Сайт тест ҳолатида ишламоқда!
18 Ноябр, 2026   |   8 Жумадул сони, 1448

Тошкент шаҳри
Бомдод
05:52
Қуёш
07:09
Пешин
12:13
Аср
15:20
Шом
17:04
Хуфтон
18:20
Bismillah
18 Ноябр, 2026, 8 Жумадул сони, 1448

Идда муддатлари

03.09.2018   36595   3 min.
Идда муддатлари

 «Идда» сўзи луғатда «санаш», «ҳисоблаш» маъноларини билдиради. Шариатда эса, аёл киши эрининг вафотидан кейин ёки эри билан ажрашгандан кейин бошқа ерга тегмай ўзини  сақлаши лозим бўлган муддатга айтилади.

Идда муддатлари:

  1. Эри талоқ қилган аёл талоқдан сўнг уч марта ҳайз кўриб, учинчи ҳайзидан пок бўлиши билан иддаси тугайди.

Аллоҳ таоло:

«Талоқ қилинган аёллар, ўзларича уч қуруъ кутадилар. Уларга Аллоҳ уларнинг раҳмларида халқ қилган (яратган) нарсани яширишлари ҳалол эмас. Агар, Аллоҳга ва охират кунига иймонлари бўл-са», деган (Бақара, 228).

Аллоҳ таоло аёлларнинг бачадонларида яратган нарсадан мурод эса, ҳайз ёки ҳомиладир. Мўмина-муслима аёл бу нарсаларни беркитмаслиги керак. Мисол учун, ери талоқ қилган бўлса, талоқдан кейин ҳомила аниқ бўлса ҳомиласини яшириб, уч марта ҳайз (ой кўрмоқ, узрли бўлмоқ) кўрдим, деб бошқа эрга тегишга шошмаслиги лозим.

Ҳанафий мазҳабимиз уламолари эри талоқ қилган хотин талоқдан сўнг уч марта ҳайз кўриб, учинчи ҳайзидан пок бўлиши билан иддаси тугайди, дейдилар.

  1. Ёши кексалиги ёки жуда ёшлиги ёки бўйи етган бўлса ҳам умуман ҳайз кўрмайдиган аёл уч ой идда ўтиради.

Аллоҳ таоло:

« Хотинларингиз орасидаги (кексайиб) ҳайз кўришдан умид узганлари, агар сизлар (иддалари хусусида) шубҳалансангиз, бас, (билингизки) уларнинг иддалари уч ойдир, яна (бирор марта) ҳайз кўрмаганларнинг (иддалари) ҳам», деган.  (Талоқ, 6)

  1. Эри вафот этган ҳомиладор бўлмаган аёл талоқ қилинса тўрт ой ўн кун идда ўтиради.

Аллоҳ таоло:

«Сизлардан вафот этиб жуфтларини қолдирганларнинг аёллари ўзларича тўрт ой ўн кун кутарлар», (Бақара, 234) деган.

Яьни, Бу эри ўлган аёлларнинг идда муддатидир. Эри ўлган ҳар бир аёл умр йўлдошилик ҳурматидан тўрт ой ўн кун идда ўтириши вожиб. Эри ўлган ҳомиладор аёлнинг иддаси ҳомиласини туғишидир.

  1. Эри вафот етган ҳомилали аёл ҳомиласини туғиши билан иддаси чиқади.

Аллоҳ таоло:

«Ҳомиладорларнинг (идда) муддатлари ҳомилаларини қўйишлари (кўз ёришлари)дир», деган.  (Талоқ, 6)

Бундан ташқари, идда ўтириш шарт бўлмаган ўрин ҳам мавжуд. Фуқаҳолар бунга қуйидаги оятни далил қиладилар:

Аллоҳ таоло:

«Қачонки мўминаларни никоҳлаб олсангиз, сўнг уларга (қўл) тегизмай туриб талоқ қилсангиз, сиз учун улар идда сақлаш мажбуриятида эмаслар», деган. (Азҳоб, 49)

Эр-хотин никоҳлангандан сўнг бирга яшамай, эр аёлини талоқ қилган бўлса аёл идда ўтириши вожиб эмас. Чунки ҳомила бўлишининг эҳтимоли йўқ. Оилавий турмуш ҳурмати ҳам йўқ.

Иддани шариатга киритилишининг бир неча ҳикматлари бор:

Биринчиси, эридан ажраган аёл ҳомиладорми, йўқми аниқланади. Шу билан насл-насаб аралаш-қуралаш бўлиб кетишининг олди олинади.

Иккинчиси, ўлган эрнинг ҳурмати бажо келтирилади.

Учинчиси, эр билан бирга ўтказилган оилавий ҳаётнинг ҳурмати юзасидан ҳам дарров бошқа эрга тегиб кетмай, идда ўтирилади.

