari uchun “O'zbekistonda islom moliya muassasalari tashkil qilish muammo va istiqbollari” mavzusida ma'ruza qildi.
Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti matbuot xizmati xabariga ko'ra, bugungi kunda islom moliyaviy xizmatlari ulushi dunyo moliya bozorida ortib borib, o'zida innovatsion moliyalashtirish mexanizmlarini jamlagan soha sifatida muhim moliyaviy manbalardan birga aylanib bormoqda. So'ngi yillarda islomiy moliya muassasalari yalpi aktivlari miqdori 2,5 trillion dollarni tashkil etib, yiliga 15-20 foizga o'sib borayotgani buning yaqqol dalilidir.
Islom moliyaviy xizmatlarini ko'rsatishda munosabat bevosita real iqtisodiy aktivlarga yo'naltiriladi, taraflar o'rtasida foyda va zararni bo'lishish yoki savdo amaliyotlariga asosida aniq iqtisodiy natijaga bog'lanadi. Islom moliyaviy xizmatlarida moliyalashtiruvchi (bank, kredit tashkiloti) va moliya mablag'larini qabul qiluvchi loyiha muvaffaqiyati va samaradorligida teng huquqli va birgalikda manfaatdor xamkorlarga aylanadi. Ushbu belgilar bilan islom moliyaviy xizmatlarini ko'rsatish jarayonidagi munosabatlar an'anaviy moliyaviy tizimlardagi munosabatlardan farqlanadi.
Shuningdek, huquq nazariyasida anglosakson (Angliya, AQSh v.h.k.), romano-german (Geramaniya, Frantsiya, Rossiya v.h.k) va islom huquqi singari huquq oilalari mavjud. Jamiyatdagi o'zgarishlarning muntazamligi va bugungi kundagi globalizatsiya davrida ushbu huquq oilalaridagi mavjud normalar va shartlaridan foydalanish zaruriyati kengaymoqda.
Ta'kidlash lozimki, yurtimiz fuqarolari va tadbirkorlarida ham foizlarsiz bank va moliyaviy xizmatlarga bo'lgan qiziqish juda yuqori bo'lganligi sababli, islom moliyaviy xizmatlarini ko'rsatish tizimini shakllantirish borasida qator ishlar amalga oshirib kelinmoqda. Jumladan:
– O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 7 fevraldagi PF-№4947-sonli “O'zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo'yicha harakatlar strategiyasi to'g'risida”gi farmonida Islom taraqqiyot banki bilan hamkorlikni kengaytirish choralarini ko'rish ta'kidlangan;
– O'zbekiston Respublikasi Prezidentining “Islom taraqqiyot banki guruhi va arab muvofiqlashtirish guruhi jamg'armalari bilan sheriklikni yanada kengaytirish va chuqurlashtirish chora-tadirlari to'g'risida”gi 05.03.2019 yildagi PQ-4224-sonli qarori 2-bandida O'zbekiston Respublikasining ITB guruhi va AMG bilan uzoq muddatli sherikligining asosiy yo'nalishlari hamda vazifalaridan biri sifatida davlat-xususiy sherikligi mexanizmlarini, jumladan vaqf-jamg'armalarni tashkil etish yo'li bilan qo'llab-quvvatlash dasturlarini birgalikda ishlab chiqish va O'zbekistonda tatbiq qilish belgilangan;
– Islom taraqqiyot banki va uning guruhi tarkibiga kiruvchi tashkilotlar, xususan Hususiy tarmoqni rivojlantirish Islom Korporatsiyasi (ICD), Halqaro islom savdo moliya korporatsiyasi (ITFC) va Islom tadqiqotlar va treninglar instituti (IRTI) mamlakatimizda islom moliyasi rivojlanishida o'z hissalarini qo'shib kelmoqda;
– mamlakamizda islom moliyasi bo'yicha bir qancha treninglar o'tkazildi. “Taraqqiyot strategiyasi” markazi tashabbusi bilan, 2017-2021-yillarda O'zbekistonni rivojlantirishning beshta ustuvor yo'nalishi bo'yicha Harakatlar strategiyasini amalga oshirish doirasida “O'zbekiston Respublikasida Islom moliyasini rivojlantirish istiqbollari” mavzusida BMT Taraqqiyot dasturi, O'zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi, Islom taraqqiyot banki va O'zbekiston Respublikasi kapital bozorini rivojlantirish agentligi hamkorligida tegishli vazirliklar, idoralar, ilmiy-tadqiqot markazlari, xalqaro moliya institutlari, O'zbekistonning tijorat banklari, xalqaro ekspertlar va OAV vakillari ishtirokida davra suhbati o'tkazildi;
