Afrika davlatlaridan biri bo'lgan Gambiyada odamlar Ramazonga kamida bir oy yoki boshlanishidan bir necha hafta oldin tayyorgarlik ko'radi. Aksariyat kishilar Ramazondan oldin etarli miqdorda oziq-ovqat sotib olishga haraqat qiladi. Badavlat insonlar kambag'al va miskinlarga iftorlik uchun oziq-ovqat tarqatadi.

Bundan tashqari, turli shirkatlar ro'zadorlar uchun kundalik yoki haftalik iftorlik dasturxoni uyushtiradi. Ba'zi xayriya tashkilotlari va ko'ngilli guruhlar iftorlik dasturxoni tayyorlashadi, undan yo'lovchilar va ehtiyojmand kishilar iftorlik qilishadi. Taom berish hatto musulmon bo'lmagan qo'shnilarga ham taalluqli. Bularning barchasi Islom dini boshqalarga g'amxo'rlik qilishga asoslanganligi bilan asoslanadi.

Islom Gambiyadagi asosiy din bo'lib, aholining 95% bu dinga e'tiqod qiladi. Shuning uchun Islom butun tarixi davomida Gambiya madaniyati, jamiyati va siyosatiga ta'sir ko'rsatgan va hatto bir oy davomida ham shunday bo'lib qoladi. Ramazonda ijtimoiy tadbirlarda deyarli hamma, jumladan, musulmon bo'lmaganlar ham ishtirok etadi.

   Taroveh

Tarovih namozlari (Ramazon oyining har kechasi shom namozidan keyin o'qiladigan ibodatlar) Gambiya musulmonlari faol ravishda intiqlik bilan kutadigan va qatnashadigan ibodatdir. Ba'zi oilalar buni ko'pincha oila boshlig'i bilan uyda o'tkazishni afzal ko'rsalar, aksariyati namoz o'qish uchun masjidga boradi. Masjid bo'lmagan deyarli barcha ko'chalarda ham taroveh jamoat bilan o'qiladi.

  Qadr kechasi

Muqaddas oyning so'nggi o'n kunligi musulmonlar jamoati tomonidan Allohga yanada shiddatli ibodat qilishiga guvohlik beradi. Chunki, “Laylatul Qadr” (bir kechada ibodat ming oylik ibodatga teng bo'lgan bir kecha) Ramazon oyining oxirgi o'n kunligiga to'g'ri keladi, deb ishoniladi. Gambiyada Ramazon oyining 27-kechasi Qadr kechasiga to'g'ri kelishi ehtimoli ko'proq ekanligiga ishonishadi. Tahajjuddan tashqari, ko'p odamlar, ayniqsa musulmonlar bu kechani tong otguncha tashkil etilgan tilovat, zikr va boshqa diniy tadbirlar bilan nishonlaydilar.

Qadr kechasi (Ramazon oyining 27- kechasi) iftorlik qilganidan keyin bolalar, hatto kattalar ham uyma-uy yurib Ramazon nashidasini aytishadi, buning evaziga shirinlik, pul kabi sovg'alar oladilar.

     Iyd al-Fitr

Ramazon oyida 29 yoki 30 kunlik ro'za tutib, Allohga sidqidildan ibodat qilishning cho'qqisi Ramazon hayitidir. Bu mahalliy xalqda "Koriteh" deb nomlanadi va bu quvonch va Qudratli Allohga minnatdorchilik lahzasidir.

Ramazon hayiti kuni odamlar, asosan, erkaklar va bolalar hayit namoziga qatnashish uchun yangi an'anaviy liboslar kiyib, undan so'ng oila a'zolari, do'stlar va yaqinlar bir-birini ziyorat qilib, duolar qilib, bir-birlaridan kechirim so'rashadi. Tushlikdan so'ng, ko'pincha yangi kiyim kiygan yoshlar qo'shnilar, qo'shni jamoalar yoki boshqa joylardagi oila a'zolariga tashrif buyurib, sovg'a so'rashadi.

Qishloqdagi tushlik vaqtida oilalar tushliklarini “pantaba”ga (qishloq maydoni) olib boradilar, u erda qishloq aholisi odatda birga eb-ichadilar, ibodat qilib, Allohdan kechirim so'rashadi.

             Diniy bag'rikenglik

Gambiya juda diniy bag'rikeng jamiyat sifatida tanilgan. Musulmonlar va nasroniylar, mamlakatda mavjud bo'lgan yagona ikkita din, o'zaro aloqada bo'lib, ularga tegishli odamlar kabi aralashadilar. Ikki jamoa har bir dinning diniy bayramlarini nishonlaydi. Ramazon oyida musulmon bo'lmaganlarning aksariyati Ramazon va musulmonlarni hurmat qilgan holda kun davomida jamoat joylarida ovqatlanmaslikni afzal ko'radi.

Bayram kuni masihiy dinidagilar musulmonlarni bayramga taklif qilishadi. Ba'zi musulmonlar nasroniy qo'shnilarini oziq-ovqat bilan ta'minlaydilar.

O'MI xodimi I.Ahmedov tayyorladi