Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг оила аъзолари ва яқин қариндошларидан Бақиъ қабристонига дафн қилинганлар.
Иброҳим ибн Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам
Фотима розияллоҳу анҳо бинти Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам
Зайнаб розияллоҳу анҳо бинти Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам
Руқайя розияллоҳу анҳо бинти Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам
Умму Кулсум розияллоҳу анҳо бинти Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам
Оиша бинти Абу Бакр розияллоҳу анҳо
Ҳафса бинти Умар розияллоҳу анҳо
Ҳинд бинти Абу Суфён розияллоҳу анҳо, Умму Ҳабиба
Ҳинд бинти Абу Умайя, Умму Салама розияллоҳу анҳо
Зайнаб бинти Жаҳш розияллоҳу анҳо
Зайнаб бинти Хузайма розияллоҳу анҳо
Софийя бинти Ҳуййи розияллоҳу анҳо
Жувайрия бинти Ҳорис розияллоҳу анҳо
Софийя Умму Зубайр бинти Абдулмутталиб розияллоҳу анҳо
Райҳана бинти Шамун розияллоҳу анҳо
Мориятул Қибтийя розияллоҳу анҳо
Ҳалима ас-Саъдийя розияллоҳу анҳо
Умму Руммон розияллоҳу анҳо Оиша розияллоҳу анҳонинг оналари
Усмон ибн Аффон розияллоҳу анҳу
Ҳасан ибн Али розияллоҳу анҳу
Абу Суфён Сахр ибн Харб Абу Муовия розияллоҳу анҳу, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қайноталари.
Абдуллоҳ ибн Жаъфар ибн Абу Толиб ал-Қуроший розияллоҳу анҳу, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг жиянлари Жаъфарнинг ўғли, Ҳабашистонда туғилган биринчи чақалоқ.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг саҳобалари ичида энг машҳурлари:
Саъд ибн Абу Ваққос ал-Қуроший аз-Зуҳрий розияллоҳу анҳу
Саид ибн Зайд ибн Нуфайл ал-Қуроший розияллоҳу анҳу
Абдураҳмон ибн Авф ал-Қуроший аз-Зуҳрий розияллоҳу анҳу
Аббос ибн Абдулмутталиб розияллоҳу анҳу
Усмон ибн Мазъун ал-Қуроший розияллоҳу анҳу
Абдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳу
Абдуллоҳ ибн Абу Бакр розияллоҳу анҳу
Убай ибн Кааъб ал-Ансорий розияллоҳу анҳу
Абу Ҳурайра ад-Давсий розияллоҳу анҳу
Усома ибн Зайд розияллоҳу анҳу
Асад ибн Зурората ал-Ансорий розияллоҳу анҳу
Арқам ибн Абу Арқам Абду маноф ал-Қуроший розияллоҳу анҳу
Жобир ибн Абдуллоҳ Абу Абдураҳмон розияллоҳу анҳу
Ҳассон ибн Собит ал-Ансорий Абул Валид розияллоҳу анҳу
Саъд ибн Молик Абу Саид ал-Худрий розияллоҳу анҳу
Саъд ибн Муоз розияллоҳу анҳу
Суҳайб ибн Санон ал-Румий розияллоҳу анҳу
Умму Сулайм бинти Малҳан розияллоҳу анҳо, Анас розияллоҳу анҳунинг оналари
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қолган саҳобаларидан Бақиъга дафн қилинганлари:
Авс ибн Собит ибн Мунзир ал-Ансорий розияллоҳу анҳу
Авс ибн Ховала ибн Абдуллоҳ ал-Ансорий розияллоҳу анҳу
Жаббар ибн Сахр ал-Ансорий розияллоҳу анҳу
Жубайр ибн Мутим ал-Қуроший розияллоҳу анҳу
Ҳорис ибн Хузайма розияллоҳу анҳу
Ҳаким ибн Ҳизом ибн Хувайлид розияллоҳу анҳу
Ҳажжож ибн Илота ас-Суламий Абу Муҳаммад розияллоҳу анҳу
Ҳотиб ибн Абу Балтаъа ал-Лахомий Абу Абдуллоҳ розияллоҳу анҳу
Ҳувайтиб ибн Абдулуззо ал-Қуроший розияллоҳу анҳу
Хаббоб Утба ибн Ғазвон Абу Яҳё розияллоҳу анҳу
Хуфаф ибн Айман ал-Ғифорий розияллоҳу анҳу
Хувайлид ибн Амр Абу Шурайҳ ал-Хузаий розияллоҳу анҳу