– o'zbek tilida islom moliyasiga oid nazariy kitoblar nashr etildi. Masalan, Yerlan Baydauletning «Islomiy moliya asoslari» va Rinat Bekkinning «Islom iqtisodiy modeli va zamon» kitoblari;
– O'zbekiston tijorat banklarida islom moliya darchalarini (islom moliyaviy xizmatlari ko'rsatuvchi shoxobcha) ochish bo'yicha ishlar olib borilmoqda;
– 2021 yil 11 yanvar' kuni AOKAdagi matbuot anjumanida O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki raisi o'rinbosari Behzod Hamrayev 2021 yilda O'zbekiston Respublikasi Markaziy bank islom moliyasi kontseptsiyasini o'z ichiga olgan nobank kredit tashkilotlari to'g'risida qonun loyihasini ishlab chiqishni rejalashtirayotganligini ma'lum qildi;
– 2020 yilning 22 sentyabr' kuni O'zbekiston bosh vazirining o'rinbosari – investitsiyalar va tashqi savdo vaziri S.Umurzoqov videokonferentsiya shaklida Islom taraqqiyot bankining prezidenti B.Hajar bilan muzokaralar o'tkazdi. Muzokaralar davomida 2021 yilda Islom taraqqiyot banki boshqaruvchilar kengashining 46-yillik yig'ilishini
O'zbekistonda tashkil etish va o'tkazish masalalari muhokama qilindi;
– O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 29.12.2020 yildagi Oliy Majlisga murojatida mamlakatimizda islom moliyaviy xizmatlarini joriy etish bo'yicha huquqiy bazani yaratish vaqt-soati etib kelganligi qayd etildi.
Yuqoridagi ob'ektiv holatlar hamda O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 29.12.2020 yildagi Oliy Majlisga murojati ijrosini ta'minlash borasida mamlakatimizda islom moliyaviy xizmatlarini joriy etish bo'yicha huquqiy bazani yaratish masalasida quyidagi taklif va mulohazalarni keltirib o'tish mumkin:
1. Tegishli bilim va tajribaga ega bo'lgan mutaxassislarni bir joyga jamlab, jamiyat va davlat uchun eng qulay va samarali yondashuvni shakllantirish orqali islom moliyaviy xizmatlarini joriy etishning huquqiy bazasini yaratish masalasida ishchi guruh tuzish.
2. O'zbekiston Respublikasi Adliya Vazirligi tomonidan ishlab chiqilayotgan O'zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi yangi tahririda islom moliyaviy xizmatlarining shartnomaviy-huquqiy bazasini yaratish borasida tegishi huquqiy normalarni kiritish maqsadga muvofiq. Bu jarayonda xorijiy tajribaga murojat etmoq darkor. Ta'kidlash mumkinki, qo'shni Qirg'iziston Respublikasining amaldagi Fuqarolik kodeksida islom moliyaviy shartnomalariga oid huquqiy normalar alohida bob (34-1-bob. Finansirovaniye v sootvetstvii s islamskim printsipami finansirovaniya) shaklida bayon etilgan.
3. Bank va moliya sohasidagi amaldagi qonunlarga islom moliyaviy xizmatlari, tamoyillari va sub'ektlariga oid huquqiy normlarni kiritish. Hususan, “Qimmatli qog'ozlar bozori to'g'risida”gi, “Bank va bank faoliyati to'g'risida”gi, “Sug'urta faoliyati to'g'risida”gi, “Lizing to'g'risida”gi O'zbekiston Respublikasi qonunlari hamdanobank kredit tashkilotlari to'g'risida ishlab chiqilayotgan qonun loyihasiga o'zgartirish va qo'shimchalar kiritish.
4. Islom moliyaviy xizmatlari borasida oliy ta'lim muassasalarida izlanish va tadqiqot ishlarini olib borish, xorijda mavjud ilmiy manbalarni o'rganish va o'zbek tiliga tarjima qilishni yo'lga qo'yish.
Umid qilamizki, O'zbekistonda islom moliyaviy xizmatlarining joriy etilishi xorijiy investitsiyalar hajmining oshishi hamda bank va moliya tarmog'ida shaffof raqobat muhitini yaratish imkoniyatini beradi. Natijada aholining moliya bozoridagi faolligi oshadi, aholi va tadbirkorlar ixtiyorida bo'lgan bo'sh pul mablag'lari mamlakat iqtisodiyoti rivojlanishida maksimal ishtirok eta olishi imkoniyati yaratiladi, kapital bozorining rivojlanishiga turtki bo'ladi, yangi moliyaviy muassasalar tashkil qilish imkoniyati yaratiladi.
