Риё — иш ва ҳаракатларни кўрсатмоқ, бир яхшиликни ёки амални Аллоҳнинг розилиги учун эмас балки, инсонларнинг мақтови учун қилишдир. Бу ҳаракатларни амалга оширган инсонга риёкор дейилади.
Риё — инсонлар орасида руҳий таъсир, шон-шуҳрат, моддий фойда учун қилинади. Дунёга оид бу каби моддий ва маънавий фойдаларни қўлга киритиш учун, динга бўлган ҳурмат ва эътиборни ишлатиш, риёнинг энг ёмон шаклидир. Бундай ҳаракатлар ҳийлакорлик ва ёлғончиликдир.
Риёкор — кишининг сўз ва ҳаракатларидаги самимиятсизликлари, бошқа инсонлар томонидан қисқа вақтда билинади. Бу инсонларга ҳеч ким ишонмайди. Риёнинг ҳаммаси ахлоқсизлик бўлгани каби, ибодатларда риёкор бўлиш энг катта ахлоқсизликдир.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:
«Албатта сиз учун энг қўрқадиган нарсам, кичик ширк, яъни риёдир» деганлар (Термизий ривоят қилган).
Ибодат Аллоҳ учун қилинади. Аллоҳнинг розилигидан бошқа бир мақсад учун ибодат қилиш, Аллоҳнинг розилигини ўртадан олиб ташлайди. Кўрсатиш ва фойда тушунчаси билан Қуръон ўқиш, намоз ўқиш, рўза тутиш, закот бериш, ҳажга бориш, садақа бериш ибодатларни хабата, яъни бекорга чиқаради.
Аллоҳ таоло бу ҳақда Ўзининг каломида шундай марҳамат қилади:
«Эй иймон келтирганлар! Садақаларингизни миннат ва озор бериш билан, молини Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирмаса ҳам кишиларга риё учун нафақа қилганга ўхшаб бекорга кетказманг. У мисоли бир устини тупроқ босган силлиқ тошга ўхшайди. Бас, кучли ёмғир ёғса, силлиқ бўлиб қоладир. Касб қилганларидан ҳеч нарсага қодир бўлмаслар» (Бақара сураси, 264-оят).
Шу ҳолда, Аллоҳнинг буйруғини ва розилигини ўйлаб эмас, диндор кўриниш учун ибодат қилиш, олим ва билимли дейишсин, дея илм билан машғул бўлиш, саҳий деб номланиш учун закот ва садақа бериш, риёдан иборат ёмон ҳаракатдан бошқа бир маъно ифода қилмайди.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бундай деганлар:
«Шубҳасиз риё ширкдир» (Ибн Можа ривоят қилган).
Аллоҳга ва инсонларга қарши ўзини самимий тутиб риёдан узоқ туриш, иложи бўлса, ибодатларни яширин қилиш, Аллоҳнинг розилигини инсонларнинг мақтовига, истагига, қўрқувига қарши танлаш ҳар бир мусулмоннинг тамойилидир.
Интернет манбалари асосида тайёрланди
Бугун, 24 апрель куни Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари жума намозини Мирзо Улуғбек туманидаги “Мулла Холмирза ота” жоме масжидида адо этдилар.
Муфтий ҳазратлари жума намозидан олдин жамоатга бутун дунё мусулмонлари эҳтиромини қозонган улуғ аллома, бобокалонимиз Имом Бухорий ҳазратлари ҳақида манфаатли маъруза қилиб бердилар.
Суҳбат аввалида ҳадислар борасида ҳам тўхталиб ўтилди. Зеро, Расулуллоҳнинг ҳадислари Қуръондан кейинги иккинчи манба, ҳадис тўпламларининг энг ишончли ва мукаммали эса буюк аждодимиз Имом Бухорий тўплаган “Саҳиҳи Бухорий” китоби ҳисобланади.
Улуғ бобомиз ҳақида машҳур муҳаддис ва олимларнинг таърифлари, хусусан, Имом Ибн Хузайманинг баҳоси келтириб ўтилди: “Осмон остида Муҳаммад ибн Исмоилдан кўра Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳадисларини яхши билувчи ва ёдловчи инсонни кўрмадим”.
Имом Бухорий ҳақларидаги бу мақтовлар – оддий сўзлар эмас, балки буюк илм аҳллари томонидан берилган тарихий гувоҳликдир.
Бугунги кунда Юртбошимиз ташаббуслари билан Имом Бухорий ҳазратларининг мақбаралари у зотнинг илмий фаолиятлари ва юксак обрў-эътиборларига муносиб тарзда қайта қурилиб, улкан ва маҳобатли мажмуа сифатида барпо этилгани ҳам у зотга муносиб ворис бўлишнинг бир намунаси экани таъкидлаб ўтилди.
Муфтий ҳазратлари Имом Бухорий ҳазратларининг ҳаёт йўли ҳақида сўзлар экан, у кишининг отаси Исмоил вафоти олдидан бундай деганини келтирдилар: “Топган молимда бир дирҳам ҳам ҳаром ёки шубҳали нарса борлигини билмайман”. Демак, комил ва олим фарзанд етиштиришда луқмасининг ҳалол бўлиши жуда муҳим экан. Қолаверса, Имом Бухорий ҳали гўдаклигида кўриш қобилияти сусайиб кетади. Шунда онасининг тинимсиз дуолари, парвариши сабабли Муҳаммад ибн Исмоил яна кўра бошлайди. Бундан хулоса қилиш мумкинки, тўғри таълим-тарбия билан бирга, ота-она фарзанди ҳақига кўплаб дуолар қилиб туриши ҳам лозим бўлади.
Имом Бухорий ҳазратлари илм талабида Макка, Мадина, Шом, Миср, Нишопур, Басра, Куфа, Бағдод, Восит, Марв, Рай ва Балх каби шаҳарларга сафар қилгани, у замонларда бунинг нақадар машаққатли бўлгани ҳақида сўз борар экан, бугунги ривожланган замонда илм ўрганишга ҳар жиҳатдан қулай шароитлар муҳайёлиги, шундай экан, ёшларимизни илмга янада тарғиб этиш лозимлиги эслатиб ўтилди.
Гўзал мавъиза сўнгида юртимиздан яна Имом Бухорийдек улуғ олимлар чиқишини сўраб дуо қилинди.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Матбуот хизмати