Хаввот ибн Жубайр Абу Абдуллоҳ розияллоҳу анҳу
Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний Абу Абдураҳмон розияллоҳу анҳу
Салама ибн Салома ибн Вақш ал-Ансорий розияллоҳу анҳу
Салама ибн Акваъ Абу Муслим розияллоҳу анҳу
Саҳл ибн Баёз розияллоҳу анҳу
Саҳл ибн Саъд ас-Саъдий ал-Ансорий Абул Аббос розияллоҳу анҳу
Саҳл ибн Абу Ҳасма Абу Абдураҳмон розияллоҳу анҳу
Саиб ибн Язид ал-Киноний розияллоҳу анҳу
Суҳайл ибн Байзо ал-Қуроший Абу Умайя розияллоҳу анҳу
Суҳайб ибн Санон ал-Румий розияллоҳу анҳу
Абдуллоҳ ибн Баҳийна розияллоҳу анҳу
Абдуллоҳ ибн Собит ал-Ансорий Абу Рабиъ розияллоҳу анҳу
Абдуллоҳ ибн Ғосил Абу Ҳанзала розияллоҳу анҳу
Абдуллоҳ ибн Каъб ал-Ансорий розияллоҳу анҳу
Амр ибн Абу Сарҳ ал-Қураший Абу Саид розияллоҳу анҳу
Амр ибн Умайя аз- Зомарий розияллоҳу анҳу
Амр ибн Ҳазм ибн Зайд розияллоҳу анҳу
Уқба ибн Амр Абу Масъуд ал-Бадрий розияллоҳу анҳу
Қайс ибн Саъд ибн Убода ал-Ансорий Абу Амр розияллоҳу анҳу
Каъб ибн Молик ал-Ансорий Абу Абдуллоҳ розияллоҳу анҳу
Каъб ибн Ужара ибн Умайя ал-Ансорий розияллоҳу анҳу
Кулайб оталарини исми келмаган розияллоҳу анҳу
Муҳаммад ибн Маслама ал-Ансорий Абду Абдураҳмон розияллоҳу анҳу
Муҳаммад ибн Абу Жаҳм ибн Хузайфа розияллоҳу анҳу
Муҳаммад ибн Амр ибн Ҳазм ал-Ансорий Абу Абдулмалик розияллоҳу анҳу
Муҳаммад ибн Убай ибн Каъб розияллоҳу анҳу
Муоз ибн Ҳорис ал-Ансорий розияллоҳу анҳу
Молик ибн Амр ибн Атик розияллоҳу анҳу
Молик ибн Рабиъа ал-Ансорий розияллоҳу анҳу
Муғира ибн Ахнас ас-Сақофий розияллоҳу анҳу
Маъқил ибн Синон ал-Ашжаий Абу Абдураҳмон розияллоҳу анҳу
Махрома ибн Навфал ал-Қуроший розияллоҳу анҳу
Миқдад ибн Асвад ал-Ҳазромий Абу Маъбад розияллоҳу анҳу
Маъмур ал-Хосий розияллоҳу анҳу
Навфал ибн Муовия ад-Дайлий розияллоҳу анҳу
Ҳинд ибн Ҳорис ал-Асламий розияллоҳу анҳу
Абу Шурайҳ ал-Каъбий ал-Хузоий розияллоҳу анҳу
Абул Юср ал-Ансорий розияллоҳу анҳу
Усайд ибн Ҳузайр розияллоҳу анҳу
Сабиату бинти Ҳорис ал-Асламий розияллоҳу анҳо
Обид Тошқандий
Жорий йилнинг 16 ноябрь куни Саудия Арабистони пойтахти Ар-Риёд шаҳрида «Мустаҳкам илдизлар ва келажак истиқболлари» мавзусида Халқаро бағрикенглик форуми бўлиб ўтди. Унда Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази директори Фирдавс Абдухолиқов онлайн тарзда иштирок этиб, «Жаҳолатга қарши маърифат: диний бағрикенгликнинг Ўзбекистон тажрибаси» мавзусида маъруза қилди.
Қирол Абдулазиз номидаги Миллий мулоқот маркази штаб-квартирасида ташкил этилган анжуманда Саудия Арабистони Катта уламолар кенгаши аъзоси шайх Абдулбоқий бин Муҳаммад Ол аш-Шайх Муборак, «Алвалид» жамғармаси бош котиби малика Ламия бинт Мажид Ол Сауд, Рақамли ҳамкорлик ташкилоти Бош котиби аппарати раҳбари Ҳанин ал-Форис, Қирол Абдулазиз номидаги кутубхона бош директори Файсал бин Абдураҳмон бин Муаммар ҳамда халқаро экспертлар иштирок этди.
Форумда диний бағрикенгликнинг исломий асослари, унинг тарихий ва цивилизациявий илдизлари, оила, таълим ва жамиятда ўзаро ҳурмат муҳитини шакллантириш, шунингдек, рақамли даврда мутаассиблик ва нафрат тилига қарши курашиш масалалари муҳокама қилинди.
