23 Июл, 2026, 9 Сафар, 1448
23 Июл, 2026, 9 Сафар, 1448
Ҳар гал Масжиди Ҳаромга борганимда кўпчиликнинг қўлида Қуръон кўраман. Айниқса, Рукнул Яманий тарафга қараган, икки қаватли салқин бўлмалар асосан маҳаллий араблар билан тўлади. Уларнинг деярли ҳаммаси устунлар тагига тахлаб қўйилган Қуръон китобларига “ҳужум қилиб”, намоз вақтигача тиловат билан машғул бўладилар.
Она тили арабча бўлмаган кишилар арабларга ҳавас қилиб, Қуръонни тушуниш улар учун мушкул эмас деб ўйлашади. Бу фикр кўпам тўғри эмас. Араблар, албатта, бу имтиёз-имкониятга эга, бироқ бу ўринда бошқа бир муаммо мавжуд, бу уларнинг Қуръонга нисбатан беписандлигидир.
Маълумки, билмайдиган ва билмаслигини биладиганларда бир кун келиб билиш, ўрганиш имкони бор. Лекин билмагани ҳолда ўзини билағон ҳисоблаганларнинг ҳеч нарса ўргана олмаслиги ҳам бор гап.
Ҳаж сафарида юрган кунларим эди. Бир куни Қуръон ўқиб ўтирсам, бир оят чиқиб қолди. Оятнинг руҳи-дилга нақш бўлгудай маъносидан ҳайратга тушдим. Юз-кўзидан араб миллатига мансуб экани аён бир кишини синаб кўрмоқчи бўлдим. Оятни ўқиб, бир сўз маъносини сўраган эдим, маъноси нега керак, дегандай беҳис қараш билан жавоб берди. У менинг Муқаддас каломни тушуниш истагимдан ажабланган, бу – даҳшат эди. Арабнинг билиш-билмаслигини аниқлай олмадим. Маълум бўлгани шуки, у ҳам милёнларча турдошлари каби Қуръонни табаррукан талаффуз қилиниб, токчага қўйиб қўйиладиган муқаддас ашё, деб биларди.
Бу воқеадан кейин атрофдагиларнинг Қуръонга бўлган муносабатларини диққат билан кузата бошладим. Кузатганим сари ташвишим минг чандон орта борди. Одамлар Қуръонни шунчаки тиловат қилишар, кейин яна токчага жойлаб қўйишарди.
Тиловат қилаётганлардан бирортасининг юзида азоб оятининг ваҳми, раҳмат оятининг қувончи, жаннат ҳақида сўз борадиган оятлар севинчи, дўзахдан гапириладиган оятлар даҳшати каби аломатлар кўринмас эди. Кўпчиликнинг ҳолат-атвори ва ўзини тутишида Қуръондан мутаассирлик йўқ эди мутлақо.
Сўзимнинг исботи тариқасида бир воқеани келтираман.
Ҳаром масжиди. Жума намози пайти. Тумонат одам. Игна ташласангиз, ерга тушмайди. Бир киши оёғини охиригача кериб, чордона қурволган кўйи икки кишилик жойни эгаллаган, ёйилиб ўтирибди. Биров яқин келаётганини кўрса, ёнимга келиб ўтирмасин деган хавотирда янаям ялпайиб, ёйилиб олишга ҳаракат қилади. Кечикканлар, жамоат намозга турганда жой топишга умид қилиб, дақиқаларча оёқда кутардилар. Намозга турилгач, мен жойимни икки ўспиринга бердим. Ўзим олдинги сафда ёйилиб ўтирган бояги кишидан барча узр жумлалари ва назокат калималарини ишга солиб, бир оз жой беришини илтимос қилдим. У эса юзини тириштирганча қўпол оҳангда рад этди. Ваҳоланки, ҳалигина шу одам кўз ўнгимда бир соатга яқин тебраниб-тебраниб Қуръон тиловат қилган эди. Ўшанда яна бир киши келса-ю, унга жойимни бериб, ўзим пешин намози билан кифоялансам, шояд шунда бу одамнинг кўнглида инсонийлик туйғулари уйғонса, деб астойдил умид қилдим. Аммо ҳеч ким келмади.
Намоз ўқиш осон, намознинг моҳиятини ҳаётимизга татбиқ қилиш қийин;
Қуръон ўқиш осон, Қуръоний ахлоқ билан безаниш жуда-жуда мушкул;
Ҳажга бориш осон, ҳожи бўлиш, Одамдайин одам бўлиш осон эмас.
Қуръонни тафаккур, тадаббур ва тазаккур қилиш борасида нега тўхталганим, ўйлайманки, энди ойдинлашди.
Ахир бекорга Қуръонда: “Ахир, улар бу Сўзни (Қуръонни) тафаккур қилиб кўрмадиларми...?” дейилмаган (Мўминун, 68).
“Ирфон” тақвимидан
Тадбирда диний-маърифий соҳа олимлари ва уламолар, устозлар, битирувчилар, уларнинг ота-оналари ҳамда оммавий ахборот воситалари вакиллари иштирок этди.
