Сайт тест ҳолатида ишламоқда!
01 Апрел, 2026   |   12 Шаввол, 1447

Тошкент шаҳри
Бомдод
04:47
Қуёш
06:07
Пешин
12:32
Аср
16:56
Шом
18:52
Хуфтон
20:06
Bismillah
01 Апрел, 2026, 12 Шаввол, 1447

“Тилбатут талаба” асарида Рамазон таърифи

14.05.2020   4843   2 min.
“Тилбатут талаба” асарида Рамазон таърифи

Муфти ас-сақолайн Имом Нажмиддин Абу Ҳафс Насафий  ҳазратлари ислом оламида беназир зотлардан биридир. Тафсир, ҳадис, фиқҳ, усул ул-фиқҳ, луғат, адаб ва бошқа илмларда моҳир бўлиб, ушбу фанларга доир ўзидан қимматли асарлар қолдирган.

“Тилбатут талаба” асари шулардан бири бўлиб, ислом оламида илк фиқҳга оид энциклопедик китобдир. Китобнинг рўза бобида, Имом Насафий рамазон ва унинг луғавий ва истилоҳий маъноларини таърифлаб, ундаги маъноларнинг ҳикматини қуйидагича келтиради:

“رمضان” — ирмоз (إرماض) сўзининг ўзагидан ясалган бўлиб, унинг бир неча маънолари бор. Шулардан бири:

— “куйдириш” маъноси. Яъни, Рамазон рўзаси банданинг гуноҳларини куйдиради, уни ўчиради.

— “ўткирлаш”, “чархлаш” маъноси. Яъни, Рамазон қалбларни бу ойда ибодат ва яхшиликларни кўпайтиришга чархлайди, уни ўткирлайди.

— “кутиш”, “интизор бўлиш” маъноси. Яъни, бу ойда мўминлар Аллоҳ таолонинг савоб ва мукофотини интизор бўлиб кутади.

— “чарчатиш”, “ҳолдан тойдириш” маъноси. Арабларда “رمضت الظبي” ибораси мавжуд бўлиб, бу сўз кийикни овлаган овчига нисбатан ишлатилади. Унинг кўриниши қуйидагича:

— одатда кийик чаққон жонивор бўлиб, овчининг тўрига тушиши қийин. Уни овлаш учун, овчи унинг изидан тушади ва қизиб турган тошлоқ ерга уни ҳайдаб боради (араб диёрларида иссиқ қаттиқ бўлганидан, қум ва тошлоқ устида овқат тайёрлаш мумкин). Унинг устида кийикнинг туёқлари нозик бўлгани учун куяди, қавариб кетади ва тўхтаб қолади. Натижада, овчи уни осонгина қўлга киритади.

Рамазони шарифнинг бундай номланишидаги ҳикмат шуки, мўмин киши Аллоҳ таоло томонидан бу ойда рўза тутиш ва кечаларини қоим қилишга буюрилади. Кундузи рўзадор бўлиб, оч қолади, чанқайди, чарчайди. Кечаларини бедор ўтказиб ҳолдан тойади, кучи кетади. Натижада, шаҳват-у лаззатларига берилишидан тўхтайди ва ўзини Аллоҳ субҳанаҳу ва таолога батамом топширади. Яъни, Рамазон ойи бамисоли қизиб турган тошлоқ бўлиб, унинг устида мўмин киши ўзининг Аллоҳ таолонинг бандаси ва қули эканлиги тан олади ва У зотга ўзини топширади”.

Бундан кўриниб турибдики, Рамазони шариф савобу мукофотларга тўла ва ғанимат билишга ҳақли ойдир. Зеро, бу ойда Қуръони карим нозил бўлган, унда минг ойдан афзал Қадр кечаси бор. Энг асосийси, ҳадиси қудсийда Аллоҳ таоло бу ойни Ўзининг ойи эканлиги ва унда қилинган ибодатнинг савобини Ўзи беришини таъкидлаган.

Аллоҳ таолодан бу ойнинг шарофатидан тўла манфаат олган ҳолда, Ўзининг ва Расули (саллаллоҳу алайҳи васаллам)нинг розилигини топиб, онадан туғилган кундагидай гуноҳлардан покланиб чиқишимизни насиб айласин! 

