Ислом ва тавҳид ҳақида эшитибоқ, қалби имон билан порлади. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) ҳузурларига бориб Исломни қабул қилди. У бошқа саҳобалар каби мушрикларнинг қаттиқ қийноқлари ва бўҳтонларига сабр этди. Бу машаққатлар фақат унинг имону ишончини ва динда собитлигини оширди, холос.
* * *
Биринчилардан бўлиб имон келтирган улуғ саҳобанинг тўлиқ исми: Уккоша ибн Миҳсон ибн Хурсон ибн Қайс ибн Мурра Асадий. Куняси: Абу Миҳсон. Бану Умайя қабиласининг амири. Ғайратли, кучли, ақлли, ўта сезгир ва оқкўнгиллиги билан одамлар орасида ажралиб турарди. У шижоатли ва журъатли эди.
Маккада мушриклар томонидан саҳобаларга етаётган азоб ва уқубатларни кўрган Пайғамбаримиз (алайҳиссалом) уларга Мадинага ҳижрат этишларини буюрдилар. Уккоша (розияллоҳу анҳу) улар орасида эди. Кейинроқ Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) уни Ғамрога (Ямандан 18 чақирим масофадаги жой номи) жўнайдиган қирқ кишилик сарияга бошлиқ этиб юбордилар. Улар бу юришда душманга дуч келмадилар.
Уккоша ибн Миҳсон (розияллоҳу анҳу) барча яхшиликларда пешқадам бўлишга интиларди. Шунинг учун Пайғамбаримиз (алайҳиссалом)дан айрилмади. Бадр куни унинг қиличи синиб қолганида Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) унга таёқ бердилар ва ўша таёқ унинг қўлида қиличга айланди. Бу саҳоба Уҳуд, Хандақ ва бошқа барча сафарлар иштирокчисидир.
Сен ўшалардансан
Бир куни Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Арабларнинг энг яхши чавандози, мана, биздадир”, дедилар. “Ё Расулуллоҳ, ким у?”, деб сўрашди. “Уккоша ибн Миҳсон”, дедилар. Зирор ибн Азвар (розияллоҳу анҳу): “Ё Расулуллоҳ, у киши биздан”, деб айтди. Пайғамбаримиз (алайҳиссалом): “Сизлардан эмас, бизлардандир”, дедилар (Имом Муслим).
Ибн Аббос (розияллоҳу анҳу) ривоят қилади: «Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) бундай марҳамат қилдилар: “Менга умматлар кўрсатилди. Пайғамбар ва пайғамбарлар ўта бошлашди. Улар билан бир оломон одам бирга эди. Бир пайғамбар билан эса ҳеч ким ўтмади. Ногаҳон, кўзимга катта бир оломон кўринди. Мен: «Бу нима, шу менинг умматимми?», деб сўраганимда, «Йўқ, бу Мусо ва унинг қавмидир», деб айтилди. Менга:“Уфққа қара!” деб буюрилди. Қарасам, уфқни тўлдириб халқлар келяпти. Кейин: “Осмон уфқининг бу томонига, анави томонига қара”, дейилди. Бу ёқда ҳам уфқни тўлдириб тумонат одам келаётганини кўрдим. Менга: “Булар сенинг умматинг. Улардан етмиш минги савол-жавобсиз жаннатга киради”, дейилди.
Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) бошқа ҳеч нарса айтмасдан, (ичкарига) кириб кетдилар. Ўтирганлар: “Биз Аллоҳ таолога имон келтириб, Унинг расулига эргашдик. Ўшалар биз бўламизми ёки Исломда туғилган авлодларимизми? Чунки биз жоҳилият замонида туғилганмиз”, дея музокарага киришиб кетишди. Бу гапларни эшитган Пайғамбаримиз (алайҳиссалом) ҳужраларидан чиқиб, бундай дедилар: “Улар ирим қилмайдиган, фол очдирмайдиган, ва (касал бўлмасидан) баданига (темир қиздириб) босмайдиган ва Парвардигорига таваккал қиладиганлардир”. Шунда Уккоша ибн Миҳсон (розияллоҳу анҳу) ўрнидан туриб: “Ё Расулуллоҳ, мен ўшаларданманми?” деб сўради. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Сен ўшалардансан”, дедилар. Муҳожирлардан бошқа бир киши туриб: “Ё Расулуллоҳ, мен ўшаларданманми?” деб сўраган эди, Пайғамбаримиз (алайҳиссалом): “Уккоша сендан олдин сўради”, деб жавоб бердилар» (Имом Бухорий).
Мадинани тарк этмади
Касир ибн Солт (розияллоҳу анҳу) ривоят қилади: “Уккоша ибн Миҳсон (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) вафотларига қадар Мадинани тарк этмади. Пайғамбаримиз (алайҳиссалом) оламдан ўтганларида Уккоша (розияллоҳу анҳу) қирқ тўрт ёшда бўлган. Сўнг Абу Бакр Сиддиқ (розияллоҳу анҳу) уни Яманга юборди”. Уккоша ибн Миҳсон (розияллоҳу анҳу)дан саҳобалар Абу Ҳурайра ҳамда Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) ҳадис ривоят қилишган.
Орзу сари сўнгги қадам
Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)дан ҳеч бир савол-жавобсиз жаннатга кириш башоратини эшитган Уккоша (розияллоҳу анҳу) ана шу неъматга тезроқ сазовор бўлишни орзу қила бошлади. Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) замонида муртадларга қарши курашди. Умрининг сўнгги куни Бузохада (Баҳрайндаги жой номи) якун топди. Ўшанда у Холид ибн Валид, Собит ибн Арқам билан бирга Тулайҳа ибн Хувайлид (сўнг у Исломни қабул қилган) ва укаси Салама ибн Хувайлид қўшинига қарши жанг қилди. Уккоша (розияллоҳу анҳу) “Рузом” лақабли отини, Собит ибн Арқам эса “Мухаббар” лақабли отини минган эди. Собит (розияллоҳу анҳу) Салама ибн Хувайлид билан, Уккоша (розияллоҳу анҳу) Тулайҳа ибн Хувайлид билан яккама-якка олишувда мардларча ҳалок бўлишди ва юксак даражага эришишди.
Манбалар асосида
Юлдуз КОМИЛОВА
тайёрлади.
Тадбирда диний-маърифий соҳа олимлари ва уламолар, устозлар, битирувчилар, уларнинг ота-оналари ҳамда оммавий ахборот воситалари вакиллари иштирок этди.
Маросимда Ўзбекистон Республикаси Президентининг диний-маърифий масалалар бўйича маслаҳатчиси Музаффар Камилов, Ўзбекистон Республикаси Дин ишлари бўйича қўмитаси раиси Содиқ Тошбоев, Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари, Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институти ректори, таниқли олим Уйғун домла Ғафуров ҳамда бошқалар янги Ўзбекистонда амалга оширилаётган кенг кўламли маънавий-маърифий ислоҳотлар халқаро ҳамжамият томонидан юксак баҳоланаётганини таъкидлади.