Маросимда Ўзбекистон Республикаси Президентининг диний-маърифий масалалар бўйича маслаҳатчиси Музаффар Камилов, Ўзбекистон Республикаси Дин ишлари бўйича қўмитаси раиси Содиқ Тошбоев, Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари, Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институти ректори, таниқли олим Уйғун домла Ғафуров ҳамда бошқалар янги Ўзбекистонда амалга оширилаётган кенг кўламли маънавий-маърифий ислоҳотлар халқаро ҳамжамият томонидан юксак баҳоланаётганини таъкидлади.
Тантанали тадбирда Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан мамлакатимизда диний таълим тизими янги босқичга кўтарилгани, кейинги йилларда мазкур соҳада мисли кўрилмаган натижаларга эришилгани алоҳида эътироф этилди.
Хусусан, сўнгги йилларда учта олий ва битта ўрта махсус ислом таълим муассасаси ташкил этилди. 500 йиллик тарихга эга Мир Араб олий мадрасасининг тарихий мақоми тикланди. Самарқанд шаҳрида Ҳадис илми мактаби, Сурхондарё вилоятида Имом Термизий номидаги ислом институти ҳамда шу номдаги ўрта махсус таълим муассасаси ўз фаолиятини бошлади. Шунингдек, Имом Бухорий, Имом Термизий, Имом Мотуридий ва Баҳоуддин Нақшбанд номидаги тўртта халқаро илмий-тадқиқот маркази ташкил этилди.
Таъкидланганидек, Тошкент ислом институтининг 55 йиллик тарихида илк бор 2024 йилдан магистратура босқичи йўлга қўйилди. Айни пайтда институтда «Теология (Ислом илоҳиёти, фалсафаси ва мотуридийлик таълимоти)» ҳамда «Теология (Ҳадис илмлари)» мутахассисликлари бўйича магистрантлар таҳсил олмоқда. Келгусида эса докторантура босқичини ҳам ташкил этиш режалаштирилган.
Институтнинг илк 10 нафар магистранти ўқиш давомида илмий фаолиятда фаол қатнашиб, диссертация мавзулари доирасида жами 52 та илмий мақола ва тезис нашр эттирди. Улар ақида, тафсир, фиқҳ ва ҳадис илмларига оид нуфузли манбалардан 53 та ижозага сазовор бўлишди.
Шунингдек, магистрантлар маҳаллий ва халқаро илмий анжуманларда фаол иштирок этиб, мамлакатимизда диний таълим соҳасида амалга оширилаётган ислоҳотларнинг мазмун-моҳиятини кенг тарғиб қилишди.
Улар Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази ҳамда Имом Мотуридий халқаро илмий-тадқиқот марказида илмий амалиёт ўтаб, тадқиқот методологияси, манбашунослик ва ноёб қўлёзмалар билан ишлаш бўйича амалий кўникмаларини янада мустаҳкамлади.
Маросимда битирувчиларнинг замонавий фанлар соҳасида ҳам салмоқли ютуқларга эришгани қайд этилди. Жумладан, бир нафар магистр Баҳрайндаги Ислом молия муассасалари учун бухгалтерия ҳисоби ва аудит ташкилотининг (AAOIFI) халқаро малака сертификати (CPSS) соҳиби бўлган бўлса, яна бир битирувчи 3D моделлаштириш ва анимация соҳасида малакали мутахассис сифатида эътироф этилди.
Шунингдек, битирувчи магистрларнинг турли маърифий муассасалар, таълим даргоҳлари ва илмий-тадқиқот марказларига ишга қабул қилингани ҳам маълум қилинди.
Қайд этилганидек, Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институтида илк магистрларнинг етишиб чиқиши мамлакатимиз диний таълим тизими тараққиётидаги муҳим тарихий воқеа бўлиб, келгусида соҳа учун юқори малакали, замонавий билим ва кўникмаларга эга илмий-педагог кадрлар тайёрлашга хизмат қилади.
Тадбир давомида институт тарихида илк магистр сифатида ном қолдирган битирувчиларга диплом ва эсдалик совғалари топширилди.
Битирувчилар мамлакат раҳбарияти томонидан билдирилган юксак ишонч ва ғамхўрликка муносиб жавоб қайтаришга, Имом Бухорий, Имом Термизий ва Имом Мотуридий каби буюк аждодларимизга муносиб ворис бўлишга ҳамда ислом маърифатини кенг тарғиб этишга бор куч-ғайратларини сафарбар этишларини таъкидладилар.
— Мамлакатимизда диний-маърифий таълим тобора такомиллашиб бормоқда, — деди Тошкент ислом институти магистранти Гулчеҳра Сиддиқова. — Магистратурада олган билимларимиз ва илмий изланишларимиз самарасини Ватанимиз, халқимиз ва жамиятимиз равнақи йўлида сафарбар этишга астойдил ҳаракат қиламиз.
Диний таълим тизимида магистратура очилиши ва илк магистрларнинг битириши мамлакатимизда Учинчи Ренессанс пойдеворини мустаҳкамлаш, соҳада замонавий билим ва кўникмаларга эга бўлган салоҳиятли илмий-педагог кадрлар сафини кенгайтиришга хизмат қилади.
Соҳа мутахассисларининг фикрига кўра, мазкур тарихий воқелик юртимизда маърифий Ислом ғояларини кенг тарғиб этиш ва бой илмий меросимизни жаҳон миқёсида ўрганиш йўлидаги яна бир муҳим қадам бўлди.
Назокат Усмонова,
ЎзА мухбири
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 