Sayt test holatida ishlamoqda!
18 Noyabr, 2026   |   8 Jumadul soni, 1448

Toshkent shahri
Tong
05:52
Quyosh
07:09
Peshin
12:13
Asr
15:20
Shom
17:04
Xufton
18:20
Bismillah
18 Noyabr, 2026, 8 Jumadul soni, 1448

Idda muddatlari

03.09.2018   36596   3 min.
Idda muddatlari

 «Idda» so‘zi lug‘atda «sanash», «hisoblash» ma’nolarini bildiradi. Shariatda esa, ayol kishi erining vafotidan keyin yoki eri bilan ajrashgandan keyin boshqa yerga tegmay o‘zini  saqlashi lozim bo‘lgan muddatga aytiladi.

Idda muddatlari:

  1. Eri taloq qilgan ayol taloqdan so‘ng uch marta hayz ko‘rib, uchinchi hayzidan pok bo‘lishi bilan iddasi tugaydi.

Alloh taolo:

«Taloq qilingan ayollar, o‘zlaricha uch quru’ kutadilar. Ularga Alloh ularning rahmlarida xalq qilgan (yaratgan) narsani yashirishlari halol emas. Agar, Allohga va oxirat kuniga iymonlari bo‘l-sa», degan (Baqara, 228).

Alloh taolo ayollarning bachadonlarida yaratgan narsadan murod esa, hayz yoki homiladir. Mo‘mina-muslima ayol bu narsalarni berkitmasligi kerak. Misol uchun, yeri taloq qilgan bo‘lsa, taloqdan keyin homila aniq bo‘lsa homilasini yashirib, uch marta hayz (oy ko‘rmoq, uzrli bo‘lmoq) ko‘rdim, deb boshqa erga tegishga shoshmasligi lozim.

Hanafiy mazhabimiz ulamolari eri taloq qilgan xotin taloqdan so‘ng uch marta hayz ko‘rib, uchinchi hayzidan pok bo‘lishi bilan iddasi tugaydi, deydilar.

  1. Yoshi keksaligi yoki juda yoshligi yoki bo‘yi yetgan bo‘lsa ham umuman hayz ko‘rmaydigan ayol uch oy idda o‘tiradi.

Alloh taolo:

« Xotinlaringiz orasidagi (keksayib) hayz ko‘rishdan umid uzganlari, agar sizlar (iddalari xususida) shubhalansangiz, bas, (bilingizki) ularning iddalari uch oydir, yana (biror marta) hayz ko‘rmaganlarning (iddalari) ham», degan.  (Taloq, 6)

  1. Eri vafot etgan homilador bo‘lmagan ayol taloq qilinsa to‘rt oy o‘n kun idda o‘tiradi.

Alloh taolo:

«Sizlardan vafot etib juftlarini qoldirganlarning ayollari o‘zlaricha to‘rt oy o‘n kun kutarlar», (Baqara, 234) degan.

Yani, Bu eri o‘lgan ayollarning idda muddatidir. Eri o‘lgan har bir ayol umr yo‘ldoshilik hurmatidan to‘rt oy o‘n kun idda o‘tirishi vojib. Eri o‘lgan homilador ayolning iddasi homilasini tug‘ishidir.

  1. Eri vafot yetgan homilali ayol homilasini tug‘ishi bilan iddasi chiqadi.

Alloh taolo:

«Homiladorlarning (idda) muddatlari homilalarini qo‘yishlari (ko‘z yorishlari)dir», degan.  (Taloq, 6)

Bundan tashqari, idda o‘tirish shart bo‘lmagan o‘rin ham mavjud. Fuqaholar bunga quyidagi oyatni dalil qiladilar:

Alloh taolo:

«Qachonki mo‘minalarni nikohlab olsangiz, so‘ng ularga (qo‘l) tegizmay turib taloq qilsangiz, siz uchun ular idda saqlash majburiyatida emaslar», degan. (Azhob, 49)

Er-xotin nikohlangandan so‘ng birga yashamay, er ayolini taloq qilgan bo‘lsa ayol idda o‘tirishi vojib emas. Chunki homila bo‘lishining ehtimoli yo‘q. Oilaviy turmush hurmati ham yo‘q.

Iddani shariatga kiritilishining bir necha hikmatlari bor:

Birinchisi, eridan ajragan ayol homiladormi, yo‘qmi aniqlanadi. Shu bilan nasl-nasab aralash-quralash bo‘lib ketishining oldi olinadi.

Ikkinchisi, o‘lgan erning hurmati bajo keltiriladi.

Uchinchisi, er bilan birga o‘tkazilgan oilaviy hayotning hurmati yuzasidan ham darrov boshqa erga tegib ketmay, idda o‘tiriladi.

 Bundan tashqari, ilm fan taraqqiy etgan hozirgi kunda boshqa hikmatlari ham aniqlanmoqda. Angliyalik olimlar bir erkak bilan yashab turib, keyin bevosita, orada tanaffus qilmay ikkinchi er bilan jinsiy hayotni davom ettirgan ayollarning bachadonlarida og‘ir kasallik paydo bo‘lishini isbot qildilar.

Alloh taolo bizlarga O‘z amri ilohilariga amal qilib hayot kechirishni nasib etsin. Zero U zot har bir narsaga qodirdir.

 

Tojiddinov Abdussomad Abdulbosit o‘g‘li

O‘MI matbuot xizmati

 

Fiqh
Boshqa maqolalar
Yangiliklar

O‘zbekiston Islom sivilizatsiya markazining navbatdagi yutug‘i

22.09.2026   65679   3 min.
O‘zbekiston Islom sivilizatsiya markazining navbatdagi yutug‘i

 O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi Ispaniyada o‘tkazilgan 10-yubiley Terres Travel Festival – Films & Creativity 2026 festivalida oltin mukofotga sazovor bo‘ldi, xabar bermoqda O‘zA.

Mazkur festivalda dunyoning 40 dan ortiq mamlakatidan audiovizual loyihalar ishtirok etdi. “Turistik xizmat” (Tourism Service) nominatsiyasidagi ushbu mukofot “Oskar” mukofoti sovrindori Ben Kingsli ishtirok etgan “Ma’rifat aks-sadosi” filmiga topshirildi.

O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi — O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning mega formatdagi loyihasi bo‘lib, islom sivilizatsiyasining ilmiy, ma’naviy va madaniy merosini o‘rganish, saqlash hamda dunyoga namoyish etishga qaratilgan.

Terres festivalining oltin mukofoti “Ma’rifat aks-sadosi” filmining xalqaro muvaffaqiyatlarini davom ettirdi. Film 2026 yilda New York Festivals hamda Kann korporativ media va televideniye festivali finalistiga aylangan, Belgraddagi SILKFEST 26 festivalida e’tirof etilgan va keyinroq Ispaniyada Terres oltin mukofotiga ega bo‘ldi. Ushbu loyiha O‘zbekistonni tarixiy xotira, ilm-fan, madaniyat va ma’rifat maskani sifatida namoyon etib, islom sivilizatsiyasining insoniyat tafakkuri rivojiga qo‘shgan hissasini ochib beradi.

Terres Travel Festival mamlakatlar va hududlarning turistik salohiyatini namoyon etadigan, ularning madaniy merosiga qiziqish uyg‘otadigan hamda xalqaro auditoriyani sayohat qilishga ilhomlantiradigan loyihalarni e’tirof etadi. Ushbu kontekstda “Ma’rifat aks-sadosi” filmi O‘zbekistonni nafaqat sayyohlik yo‘nalishi, balki tarix, madaniyat, ilm-fan va ma’naviy meros tutashgan buyuk olimlar, mutafakkirlar va kashfiyotlar zamini sifatida namoyon etadi.

Loyihada afsonaviy Ben Kingslining ishtiroki alohida o‘rin egallaydi. Aktyor “Gandi” filmidagi roli uchun “Oskar” mukofotiga sazovor bo‘lgan va jahon auditoriyasiga “Tabib” (The Physician) tarixiy dramasidagi Abu Ali ibn Sino (Avitsenna) obrazi orqali yaxshi tanish. “Ma’rifat aks sadosi” filmida Kingsli O‘zbekistonning yetuk olim va mutafakkirlariga murojaat qilib, ilm-fan, ta’lim, madaniyat va insoniyat tafakkuri rivojiga salmoqli hissa qo‘shgan islom sivilizatsiyasi haqida hikoya qiladi.

Terres oltin mukofoti O‘zbekiston islom sivilizatsiyasi markazining xalqaro yutuqlari qatorini boyitdi. 2026 yilda u Ginnesning rekordlar kitobiga “Islom sivilizatsiyasining eng yirik muzeyi” sifatida rasman kiritildi, TURKSOY esa uni “Turk dunyosining eng yaxshi muzeyi” deb tan oldi. 2025 yilda Markaz Yevropaning nufuzli “Prix Avicenne 2025” (Avitsenna mukofoti) bilan taqdirlangan mukofotini qo‘lga kiritgan edi. Bunga qo‘shimcha ravishda, Singapurda o‘tkazilgan Butunjahon halol turizm sammitida u “Yilning islomiy meros obyekti” mukofoti bilan taqdirlandi.

Terres Travel Festival Kataloniyaning Tortosa shahrida o‘tkaziladi va sayohatlar, turizm, madaniyat hamda hududlar haqidagi filmlarga bag‘ishlanadi. Festival CIFFT — Turizm filmlari festivallari xalqaro qo‘mitasining rasmiy a’zosi hisoblanadi. Mukofotlangan ishlar CIFFT Ranking – World’s Best Tourism Films reytingida ishtirok etadi.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

O'zbekiston yangiliklari