 Бундан ташқари, илм фан тараққий этган ҳозирги кунда бошқа ҳикматлари ҳам аниқланмоқда. Англиялик олимлар бир эркак билан яшаб туриб, кейин бевосита, орада танаффус қилмай иккинчи эр билан жинсий ҳаётни давом эттирган аёлларнинг бачадонларида оғир касаллик пайдо бўлишини исбот қилдилар.

Аллоҳ таоло бизларга Ўз амри илоҳиларига амал қилиб ҳаёт кечиришни насиб этсин. Зеро У зот ҳар бир нарсага қодирдир.

 

Тожиддинов Абдуссомад Абдулбосит ўғли

ЎМИ матбуот хизмати

 

Фиқҳ
Бошқа мақолалар
Янгиликлар

Ўзбекистон Ислом цивилизация марказининг навбатдаги ютуғи

22.09.2026   65678   3 min.
Ўзбекистон Ислом цивилизация марказининг навбатдаги ютуғи

 Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази Испанияда ўтказилган 10-юбилей Terres Travel Festival – Films & Creativity 2026 фестивалида олтин мукофотга сазовор бўлди, хабар бермоқда ЎзА.

Мазкур фестивалда дунёнинг 40 дан ортиқ мамлакатидан аудиовизуал лойиҳалар иштирок этди. “Туристик хизмат” (Tourism Service) номинациясидаги ушбу мукофот “Оскар” мукофоти совриндори Бен Кингсли иштирок этган “Маърифат акс-садоси” фильмига топширилди.

Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази — Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг мега форматдаги лойиҳаси бўлиб, ислом цивилизациясининг илмий, маънавий ва маданий меросини ўрганиш, сақлаш ҳамда дунёга намойиш этишга қаратилган.

Terres фестивалининг олтин мукофоти “Маърифат акс-садоси” фильмининг халқаро муваффақиятларини давом эттирди. Фильм 2026 йилда New York Festivals ҳамда Канн корпоратив медиа ва телевидение фестивали финалистига айланган, Белграддаги SILKFEST 26 фестивалида эътироф этилган ва кейинроқ Испанияда Terres олтин мукофотига эга бўлди. Ушбу лойиҳа Ўзбекистонни тарихий хотира, илм-фан, маданият ва маърифат маскани сифатида намоён этиб, ислом цивилизациясининг инсоният тафаккури ривожига қўшган ҳиссасини очиб беради.

Terres Travel Festival мамлакатлар ва ҳудудларнинг туристик салоҳиятини намоён этадиган, уларнинг маданий меросига қизиқиш уйғотадиган ҳамда халқаро аудиторияни саёҳат қилишга илҳомлантирадиган лойиҳаларни эътироф этади. Ушбу контекстда “Маърифат акс-садоси” фильми Ўзбекистонни нафақат сайёҳлик йўналиши, балки тарих, маданият, илм-фан ва маънавий мерос туташган буюк олимлар, мутафаккирлар ва кашфиётлар замини сифатида намоён этади.

Лойиҳада афсонавий Бен Кингслининг иштироки алоҳида ўрин эгаллайди. Актёр “Ганди” фильмидаги роли учун “Оскар” мукофотига сазовор бўлган ва жаҳон аудиториясига “Табиб” (The Physician) тарихий драмасидаги Абу Али ибн Сино (Авиценна) образи орқали яхши таниш. “Маърифат акс садоси” фильмида Кингсли Ўзбекистоннинг етук олим ва мутафаккирларига мурожаат қилиб, илм-фан, таълим, маданият ва инсоният тафаккури ривожига салмоқли ҳисса қўшган ислом цивилизацияси ҳақида ҳикоя қилади.

Terres олтин мукофоти Ўзбекистон ислом цивилизацияси марказининг халқаро ютуқлари қаторини бойитди. 2026 йилда у Гиннеснинг рекордлар китобига “Ислом цивилизациясининг энг йирик музейи” сифатида расман киритилди, ТУРКСОЙ эса уни “Турк дунёсининг энг яхши музейи” деб тан олди. 2025 йилда Марказ Европанинг нуфузли “Prix Avicenne 2025” (Авиценна мукофоти) билан тақдирланган мукофотини қўлга киритган эди. Бунга қўшимча равишда, Сингапурда ўтказилган Бутунжаҳон ҳалол туризм саммитида у “Йилнинг исломий мерос объекти” мукофоти билан тақдирланди.

Terres Travel Festival Каталониянинг Тортоса шаҳрида ўтказилади ва саёҳатлар, туризм, маданият ҳамда ҳудудлар ҳақидаги фильмларга бағишланади. Фестиваль CIFFT — Туризм фильмлари фестиваллари халқаро қўмитасининг расмий аъзоси ҳисобланади. Мукофотланган ишлар CIFFT Ranking – World’s Best Tourism Films рейтингида иштирок этади.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати

Ўзбекистон янгиликлари