13 Октябр, 2026, 2 Жумадул аввал, 1448
13 Октябр, 2026, 2 Жумадул аввал, 1448
УЯЛИ ТЕЛЕФОН:
ҚУЛАЙЛИК БИЛАН БИРГА КЕЛАДИГАН ХАВФЛАР.
КЎРИНМАС ЗАРАРЛАРИ.
ҲАЁТИМИЗДАН НИМАЛАРНИ ТОРТИБ ОЛМОҚДА?
Хорижий оммавий ахборот воситалари тарқатган маълумотларга кўра,
замонавий олимлар ҳамда турли соҳа мутахассислари
“УЯЛИ ТЕЛЕФОННИНГ ИНСОН ҲАЁТИ ВА СОҒЛИҒИГА САЛБИЙ ТАЪСИРЛАРИ” мавзусида қатор мамлакатларда олиб борилган
илмий тадқиқотлар, кўп йиллик кузатувлар ва амалий тажрибалар
асосида МУҲИМ ИЛМИЙ ХУЛОСАЛАРга келдилар:
v Технология – яхши хизматкор, аммо ёмон хўжайин. Агар биз уни бошқармасак, вақт ўтиб у бизни бошқара бошлайди.
v Уяли телефон келажак авлодни йўқ қилиш босқичида турибти. Агар ўзимизни назорат қилмасак, у бизнинг руҳиятимизга ҳам рахна солади.
v У инсон ҳаётидаги ўнлаб воситаларнинг ўрнини босди, баъзиларини эса деярли унуттирди.
v Унинг ўзи эмас, балки ундан меъёрсиз ва онгсиз фойдаланиш соғлигимизга, тафаккуримизга ва муносабатларимизга зарар етказиши мумкин.
v Энг катта хавф шундаки, агар ундан меъёрсиз фойдаланса, у аста-секин инсонни ақлини ўлдиради.
(I) УЯЛИ ТЕЛЕФОН КЎП ҲОЛЛАРДА ЎРНИНИ ҚИСМАН БОСГАН ЁКИ
УЛАРГА БЎЛГАН ЭҲТИЁЖНИ КАМАЙТИРГАН АЙРИМ НАРСАЛАР:
1) Соат.
2) Будильник.
3) Радио.
4) Стационар телефон.
5) Калькулятор.
6) Телевизор.
7) Фонарь.
8) Ойна.
9) Газета.
10) Журнал.
11) Китоб.
12) Компас.
13) Хариталар.
14) Чўнтак ҳамёни.
15) Стол тақвими.
16) Кундалик.
17) Диктофон.
18) Фотоаппарат.
19) Видеокамера.
20) Мусиқа плеерлари.
21) Видео ўйин қурилмалари.
22) Компьютер.
23) Пластик карталар.
(II) УЯЛИ ТЕЛЕФОНДАН МЕЪЁРСИЗ ФОЙДАЛАНИШ ОҚИБАТИДА
ЗАРАР КЎРАЁТГАН ҚАДРИЯТЛАР:
1) Кўплаб никоҳларни ўлдирди.
2) Кўплаб оилаларни ўлдирди.
3) Ёшларимизнинг тарбиясини ўлдирди.
4) Аста-секин кўзларимиз нурини ҳам ўлдирмоқда.
5) Жонли суҳбат маданиятини ўлдирмоқда.
6) Қўни-қўшничилик ва меҳмонга бориш одатини ўлдирмоқда.
7) Сабр-тоқатни ўлдирмоқда.
8) Китоб мутолаасига бўлган қизиқишни ўлдирмоқда.
9) Болаларнинг кўчада ўйнаши ва жисмоний фаоллигини ўлдирмоқда.
10) Ота-она билан фарзанд ўртасидаги самимий мулоқотни ўлдирмоқда.
11) Диққатни жамлаш қобилиятини ўлдирмоқда.
12) Вақтнинг баракасини ўлдирмоқда.
13) Хотирани машқ қилиш эҳтиёжини ўлдирмоқда.
14) Мустақил фикрлашга ажратиладиган вақтни ўлдирмоқда.
15) Тинчлик ва сукунатдан завқланишни ўлдирмоқда.
16) Табиат билан яқинликни ўлдирмоқда.
17) Инсонларнинг бир-бирига юзма-юз меҳр ва эътибор кўрсатиш одатини ўлдирмоқда.
(III) УЯЛИ ТЕЛЕФОН САБАБ ЙЎҚОТИЛАЁТГАН
ЭНГ МУҲИМ НЕЪМАТЛАР:
1) Оилавий меҳр ва илиқ муносабатлар.
2) Айрим оилаларнинг мустаҳкамлиги.
3) Фарзанд тарбиясига етарлича эътибор.
4) Китоб мутолаасига бўлган қизиқиш.
5) Диққатни бир нуқтага жамлаш қобилияти.
6) Хотирани машқ қилиш одати.
7) Сабр-тоқат.
8) Вақтнинг баракаси.
9) Кўз нури, бўйин ва умуртқа саломатлиги.
10) Тўғри қадди-қомат ва соғлом умуртқа.
11) Умуртқа поғонаси ва бўйин умуртқа.
12) Ақлий фаоллик.
13) Руҳий хотиржамлик ва ички сокинлик.
14) Ақлни ишлатиш одати.
15) Мустақил фикрлаш қобилияти.
16) Чуқур мушоҳада қилиш кўникмаси.
17) Узоқ вақт давомида диққат-эътиборни жамлаш қобилияти.
18) Вақтни қадрлаш туйғуси.
19) Сабр билан изланиш одати.
20) Янги билимни мустақил излаб топиш кўникмаси.
21) Хотирани машқ қилиш эҳтиёжи.
22) Жонли суҳбат ва самимий мулоқот.
23) Тинглаш маданияти.
24) Китоб ўқишга бўлган меҳр.
25) Тафаккур чуқурлиги.
26) Ижодкорлик.
27) Хаёл суриш ва орзу қилиш учун вақт.
28) Табиатдан завқланиш ҳисси.
29) Сукунатдан баҳра олиш одати.
30) Инсонлар ўртасидаги меҳр-оқибат.
31) Оила даврасидаги суҳбатлар.
32) Фарзанд тарбиясига ажратиладиган керакли эътибор.
33) Фарзандлар билан бирга ўтказиладиган сифатли вақт имконияти.
34) Виждон билан ўз-ўзини таҳлил қилиш одати.
35) Жонли мулоқот маданияти.
36) Почта орқали хат ёзиш одати.
37) Ва энг ачинарлиси – инсоннинг ўз-ўзи билан ёлғиз қолиб, фикр юритиш қобилияти.
(IV) УЯЛИ ТЕЛЕФОННИНГ ИНСОН САЛОМАТЛИГИГА АЙРИМ ЗАРАРЛАРИ:
1) Кўзнинг толиқиши ва кўриш қобилиятининг пасайиши.
2) Қуруқ кўз синдромини келтириб чиқариши.
3) Бўйин ва елка мушакларида оғриқларни келтириб чиқариши.
4) Умуртқа поғонасига ортиқча босим тушириши.
5) Билак ва бармоқ бўғимларида оғриқ пайдо қилиши.
6) Бош оғриғи ва кўз чарчоғини кучайтириши.
7) Уйқу сифати ва биологик ритмнинг бузилиши.
8) Мелатонин гормони ишлаб чиқарилишининг камайиши.
9) Асабийлик ва жиззакиликни ошириши.
10) Хавотир ҳиссини кучайтириши.
11) Диққатни жамлаш қобилиятини сусайтириши.
12) Кўриш қобилияти, бўйин ва умуртқа саломатлигига жиддий хавф туғдириши.
13) Қадди-қоматнинг бузилиши ва умуртқа саломатлигининг ёмонлашиши.
14) Умуртқа поғонаси ва бўйин умуртқаларида ўзгаришлар юзага келиши.
15) Ақлий фаолиятнинг камайиши.
16) Фикрлаш фаоллигининг пасайиши.
17) Руҳий хотиржамлик ва ички сокинликнинг камайиши.
18) Хотира фаолиятига салбий таъсир кўрсатиши.
19) Телефонга қарамлик (аддикция)ни шакллантириши.
20) Жисмоний ҳаракатнинг камайишига сабаб бўлиши.
21) Ортиқча вазн ва семириш хавфини ошириши.
22) Камҳаракатлик туфайли юрак-қон томир касалликлари учун хавф омилларини кучайтириши.
23) Руҳий чарчоқ ва стрессни кучайтириши.
24) Мустақил фикрлаш қобилияти камайиши.
25) Ижтимоий яккаланишга олиб келиши.
26) Болалар ва ўсмирларда диққатни жамлаш ва ўқиш самарадорлигини пасайтириши.
27) Автомобиль ҳайдаш ёки йўлдан ўтиш пайтида фойдаланилса, бахтсиз ҳодисалар хавфини бир неча баробар ошириши.
Х У Л О С А :
è Телефон – айбдор эмас.
è У инсониятнинг энг буюк ихтироларидан бири.
è Аммо унинг қулига эмас, эгасига айланиш керак.
è Илмий нуқтаи назардан, зарарларнинг кўпи телефоннинг ўзи эмас, балки ундан узоқ вақт ва нотўғри фойдаланиш билан боғлиқ.
è Телефонни мақсадли, меъёрли, онгли равишда ва ақл билан ишлатган инсон ундан фойда кўради.
è Меъёрсиз фойдаланган инсон эса вақти, соғлиги, оиласи ва хотиржамлигидан айрилиши мумкин.
Иброҳимжон домла Иномов.
Париж шаҳрида ЮНЕСКО Бош қароргоҳида 7 октябрь куни "Ислом цивилизацияси: Мовароуннаҳрнинг буюк маънавий-илмий мероси ва маърифатнинг уфқлари" мавзусида анжуман бўлиб ўтди, хабар бермоқда iccu.uz.
Тадбир доирасида Ислом тарихи, илм-фани ва маданияти, Ўзбекистон ва Марказий Осиёнинг жаҳон цивилизацияси тараққиётига қўшган ҳиссаси, бой маънавий мероснинг замонавий тараққиётдаги ўрни ҳамда маданиятлараро мулоқот масалалари муҳокама қилинди.
Тадбирда Ислом тарихи, санъати ва маданиятини тадқиқ этиш маркази — IRCICA Бош директори, профессор доктор Маҳмуд Эрол Килич “Маънавий-маърифий мерос ва замонавий тараққиёт” мавзусида маъруза қилди.
Маърузачи ўз нутқида ўтмишнинг илмий, маънавий ва маданий меросини ўрганиш инсоният учун нафақат тарихий хотирани асраш, балки тинчлик, ўзаро ҳурмат, бағрикенглик ва халқлар ўртасидаги ҳамжиҳатликни мустаҳкамлашга хизмат қилишини таъкидлади.
Унинг қайд этишича, турли халқлар ва маданиятларнинг умуминсоний цивилизацияга қўшган ҳиссини холисона ўрганиш инсониятнинг умумий билим ва тажрибасини янада чуқурроқ англаш имконини беради. Айниқса, буюк олимлар, файласуфлар ва мутафаккирларнинг асрлар давомида шаклланган таълимотлари бугунги дунёда маънавият, ахлоқ ва инсонпарварлик қадриятларини қарор топтиришда муҳим аҳамият касб этади.
Маҳмуд Эрол Килич Ўзбекистон ҳудуди жаҳон цивилизацияси тарихида алоҳида ўрин тутганини қайд этиб, Мовароуннаҳр, Хуросон ва умуман Марказий Осиё асрлар давомида илм-фан ва маърифатнинг муҳим марказларидан бири бўлганини таъкидлади.
Ўзбекистон ҳудуди цивилизациянинг асосий ўчоқларидан бири бўлиб, бу ерда инсониятнинг турли соҳаларда тўплаган билим ва тажрибалари қабул қилинди, такомиллаштирилди, ривожлантирилди ва кейинги авлодларга етказилди. Турли эътиқод ва маданиятлар уйғун яшаган бу заминда ҳукмдорларнинг илм-фан ва таълимни қўллаб-қувватлаши илмий изланишларнинг ривожига кенг йўл очди. Ана шу муҳитда шаклланган уч муҳим тамойил — турли манбалардан илғор ғояларни қабул қилишга очиқлик, тайёр ақидалардан кўра ақл ва тафаккурга таяниш ҳамда илм-фан ва диний билимларни бирлаштирувчи яхлит билим тушунчаси — бугун ҳам ўз аҳамиятини сақлаб қолмоқда.
Хоразмий, Форобий, Ибн Сино ва Беруний каби буюк алломаларнинг мероси ана шу интеллектуал муҳитнинг юксак натижаси бўлди. Уларнинг илмий қарашлари нафақат Марказий Осиё, балки бутун инсоният тараққиётига улкан таъсир кўрсатди. Шунингдек, Жалолиддин Румий, Нажмиддин Кубро, Яҳё Боку́вий Ширвоний ва Боязид Бистомий каби буюк маънавий алломаларнинг инсонлар ўртасида бирлик, тенглик, тинчлик ва ҳамжиҳатликни тарғиб этган таълимотлари бугун ҳам жаҳон учун муҳим маънавий манба бўлиб хизмат қилмоқда.
Бугун ушбу меросни ўрганиш ва унинг замонавий дунё учун аҳамиятини қайта англаш ниҳоятда муҳим. Ўзбекистонда Президент Шавкат Мирзиёев ташаббуслари асосида амалга оширилаётган ишлар, хусусан, Учинчи Ренессанс ғояси ўтмишнинг бой маданий меросидан келажак тараққиёти учун илҳом олишга қаратилган узоқни кўзлаган стратегияни намоён этади. Бу жиҳатдан мазкур форум ҳам алоҳида аҳамиятга эга: у Ўзбекистон заминидан етишиб чиққан цивилизацион меросни жаҳон илмий ва маданий маконига олиб чиқиш билан бирга, маданий дипломатия, ўзаро тажриба алмашинуви ва халқлар ўртасидаги мулоқотга хизмат қилади.
2026 йил март ойида Президент Шавкат Мирзиёев томонидан расман очилган Ислом цивилизацияси маркази ҳам ана шу кенг кўламли ташаббусларнинг ёрқин намунасидир. Бу Марказ Марказий Осиёнинг исломгача бўлган даврдан замонавий давргача бўлган тарихини намоён этувчи, бой илмий ва маданий меросни бир жойга жамлаган муҳташам мажмуа ҳисобланади. Мен унинг очилиш маросимида иштирок этиш шарафига муяссар бўлдим. Ҳали ушбу марказга ташриф буюрмаган барчани у билан танишишга самимий тавсия қиламан, — деди IRCICA Бош директори Маҳмуд Эрол Килич.
У, шунингдек, IRCICA фаолияти ҳам ушбу мақсадлар билан уйғун эканини қайд этди. Ислом ҳамкорлик ташкилоти ҳузуридаги халқаро ташкилот сифатида IRCICA 57 та аъзо давлат ўртасида умумий маданий ва тарихий мерос асосида ҳамжиҳатликни мустаҳкамлаш, халқлар ўртасида билимга асосланган маданий алмашинувларни ривожлантиришга хизмат қилаётгани таъкидланди.
Профессор Маҳмуд Эрол Килич Ўзбекистон ва IRCICA ўртасидаги ҳамкорлик сўнгги йилларда сезиларли даражада кенгайганини ҳам қайд этди. Хусусан, Ислом цивилизацияси маркази, Ўзбекистон халқаро исломшунослик академияси, Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот маркази, Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институти, Имом Термизий ва Имом Мотуридий халқаро илмий-тадқиқот марказлари, шунингдек, қатор олий таълим муассасалари билан қўшма илмий ва маърифий лойиҳалар амалга оширилаётгани таъкидланди.
IRCICA Бош директори бундай ҳамкорликлар буюк алломаларнинг илмий ва маънавий меросини бугунги ва келажак авлодларга етказиш, уларнинг ғояларини замонавий дунёда янада кенг тарғиб қилишга хизмат қилишини таъкидлади.
Маҳмуд Эрол Килич Ўзбекистон, ЮНЕСКО ва халқаро ташкилотлар томонидан тадбирни ташкил этишдаги ҳамкорлик, шунингдек, форумда иштирок этган экспертларга миннатдорлик билдирди.
Маълумот учун: IRCICA — Ислом ҳамкорлик ташкилоти тизимидаги халқаро илмий-тадқиқот ва маданий ташкилот бўлиб, ислом тарихи, маданияти, санъати ва цивилизациясини ўрганиш, шунингдек, аъзо давлатлар ўртасида маданий ҳамкорликни ривожлантиришга хизмат қилади.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 