 

Халилуллоҳ ЮСУФ

Бошқа мақолалар
Мақолалар

Халқаро ҳамкорлик — диний-маърифий тараққиёт омили

31.03.2026   3307   2 min.
Халқаро ҳамкорлик — диний-маърифий тараққиёт омили

Юртимизда барча соҳалар қатори диний-маърифий соҳа ривожига алоҳида эътибор қаратилмоқда. Бу борада амалга оширилаётган кенг кўламли ислоҳотлар халқимизнинг маънавий ҳаётида муҳим аҳамият касб этмоқда. Хусусан, Тошкент шаҳрида Ислом цивилизацияси марказининг ташкил этилиши ҳамда Самарқандда муҳаддислар султони Имом Бухорий ҳазратлари номи билан боғлиқ мажмуанинг очилиши бу соҳадаги улкан ишлардан далолат беради. Бу каби бунёдкорлик ва маърифий ташаббуслар миллий ва диний меросимизни асраб-авайлаш, уни кенг тарғиб этишда муҳим аҳамиятга эга.
 

Айни пайтда, диний соҳада амалга оширилаётган ислоҳотларни янги босқичга олиб чиқиш, илғор хорижий тажрибаларни ўрганиш ва улар билан ўзаро фикр алмашишга ҳам катта эътибор қаратилмоқда. Шу билан бирга, Ўзбекистондаги бағрикенглик, диний бағрикенг муҳит ва маърифий ёндашувни халқаро майдонда кенг тарғиб этиш ишлари ҳам изчил амалга оширилмоқда. Бир сўз билан айтганда, диний соҳада халқаро ҳамкорлик тобора юксалиб, янги мазмун билан бойиб бормоқда.


Ана шундай саъй-ҳаракатлар доирасида Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари бошчилигидаги делегация Швеция давлатида бўлиб қайтди. Мазкур ташриф доирасида хорижий ҳамкорлар билан учрашувлар ўтказилиб, юртимизда диний-маърифий соҳада амалга оширилаётган янгиликлар, ислоҳотлар ва эришилаётган ютуқлар ҳақида батафсил маълумот берилди.


Ташриф давомида Швециядаги масжидлар фаолияти билан яқиндан танишилди. Ўзаро мулоқотлар жараёнида Ўзбекистондаги масжидлар фаолияти, уларда олиб борилаётган маърифий ишлар, аҳоли билан ишлаш тажрибаси ҳақида ҳам атрофлича маълумотлар тақдим этилди. Бу эса хорижлик ҳамкорларда катта қизиқиш уйғотиб, ўзаро тажриба алмашиш имкониятларини янада кенгайтирди.


Айниқса, юртимизда амалга оширилаётган “инсон қадри учун” тамойилининг амалий натижалари халқаро миқёсда ҳам ўз ифодасини топаётгани алоҳида таъкидланди. Ташриф доирасида муфтий ҳазрат бошчилигидаги делегация аъзолари Швецияда яшаётган ватандошлар билан ҳам учрашув ўтказдилар. Самимий мулоқотлар давомида уларнинг ҳол-аҳволи сўралиб, маънавий қўллаб-қувватлаш, миллий ва диний қадриятларга содиқ қолиш масалалари муҳокама қилинди.


Шубҳасиз, бундай халқаро ташрифлар нафақат ўзаро ҳамкорликни мустаҳкамлашга, балки юртимизнинг диний-маърифий салоҳиятини дунёга танитиш, миллий қадриятларимизни тарғиб этиш ва тажриба алмашишда муҳим аҳамият касб этади. Бу эса Ўзбекистоннинг халқаро майдондаги нуфузини янада оширишга хизмат қилади. Аллоҳ таоло барча ишларимизни хайрли ва баракали бўлишини насиб қилсин!


Убайдуллоҳ Абдуллаев,
Фарғона вилояти бош имом-хатиби, 
Уламолар кенгаши аъзоси

Халқаро ҳамкорлик — диний-маърифий тараққиёт омили Халқаро ҳамкорлик — диний-маърифий тараққиёт омили Халқаро ҳамкорлик — диний-маърифий тараққиёт омили
Мақолалар