Тантанали тадбирда Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан мамлакатимизда диний таълим тизими янги босқичга кўтарилгани, кейинги йилларда мазкур соҳада мисли кўрилмаган натижаларга эришилгани алоҳида эътироф этилди.
Хусусан, сўнгги йилларда учта олий ва битта ўрта махсус ислом таълим муассасаси ташкил этилди. 500 йиллик тарихга эга Мир Араб олий мадрасасининг тарихий мақоми тикланди. Самарқанд шаҳрида Ҳадис илми мактаби, Сурхондарё вилоятида Имом Термизий номидаги ислом институти ҳамда шу номдаги ўрта махсус таълим муассасаси ўз фаолиятини бошлади. Шунингдек, Имом Бухорий, Имом Термизий, Имом Мотуридий ва Баҳоуддин Нақшбанд номидаги тўртта халқаро илмий-тадқиқот маркази ташкил этилди.

Таъкидланганидек, Тошкент ислом институтининг 55 йиллик тарихида илк бор 2024 йилдан магистратура босқичи йўлга қўйилди. Айни пайтда институтда «Теология (Ислом илоҳиёти, фалсафаси ва мотуридийлик таълимоти)» ҳамда «Теология (Ҳадис илмлари)» мутахассисликлари бўйича магистрантлар таҳсил олмоқда. Келгусида эса докторантура босқичини ҳам ташкил этиш режалаштирилган.
Институтнинг илк 10 нафар магистранти ўқиш давомида илмий фаолиятда фаол қатнашиб, диссертация мавзулари доирасида жами 52 та илмий мақола ва тезис нашр эттирди. Улар ақида, тафсир, фиқҳ ва ҳадис илмларига оид нуфузли манбалардан 53 та ижозага сазовор бўлишди.

Шунингдек, магистрантлар маҳаллий ва халқаро илмий анжуманларда фаол иштирок этиб, мамлакатимизда диний таълим соҳасида амалга оширилаётган ислоҳотларнинг мазмун-моҳиятини кенг тарғиб қилишди.
Улар Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази ҳамда Имом Мотуридий халқаро илмий-тадқиқот марказида илмий амалиёт ўтаб, тадқиқот методологияси, манбашунослик ва ноёб қўлёзмалар билан ишлаш бўйича амалий кўникмаларини янада мустаҳкамлади.

Маросимда битирувчиларнинг замонавий фанлар соҳасида ҳам салмоқли ютуқларга эришгани қайд этилди. Жумладан, бир нафар магистр Баҳрайндаги Ислом молия муассасалари учун бухгалтерия ҳисоби ва аудит ташкилотининг (AAOIFI) халқаро малака сертификати (CPSS) соҳиби бўлган бўлса, яна бир битирувчи 3D моделлаштириш ва анимация соҳасида малакали мутахассис сифатида эътироф этилди.
Шунингдек, битирувчи магистрларнинг турли маърифий муассасалар, таълим даргоҳлари ва илмий-тадқиқот марказларига ишга қабул қилингани ҳам маълум қилинди.

Қайд этилганидек, Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институтида илк магистрларнинг етишиб чиқиши мамлакатимиз диний таълим тизими тараққиётидаги муҳим тарихий воқеа бўлиб, келгусида соҳа учун юқори малакали, замонавий билим ва кўникмаларга эга илмий-педагог кадрлар тайёрлашга хизмат қилади.
Тадбир давомида институт тарихида илк магистр сифатида ном қолдирган битирувчиларга диплом ва эсдалик совғалари топширилди.

Битирувчилар мамлакат раҳбарияти томонидан билдирилган юксак ишонч ва ғамхўрликка муносиб жавоб қайтаришга, Имом Бухорий, Имом Термизий ва Имом Мотуридий каби буюк аждодларимизга муносиб ворис бўлишга ҳамда ислом маърифатини кенг тарғиб этишга бор куч-ғайратларини сафарбар этишларини таъкидладилар.
— Мамлакатимизда диний-маърифий таълим тобора такомиллашиб бормоқда, — деди Тошкент ислом институти магистранти Гулчеҳра Сиддиқова. — Магистратурада олган билимларимиз ва илмий изланишларимиз самарасини Ватанимиз, халқимиз ва жамиятимиз равнақи йўлида сафарбар этишга астойдил ҳаракат қиламиз.

Диний таълим тизимида магистратура очилиши ва илк магистрларнинг битириши мамлакатимизда Учинчи Ренессанс пойдеворини мустаҳкамлаш, соҳада замонавий билим ва кўникмаларга эга бўлган салоҳиятли илмий-педагог кадрлар сафини кенгайтиришга хизмат қилади.
Соҳа мутахассисларининг фикрига кўра, мазкур тарихий воқелик юртимизда маърифий Ислом ғояларини кенг тарғиб этиш ва бой илмий меросимизни жаҳон миқёсида ўрганиш йўлидаги яна бир муҳим қадам бўлди.
Назокат Усмонова,
ЎзА мухбири