Фирдавс Абдухолиқов ўз маърузасида Ўзбекистонда диний бағрикенгликни таъминлаш борасида шаклланган тарихий ва замонавий тажриба, Президент Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан илгари сурилган «Маърифат ва диний бағрикенглик» ғоясининг халқаро аҳамияти ҳамда Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказининг ушбу йўналишдаги фаолияти ҳақида сўз юритди.
Хусусан, Президент Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан 2017 йилда БМТ Бош Ассамблеясининг 72-сессиясида илгари сурилган «Маърифат ва диний бағрикенглик» резолюцияси 2018 йил 12 декабрда БМТ томонидан қабул қилингани Ўзбекистоннинг жаҳонда тинчлик, ўзаро ҳурмат ва бағрикенгликни мустаҳкамлашга қаратилган саъй-ҳаракатларининг муҳим натижаси сифатида қайд этилди.
Маърузачи мазкур ташаббуснинг мазмун-моҳиятини Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази фаолияти билан боғлаб, унинг асосий мақсади илм-маърифатни кенг тарғиб этиш, тарихий меросни чуқур ўрганиш ва инсон қадрини улуғлаш эканини таъкидлади.
«Президентимиз Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан илгари сурилган “Маърифат ва диний бағрикенглик” ғояси бугун халқаро миқёсда ҳам муҳим аҳамият касб этмоқда. 2017 йилда БМТ Бош Ассамблеясининг 72-сессиясида илгари сурилган ва 2018 йилда БМТ томонидан қабул қилинган мазкур резолюция жаҳонда тинчлик, ўзаро ҳурмат ва бағрикенгликни мустаҳкамлашга қаратилган муҳим ташаббусдир.
Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказининг бош ғояси ҳам айнан шу тамойилга асосланади. Марказга қадам қўяётган ҳар бир инсонни илмга даъват кутиб олади: ўқи, ўрган, маърифатли бўл! Ўз тарихингни англа, дунёни тани, инсоннинг қадрига ет! Жаҳолатнинг миллати ҳам, чегараси ҳам йўқ. У ҳар қандай жамиятда мутаассиблик ва муросасизликни озиқлантириши мумкин. Шунинг учун маърифат ва бағрикенгликни мустаҳкамлаш барчамизнинг умумий масъулиятимиздир», — деди Фирдавс Абдухолиқов.
Маърузада бугунги глобал ахборот маконида исломофобия, диний қадриятларни нотўғри талқин қилиш ва асоссиз тасаввурларнинг тарқалиши жиддий муаммолардан бирига айланаётгани таъкидланди. Бундай шароитда холис билим, тарихий ҳақиқат ва медиа саводхонликни кенг тарғиб этиш, ёш авлодда турли маданият ва эътиқодларга нисбатан ҳурмат туйғусини шакллантириш муҳим аҳамиятга эга.
Шунингдек, Ўзбекистонда 130 дан ортиқ миллат ва элат вакиллари, 16 диний конфессияга мансуб фуқаролар тинч-тотув яшаётгани қайд этилди. Виждон эркинлигининг конституциявий кафолатлари ва диний соҳадаги давлат сиёсати жамиятда бағрикенглик муҳитини мустаҳкамлашнинг муҳим омиллари сифатида кўрсатиб ўтилди.
Фирдавс Абдухолиқов Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказининг турли халқлар ва динлар ўртасидаги ўзаро ҳурмат, маърифий мулоқот ва муштарак тарихий меросни англашга хизмат қилувчи замонавий илмий-маърифий маскан сифатидаги аҳамиятига ҳам алоҳида тўхталди.
Марказ экспозицияларида ислом цивилизацияси билан бир қаторда буддавийлик, зардўштийлик ва насронийлик тарихига оид мерос намуналарининг ҳам ўрин олгани турли маданият ва эътиқодларга ҳурмат тамойилининг амалий ифодаси экани таъкидланди.
Шунингдек, Марказнинг халқаро эътирофлари — Гиннесснинг жаҳон рекордлари ташкилоти томонидан майдони бўйича дунёдаги энг йирик ислом цивилизацияси музейи сифатида қайд этилгани, «Prix Versailles» халқаро мукофоти доирасида 2026 йилнинг энг гўзал музейлари қаторига киритилгани ҳамда ТУРКСОЙ томонидан «Турк дунёсининг энг яхши музейи» деб эътироф этилгани ҳақида маълумот берилди.
Маърузада 2026 йил 6 ноябрь куни Остона шаҳрида Ақаба жараёни доирасида ўтказилган учрашувда Президент Шавкат Мирзиёев томонидан илгари сурилган «Рақамли даврда жаҳолатга қарши маърифат» халқаро дастури ташаббуси ҳам тилга олинди. Марказ негизида амалга оширилиши таклиф этилган мазкур дастур кўп тилли маърифий ресурслар яратиш, диний арбобларни рақамли ахборот муҳитида ишлашга тайёрлаш ва ёш тадқиқотчиларни қўллаб-қувватлаш каби йўналишларни қамраб олади.