O'zbekiston musulmonlari idorasi matbuot xizmati
“Solombo Times”: O‘zbekistonda “Uchinchi Renessans” g‘oyasini amalga oshirish davlat siyosatiga aylangan
Shri-Lankaning “Solombo Times” nashrida “O‘zbekistonda Yangi uyg‘onish davri: kelajak texnologiyalari yordamida buyuk o‘tmishni qayta tiklash” sarlavhali tahliliy maqola e’lon qilindi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Shri-Lankalik taniqli jurnalist Fazan Navaz tomonidan yozilgan ushbu materialda so‘nggi o‘n yilda O‘zbekistonda Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan Yangi O‘zbekistonni bunyod etish, “Uchinchi Renessans” g‘oyasini amalga oshirishga qaratilgan islohotlar va ularning samarali natijalari xususida so‘z yuritilgan.
Muallifning yozishicha, Markaziy Osiyo markazida sokin, ammo ulkan ahamiyatga ega inqilob yuz bermoqda. Bu kurash qurol-yarog‘ bilan emas, balki qo‘lyozmalar, muzeylar va mikrochiplar yordamida amalga oshirilmoqda.
Prezident Shavkat Mirziyoyev rahbarligida O‘zbekiston Samarqand va Buxoro kabi shaharlar jahon ilm-fani, she’riyati va falsafasining yetakchi markazlari bo‘lgan O‘rta asrlardagi “Oltin asr” shon-shuhratini qayta tiklashga intilmoqda.
Bu jarayonning o‘ziga xos jihati shundaki, O‘zbekiston ming yildan ziyod tarixga ega madaniy merosni asrash, qayta tiklash va keng ommaga yetkazish uchun sun’iy intellekt hamda raqamli texnologiyalardan faol foydalanmoqda.
Nashrda O‘zbekistonning boy madaniy va tarixiy merosi hamda uni saqlash bo‘yicha islohotlarga to‘xtalib o‘tilgan. Qayd etilganidek, bu zamin insoniyat tarixidagi eng buyuk allomalarga beshik bo‘lgan. Astronom va davlat arbobi Mirzo Ulug‘bek Samarqandda yulduzlarni hayratlanarli darajada aniq kuzatish imkonini bergan rasadxona barpo etgan. Xorazmdagi Ma’mun akademiyasi olimlari esa Yevropada Renessans boshlanishidan ancha avval matematika va tibbiyot sohalarida yuksak yutuqlarga erishgan edi.
O‘zbekiston yetakchisi bu tarixiy merosni tez-tez tilga olib, Mirzo Ulug‘bekni nafaqat buyuk olim, balki ilm-fanni eng yuksak qadriyat deb bilgan davlat arbobi sifatida ta’riflaydi. Davlat rahbari bugungi yangilanish jarayonini “Uchinchi Renessans” deb atab, uni O‘zbekistonning ilmu ma’rifat va madaniyat markazi sifatidagi mavqeini qayta tiklashga qaratilgan umummilliy loyiha sifatida baholaydi. Tarixchilar ta’biri bilan aytganda – bu atama mintaqada avval mavjud bo‘lgan ikki buyuk yuksalish davridan keyingi navbatdagi uyg‘onish bosqichini anglatadi.
Muallifning fikricha, O‘zbekistonda Uchinchi Renessans g‘oyasini amalga oshirish shunchaki gap emas, balki davlat siyosatiga aylangan.
“Bu ulkan maqsadning eng yorqin ramzi joriy yil Toshkentda qad rostlagan Islom sivilizatsiyasi markazidir. 2026 yil mart oyida 40 mamlakatdan tashrif buyurgan 1500 dan ortiq mutaxassis ishtirokida qurib bitkazilgan mazkur markaz o‘z bag‘rida islom olamining eng noyob yodgorliklaridan biri – VII asrga mansub Usmon Mus'hafini saqlaydi. Shuningdek, bu yerda ilmiy laboratoriyalar, restavratsiya ustaxonalari va arxivlar faoliyat yuritadi. Markaz allaqachon dunyodagi eng chiroyli yangi muzeylardan biri sifatida e’tirof etilgan”, – deya qayd etgan jurnalist.
Materialda ta’kidlanishicha, O‘zbekiston yondashuvining boshqalardan ajratib turadigan muhim jihati – bu sun’iy intellektdan iqtisodiy taraqqiyot vositasi sifatidagina emas, balki madaniy merosni muhofaza qilish vositasi sifatida ham foydalayotganidadir.
Sun’iy intellekt turizm sohasini ham tubdan o‘zgartirmoqda. Bu tashabbus 2026 yilda mamlakatga 12 million sayyohni jalb qilish rejasining bir qismi hisoblanadi.
Fazan Navaz o‘z maqolasini “Uchinchi Renessans” o‘z oldiga qo‘ygan maqsadlarga to‘liq erishadimi-yo‘qmi, buni vaqt ko‘rsatadi. Biroq bugunning o‘zidayoq O‘zbekiston qanday yo‘ldan odimlab borayotgani aniq ko‘rinib turibdi”, – degan so‘zlar bilan yakunlagan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati