Умра ибодатини мукаммал адо қилиш учун киши ўзини ҳар томонлама тайёрлайди. Барча амаллар ниятга боғлиқ бўлгани учун, ибодатда ягона мақсад Аллоҳ таолонинг розилигини исташ бўлиши керак.
Агар дунё ноз – неъматларига эришмоқчи, “ҳожи” ёки “умрага борган” номларини қозонмоқчи, “ҳўжа кўрсин” ёки асосий мақсади ўзга юртларни сайр қилиб, бир йўла умрани адо этиб келмоқчи бўлса, умра ибодати қабул бўлмайди. Аллоҳ таоло буюради:
“Ҳаж ва умрани Аллоҳ учун мукаммал адо этинг!”. Бақара сураси, 196.
Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан нақл қилинади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтдилар: “Умра кейинги умрагача қилган гуноҳларига каффоратдир...”. Саҳиҳи Бухорий, 1773.
Ато розияллоҳу анҳу ривоят қиладилар: “Ибн Аббос розияллоҳу анҳу айтдилар: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бир ансорий аёлга: “....Рамазон ойи келса у ойда умра қилгин, чунки рамазон ойидаги умра ҳаж қилган билан баробар савобга эгадир”-дедилар. Термизий ривояти.
Мазҳабимиз хулосасига кўра умра суннати муаккададир. У буюк зиёратдир! Зеро, мусулмон киши бунда бутун қалби, руҳи ва бадани ила Аллоҳ таоло учун энг суюкли бўлган жойни зиёрат қилади. Бу омонлик диёрида кўнгиллар хотиржам бўлади, кўзлар эса уни кўришликка ошиқ бўлади. Бу диёр мусулмонлар қалбидан улкан ўрин эгаллаган Макка ва Мадинадир.
Ҳаммамизга маълумки, умра қилишни қасд қилган ҳар бир мусулмон улуғ ибодатни тўла-тўкис адо этишни истайди. Ўз-ўзидан биз учун бу нафақат ибодат, балки узоқ масофали сафар ҳамдир. Шу сабабли, умра қилишни қасд қилган ҳар бир киши умра қонун – қоидалари билан бир қаторда сафар қоидалари ва одобларини яхшилаб ўрганиши лозимдир. Улар қуйидагилардир:
“Аставдиъукумулллоҳал-лазий ла тазиъу вадаъиуҳу (маъноси: “Сизларни Унга топширилган омонатлар зойе бўлмайдиган Зот Аллоҳга омонат топширдим”)”. Ибни Можа ривояти;
Ибни умар розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам сафарга чиқиб туяларига ўрнашсалар Аллоҳга ҳамд (Алҳамдулиллаҳ), тасбеҳ (Субҳаналлоҳ) ва уч маротаба такбир (Аллоҳу акбар)ни айтиб шундай дердилар: “Субҳаналлазий саххоро лана ҳаза ва ма кунна лаҳу муқринийн. Ва инна ила Роббина мунқолибун. Аллоҳумма инна насъалука фий сафарина ҳаза ал-бирро ват-тақва ва минал амали ма тарзо. Аллҳумма ҳаввин сафарона ҳаза ватви анна буъдаҳу. Аллоҳумма антас-соҳибу фис-сафари вал холифату фил аҳли. Аллоҳумма инний аъузу бика мин ваъсаис-сафар ва каабатил манзор ва суил мунқолаб фил аҳли вал мали вал валад” (маъноси: “Бизларга бу (улов)ни бўйсундириб қўйган зотга тасбеҳ айтамиз. Бизлар ўзимиз бунга қодир эмас эдик. Албатта, бизлар (барчамиз) Раббимиз (ҳузури)га қайтувчидирмиз. Ё, Аллоҳ! Биз Сендан ушбу сафаримизда яхшилик, тақво ва Ўзинг рози бўладиган амални сўраймиз. Ё, Аллоҳ! Ушбу сафаримизни енгиллаштир ва узоғини яқин қил. Ё, Аллоҳ! Сен сафарда ҳамроҳ ва аҳли-оилага кафилдирсан. Ё, Аллоҳ! Мен Сендан сафар қийинчиликлари, ғамга солувчи манзара ҳамда аҳли-оила, мол ва фарзандга ёмон ҳолда қайтишдан паноҳ тилайман”).
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам сафардан қайтганларида эса: “Айибуна таибуна абидуна лироббина ҳамидуна” (маъноси: “Ё, Аллоҳ! Қайтишимизни тавба қилувчи, ибодат қилувчи ва ҳамд айтувчи ҳолда қилгин”), жумласини қўшиб қўярдилар. Муслим ривояти.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам қачон уловга минмоқчи бўлсалар оёқларини узангига қўйишлари билан: “Бисмиллоҳ”, – дер эканлар. Эгарга ўрнашиб олганларидан кейин: “Алҳамду лиллаҳи ала кулли ҳал. Субҳаналлазий саххоро лана ҳаза, вама кунна лаҳу муқринийн. Ва инна ила Роббина ламунқолибун”, – деб қўяр эканлар. Уловга миниладиган ҳайвонлардан ташқари замонавий йўл воситалари ҳам киради.
Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтдилар: “Учта дуо борки, шаксиз мустажобдир. Мазлумнинг, мусофирнинг ва ота-онанинг фарзандига қилган дуоси”. Термизий ривояти.
Абдуллоҳ ибн Зубайр розияллоҳу анҳу айтдилар: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай дедилар:“Менинг ушбу масжидимда ўқилган намоз ундан бошқа масжидларда ўқилган мингта намоздан афзалдир. Фақатгина масжидул ҳаром бундан мустаснодир. Масжидул ҳаромда ўқилган намоз менинг масжидимда ўқилган юзта намоздан афзалдир”. Имом Аҳмад ривояти.
Аллоҳ таоло умра зиёратига отланган ватандошларимизнинг сафарларини бехатар, ибодатларини ўз дагоҳида қабул қилсин!
Жаҳонгир Убайдуллоҳ,
Т
Тақдимотда адабиёт вакиллари, тарихчи олимлар, таниқли журналистлар ҳамда зиёлилар иштирок этиб, асарнинг тарихий-маърифий аҳамияти ва миллий адабиётимиздаги ўрни хусусида фикр-мулоҳазаларини билдирди.
Абу Бакр Қаффол Шоший номи Тошкентнинг кўп асрлик илмий-маърифий тарихи билан чамбарчас боғлиқ. Унинг ҳаёти ва мероси халқимизнинг илм-фан, маънавият ва маданият тараққиётига қўшган ҳиссасини ёдга солади. Ҳастимом мажмуаси эса бугунги кунда ҳам пойтахтимизнинг муҳим тарихий ва зиёратгоҳ масканларидан бири сифатида қадрланади.
Тақдимотда таниқли шоир, Ўзбекистонда хизмат кўрсатган журналист Салим Ашур китоб миллий сўз санъатимизда ўзига хос воқеа бўлганини таъкидлади. Адабиётшунос олим Сувон Мели эса Тошкент тарихига бағишланган бундай асарнинг яратилишини савобли ва хайрли иш сифатида баҳолади. Унинг таъкидлашича, роман замирида кўплаб китобларни мутолаа қилиш, тарихий маълумотларни қиёслаш ва чуқур ўрганишдек машаққатли меҳнат ётади.
Тадбирда «Жаҳон адабиёти» журнали бош муҳаррири, Ўзбекистон Республикасида хизмат кўрсатган журналист Аҳмаджон Мелибоев, тарихчи олим Абдуманноп Зиёев, «Меҳнат шуҳрати» ордени соҳиби, адиб Тўлқин Ҳайит, тарих фанлари доктори Саидакбар Аъзамхўжаев ва бошқа зиёлилар ҳам асарнинг тарихий-маърифий аҳамияти, Тошкент ўтмишини ўрганиш ҳамда буюк аждодларимиз меросини кенг жамоатчиликка етказишдаги ўрнига эътибор қаратди.
Абдужаббор Обидов педагогика соҳасидаги фаолияти билан бир қаторда, узоқ йиллардан буён ижод билан ҳам шуғулланиб келади. Унинг «Икки жаҳон оворалари», «Чўрткесар» каби насрий асарлари, «Сени қизғонаман», «Сийрат» номли шеърий тўпламлари, шунингдек, болаларга мўлжалланган «Нозикой ва маймоқ», «Саводхон жўжа» каби китоблари нашр этилган.
Адибнинг «Ҳастимом ёхуд Абу Бакр Қаффол Шоший – II» романи 2025 йилда нашр этилган биринчи қисмнинг давоми ҳисобланади. Асарда минг йил аввалги аждодларимизнинг ҳаёт тарзи, урф-одатлари, жанглардаги жасорати билан бир қаторда, Абу Бакр Қаффол Шошийнинг Нишопур ва Бағдодда устозлардан ҳадис, фиқҳ ва тарих илмларини ўрганган йиллари ҳам қизиқарли тарзда тасвирланган.
Муаллиф Қаффол Шошийни ўз даврининг мураккаб воқеалари, баҳс-мунозаралари ва турли синовлари гирдобида тасвирлар экан, унинг илмий салоҳияти, ғайрати, жасорати ва топқирлигини очиб бериш орқали улуғ аллома сиймосини китобхонга яқиндан танитишга интилади.
Дарҳақиқат, тарихий роман яратиш ижодкордан нафақат юксак бадиий маҳорат, балки катта изланиш, ишончли манбалар билан ишлаш ва тарихий воқеликни теран англашни талаб этади. Бундай асарлар ўтмиш ва бугун ўртасида маънавий кўприк вазифасини ўтаб, ёш авлоднинг миллий тарихимизга қизиқишини ошириш, аждодлар меросига ҳурмат туйғусини мустаҳкамлаш ва китобхонлик маданиятини ривожлантиришга хизмат қилади.
Зеро, тарихни англаш ўзликни англаш демак. Аждодларимиз ҳаёти ва маънавий меросини бадиий адабиёт орқали авлодларга етказиш эса миллий хотирамизни асрашнинг муҳим воситаларидан биридир.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати