Риё — иш ва ҳаракатларни кўрсатмоқ, бир яхшиликни ёки амални Аллоҳнинг розилиги учун эмас балки, инсонларнинг мақтови учун қилишдир. Бу ҳаракатларни амалга оширган инсонга риёкор дейилади.
Риё — инсонлар орасида руҳий таъсир, шон-шуҳрат, моддий фойда учун қилинади. Дунёга оид бу каби моддий ва маънавий фойдаларни қўлга киритиш учун, динга бўлган ҳурмат ва эътиборни ишлатиш, риёнинг энг ёмон шаклидир. Бундай ҳаракатлар ҳийлакорлик ва ёлғончиликдир.
Риёкор — кишининг сўз ва ҳаракатларидаги самимиятсизликлари, бошқа инсонлар томонидан қисқа вақтда билинади. Бу инсонларга ҳеч ким ишонмайди. Риёнинг ҳаммаси ахлоқсизлик бўлгани каби, ибодатларда риёкор бўлиш энг катта ахлоқсизликдир.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:
«Албатта сиз учун энг қўрқадиган нарсам, кичик ширк, яъни риёдир» деганлар (Термизий ривоят қилган).
Ибодат Аллоҳ учун қилинади. Аллоҳнинг розилигидан бошқа бир мақсад учун ибодат қилиш, Аллоҳнинг розилигини ўртадан олиб ташлайди. Кўрсатиш ва фойда тушунчаси билан Қуръон ўқиш, намоз ўқиш, рўза тутиш, закот бериш, ҳажга бориш, садақа бериш ибодатларни хабата, яъни бекорга чиқаради.
Аллоҳ таоло бу ҳақда Ўзининг каломида шундай марҳамат қилади:
«Эй иймон келтирганлар! Садақаларингизни миннат ва озор бериш билан, молини Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирмаса ҳам кишиларга риё учун нафақа қилганга ўхшаб бекорга кетказманг. У мисоли бир устини тупроқ босган силлиқ тошга ўхшайди. Бас, кучли ёмғир ёғса, силлиқ бўлиб қоладир. Касб қилганларидан ҳеч нарсага қодир бўлмаслар» (Бақара сураси, 264-оят).
Шу ҳолда, Аллоҳнинг буйруғини ва розилигини ўйлаб эмас, диндор кўриниш учун ибодат қилиш, олим ва билимли дейишсин, дея илм билан машғул бўлиш, саҳий деб номланиш учун закот ва садақа бериш, риёдан иборат ёмон ҳаракатдан бошқа бир маъно ифода қилмайди.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бундай деганлар:
«Шубҳасиз риё ширкдир» (Ибн Можа ривоят қилган).
Аллоҳга ва инсонларга қарши ўзини самимий тутиб риёдан узоқ туриш, иложи бўлса, ибодатларни яширин қилиш, Аллоҳнинг розилигини инсонларнинг мақтовига, истагига, қўрқувига қарши танлаш ҳар бир мусулмоннинг тамойилидир.
Интернет манбалари асосида тайёрланди
Имом Розий раҳматуллоҳи алайҳ бундай деб айтардилар: “Аллоҳим! Сенинг зикрингсиз менинг куним беҳаловатдир. Туним Сенга розу ниёзсиз файзсиздир”.
Ҳа, албатта! Аллоҳга ошиқ бўлган киши туннинг ярмини, худди келин-куёвлар бир-бири билан суҳбатлашишни кутишганидек кутадилар. Нима учун, биласизми? Чунки ундан Аллоҳнинг ошиқлари лаззат оладилар. Агар эътибор қаратсак, бир турдаги лаззатлар инсоннинг тили томонидан келади. Киши бирор нарсани мазали, деб билса, уни тотиб кўришга талпинади.
Яна бошқа бир турдаги лаззат инсоннинг кўзи орқали етади. Киши доимо хушсурат, чиройли манзараларни кўришни хоҳлайди. Қулоқ билан боғлиқ лаззат ҳам борки, агар чиройли овозда тиловат қилинса, кишига роҳат бағишлайди. Масалан, қори Абдулбосит Абдуссомад Қуръон тиловат қилса, уни жон қулоқларимиз билан эшитишни хоҳлаймиз. Яна бир турдаги лаззат борки, у қалб томонидан ҳис қилинади. У муҳаббат ва ишқ лаззатидир.
Албатта, қалб инсон аъзоларининг сардори экан. Ундан келадиган лаззат барча аъзоларнинг ҳис қиладиган лаззатидан тотлироқдир. Буни фақат ҳис қилганларгина билади. У лаззатни ҳис қилганлардан бири бундай шеър битган:
Аллоҳ, Аллоҳ инчи ширин аст ном,
Ширу шакар мишавад жонам тамом.
Таржимаси:
Аллоҳ, Аллоҳ бунчалик ширин ном,
Қанду асал булғуси жоним тамом
Шайх Зулфиқор Аҳмад Нақшбандийнинг
"Илоҳий ишқ" китобидан Нодир Одинаев таржимаси