Бундан ташқари, Ўзбекистон ва Саудия Арабистони ўртасидаги тарихий-маънавий алоқалар, икки халқни боғлаб турувчи муштарак илмий мерос ҳақида сўз юритилди. Бухорода таваллуд топган Имом Бухорийнинг Макка ва Мадинада илм олгани икки мамлакат ўртасидаги тарихий-маънавий ришталарнинг ёрқин намунаси сифатида қайд этилди.
Марказ халқаро ҳамкорлар билан қўлёзмаларни ўрганиш ва рақамлаштириш, қўшма илмий нашрлар ҳамда кўргазмалар ташкил этиш, исломнинг инсонпарварлик ва бағрикенглик қадриятларини тарғиб қилувчи кўп тилли рақамли материаллар яратиш, ёш тадқиқотчилар ва педагоглар учун қўшма таълим дастурларини амалга оширишга тайёр экани билдирилди.
Форумнинг бошқа иштирокчилари ҳам бағрикенгликни жамият барқарорлиги, тинч-тотувлик ва ўзаро ҳамжиҳатликнинг муҳим шарти сифатида баҳоладилар. Хусусан, Қирол Абдулазиз номидаги кутубхона бош директори Файсал бин Абдураҳмон бин Муаммар ўз чиқишида бағрикенглик, мулоқот, ҳамкорлик ва тинч-тотув яшаш бир-бири билан чамбарчас боғлиқ тушунчалар эканини таъкидлади.
Унинг фикрича, ҳақиқий бағрикенглик фақат бошқаларнинг мавжудлигини тан олиш билангина чекланмайди. У адолат, тенглик, инсон қадр-қиммати ва ҳуқуқларини ҳурмат қилиш, турли қараш ва эътиқод эгалари билан ўзаро мулоқотга тайёр туришни ҳам талаб этади. Жамиятдаги маданий, диний ва дунёқарашга оид фарқларни зиддият манбаи сифатида эмас, балки ўзаро англашув ва тараққиёт учун имконият сифатида қабул қилиш муҳимдир.
Файсал бин Абдураҳмон бин Муаммар таълим-тарбиянинг ҳам бу жараёндаги ўрнига эътибор қаратди. Унинг таъкидлашича, бағрикенглик маданиятини шакллантириш болаликдан бошланиши, оила, мактаб ва таълим муассасаларида инсонларнинг бир-бирига ҳурмат билан муносабатда бўлишига асосланган муҳит қарор топиши лозим. Билим ва маърифат кишилар ўртасидаги нотўғри тасаввурлар, асоссиз стереотиплар ва камситиш ҳолатларининг олдини олишда муҳим восита ҳисобланади.
Саудия Арабистони Катта уламолар кенгаши аъзоси шайх Абдулбоқий бин Муҳаммад Ол аш-Шайх Муборак эса диний бағрикенгликнинг ислом таълимотидаги мустаҳкам асосларига тўхталди. У ислом динининг қарийб ўн тўрт асрлик тарихида инсонлар ўртасида меҳр-шафқат, раҳмдиллик, ўзаро ҳурмат ва муросага алоҳида эътибор қаратилганини таъкидлади.
Шайх Абдулбоқийнинг қайд этишича, эътиқод ва маданиятдаги фарқлар инсонлар ўртасида адоват келтириб чиқармаслиги, аксинча, ўзаро билиш, ҳамкорлик ва ҳамжиҳатликка хизмат қилиши керак. Исломнинг раҳм-шафқат ва бағрикенгликка асосланган таълимоти турли қараш ва эътиқод вакиллари билан тинч-тотув яшаш, инсон қадрини ҳурмат қилишга чорлайди.
Форумда билдирилган фикрлар шуни кўрсатдики, диний бағрикенглик фақат назарий тушунча эмас, балки кундалик ҳаётда, таълим-тарбияда, жамоатчилик муносабатларида ва давлатлараро ҳамкорликда намоён бўлиши лозим бўлган муҳим қадриятдир. Бу борада маърифат, очиқ мулоқот, ўзаро ишонч ва инсон ҳуқуқларини ҳурмат қилиш жаҳонда тинчлик ва барқарорликни таъминлашнинг асосий омилларидан бири ҳисобланади.
Форум якунида бағрикенгликни оила, таълим ва жамият ҳаётида мустаҳкамлаш, турли маданиятлар ўртасидаги мулоқотни ривожлантириш ҳамда замонавий ахборот технологияларидан инсонпарварлик қадриятларини тарғиб этиш йўлида самарали фойдаланиш масалалари юзасидан фикр алмашилди.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати