Сайт тест ҳолатида ишламоқда!
19 Ноябр, 2026   |   9 Жумадул сони, 1448

Тошкент шаҳри
Бомдод
05:53
Қуёш
07:11
Пешин
12:14
Аср
15:19
Шом
17:04
Хуфтон
18:19
Bismillah
19 Ноябр, 2026, 9 Жумадул сони, 1448

ЭЪТИБОР, ЭҲТИРОМ ВА ЭЪЗОЗ

06.09.2024   11830   10 min.
ЭЪТИБОР, ЭҲТИРОМ ВА ЭЪЗОЗ

Дил изҳори

Аллоҳ таолога беадад шукрлар бўлсинки, юртимиз мустақиллигининг 33 йиллигини катта хурсандчилик билан кутиб олдик. Бугун ҳар бир гўшада байрам шукуҳи ҳукмрон. Бу айём ўзини шу Ватан фарзанди деб билган ҳар бир инсон учун қадрли, азиз ва мўътабар. Чунки у бизга ўзлигимиз, инсоний ҳақ-ҳуқуқ ва қадр-қимматимизни бахш этди.

Энг улуғ, энг азиз байрам арафасида Президентимиз фармонларига мувофиқ турли соҳа вакиллари фахрий унвон, орден ва медаллар билан тақдирланди. Шундай фидойи юртдошларимиз қаторида уч нафар имом-хатиб “Имом Бухорий” ордени билан мукофотлангани барча диний соҳа вакилларини бениҳоя хурсанд қилди. Айтиш жоизки, яқин ўтмишда имом-хатибларга бу даражада эҳтиром кўрсатилмаган.  Ушбу қувончли воқеа янги Ўзбекистонда ислом дини ва соҳа ходимларига қаратилаётган эътиборнинг яна бир ёрқин ифодаси бўлди.

Имом-хатиблар юксак мукофотларни 30 август куни Кўксарой қароргоҳида давлатимиз раҳбаридан қабул қилиб олди. Қуйида уларнинг дил сўзлари билан танишасиз.

Маърифий соҳада илмий асос яратилмоқда

— Бугун мен жуда ҳам шодман. Мана шундай улуғ мукофотни шахсан давлатимиз раҳбарининг ўзидан қабул қилиб олиш менга юксак шараф бўлиш билан бирга, катта масъулият ҳам юклади. Мамлакатимизда Президентимиз  раҳбарлигида барча соҳаларда инсон қадри ва унинг шаънини юксалтириш борасида олиб борилаётган изчил ислоҳотларнинг самараларини бирма-бир санаб адоғига етиш мушкул.

Ўзбекистон замини ислом илм-фани ва маданиятининг қадимий бешикларидан бири ҳисобланади. Халқимизнинг бой тарихий, илмий, маънавий меросини ҳар томонлама ўрганиш, жаҳон ҳамжамиятига кенг танитиш, энг муҳими, ислом динининг асл инсонпарварлик моҳиятини чуқур очиб бериш мақсадида юртимизда Имом Бухорий, Имом Термизий, Имом Мотуридий, Имом Насафий каби буюк алломаларимизнинг бебаҳо илмий мактабини ўрганиш ва тадқиқ этиш учун илмий-тадқиқот марказлари фаолияти кенг йўлга қўйилди.

Динимизни илмий жиҳатдан ўрганишни ривожлантириш мақсадида Ўзбекистон халқаро ислом академияси, Бухорода Мир Араб олий мадрасаси, Самарқандда Ҳадис илми мактаби ва Сурхондарёда Имом Термизий номидаги ислом институти ҳамда шу номдаги мадрасага асос солинди. Самарқандда Имом Бухорий, Сурхондарёда Имом Термизий, Тошкентда Имом Мотуридий халқаро илмий-тадқиқот марказлари ташкил этилди. Уларда талабалар ва ёш тадқиқотчилар буюк аждодларимизнинг бой меросини ўрганиш ва тадқиқ этиш баробарида замонавий илмларни ҳам ўзлаштириб, етук олим бўлиб камол топади. Шулар қаторида турли ҳудудларда ҳадис, калом, тасаввуф, фиқҳни ўрганишга ихтисослашган илмий мактаблар, хусусан, бизнинг вилоятимизда ҳам тасаввуф илми мактаби фаолияти йўлга қўйилгани диний-маърифий соҳада янги давр бошлаганидан дарак беради.

Қувонарлиси, мамлакатимиз раҳбарининг ташаббуси билан Бухоро Арк қўрғони яқинида Мир Араб олий мадрасасининг янги биноси барпо этилди ва фойдаланишга топширилди. 200 ўринга мўлжалланган олий мадрасада Қуръони карим, ҳадис, фиқҳ ва тасаввуф илмлари, хорижий тиллар пухта ўргатилади. Бугунги кунда 100 нафардан ортиқ талаба замонавий жиҳозланган ўқув хоналари, кутубхона, фаоллар зали, талабалар ётоқхонаси ва спорт залида малакали устозлардан таълим олмоқда.

2021–2024 йилларда вилоятимиздаги 15 та масжиднинг янгитдан қуриб фойдаланишга топширилгани, 42 та масжидда эса йирик таъмирлаш ишлари олиб борилгани мамлакатимизда муборак динимизга қаратилаётган алоҳида эътиборнинг исботидир.

Мустақиллик байрами арафасида шундай улуғ эътирофга сазовор бўлиш, менга чексиз ғурур бағишлади. Келажак авлодни янги Ўзбекистоннинг чинакам бунёдкори қилиб тарбиялаш, халқимизнинг маданий-маърифий, диний-ахлоқий дунёқарашини бойитиш йўлидаги фаолиятимда бу мукофот менга қанот бағишлайди, дея ишонч билан айта оламан.

Жобир домла ЭЛОВ,

Ўзбекистон мусулмонлари идорасининг

Бухоро вилоятидаги вакили,

Бухоро вилояти бош имом-хатиби,

Мир Араб олий мадрасаси ректори

* * *

Аждодларимизнинг ўлмас мероси чуқур ўрганилмоқда

— Бугун жуда бахтиёрман. Энг улуғ, энг азиз байрам — мустақиллигимизнинг 33 йиллиги арафасида давлатимизнинг энг юксак мукофотларидан бири “Имом Бухорий” ордени билан тақдирланганимдан қувончим чексиз, сўз билан таърифлашга ожизман. Президентимиз ташаббуси билан таъсис этилган орденга биринчилардан бўлиб лойиқ кўрилганимдан, юксак мукофотни давлат раҳбарининг ўз қўлидан олганимдан бошим кўкка етди.  

Турли соҳаларда эришилаётган барча ютуқлар ватанимизда ҳукм сураётган тинчлик ва осойишталик, одилона сиёсат натижасидир. Ислом дини илмлари ривожига беқиёс ҳисса қўшган буюк ватандошларимизнинг улкан илмий меросини янада чуқур ўрганиш, табаррук зиёратгоҳ ва қадамжолар, кўҳна масжид ва мадрасаларни обод қилиш борасида кенг кўламли ишлар амалга оширилмоқда. Вилоятимизда ўнлаб янги масжидлар қурилди, мавжудларида қайта қуриш ва таъмирлаш ишлари олиб бориляпти. Мисол учун, бир вақтлар йўқ бўлиб кетиш арафасида турган Абул Муин Насафий зиёратгоҳини бугун бутун дунё сайёҳлари  катта завқ ва ҳайрат билан томоша қилмоқда.

Мазкур мажмуада Абул Муин Насафий илмий меросига бағишлаб ўтказилган халқаро илмий-амалий конференцияларда Туркия, Миср, Франция, Россия, Бангладеш, Қозоғистон, Тожикистон, Қирғизистон каби давлатлардан юзлаб олим ва каломшунос мутахассислар иштирок этиб, юртимизда эътиқод эркинлигини таъминлашга қаратилаётган эътиборни юксак баҳолади. Шунингдек, Касби туманидаги Султон Мир Ҳайдар, Китоб туманидаги Хўжа Илм Кони ва Мавлоно Дарвеш Муҳаммад Вахшуворий, Қамаши туманидаги Лангар ота мажмуаларини реконструкция ва реставрация қилиш ишлари амалга оширилди.

Мустақилликнинг дастлабки йилларида муборак ҳаж амалини адо этишга муяссар бўлган ватандошларимиз сони бармоқ билан саноқли бўлган. Бугунги кунда виждон эркинлиги ва диний-маърифий муҳит барқарорлигини таъминлашга қаратилаётган алоҳида эътибор туфайли уларнинг сони 15 мингдан ошди. Жорий йилда фақат Қашқадарё вилоятининг ўзидан 801 нафар фуқаро ҳаж амалларини бажариб келди.

Ҳаж мавсумида Президентимиз ҳожилар ҳолидан хабар олиб, Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари билан телефон орқали мулоқот қилгани нафақат ҳаж зиёратига борганларни, уларнинг оила аъзоларини, барча мўмин-мусулмонларимизни беҳад қувонтирди.

Бундай ғамхўрликдан руҳланган ҳожиларимиз, вилоятимиздаги барча жоме масжидлар имом-хатиблари ва уларнинг ноиблари “Янги Ўзбекистон фидойиси бўлиб, маънавият тарғиботчисига айланамиз” шиори остида хайрли амалларни бажаришмоқда.

Раҳматулло УСМОНОВ,

Ўзбекистон мусулмонлари идорасининг

Қашқадарё вилоятидаги вакили,

вилоят бош имом-хатиби

* * *

Юксак маънавий-ахлоқий жамият барпо этиш йўлида

Кўксарой қароргоҳида мамлакатимизда кўзга кўринган илм-фан, таълим, соғлиқни сақлаш, адабиёт, маданият вакиллари қаторида давлат мукофоти билан тақдирланганим менга чексиз фахру ифтихор бағишлади.

Яратганга беҳад шукрлар бўлсинки, юртимизда Истиқлол байроғи остида халқимизнинг юрт равнақи йўлидаги азалий истакларини рўёбга чиқа бошлади. Бу, албатта, ўз-ўзидан бўлиб қолмайди. Давлатимиз раҳбари бошчилигида жамият ҳаётининг барча жабҳаларида олиб борилаётган ислоҳотларнинг туб моҳияти, энг аввало, инсон манфаатига қаратилган бўлиб, уларнинг негизида фаровон турмуш, илм-фан равнақи, юксак маънавий-ахлоқий, илмий-ижодий салоҳиятни янада юксалтириш ва ривожлантириш ётади.

Бугун шу мақсадда диний-маърифий соҳада амалга оширилаётган улкан ислоҳотлар, эришилаётган ютуқлар мақтовга лойиқ. Жумладан, Президентимиз ташаббуси билан Имом Бухорий меъморий мажмуаси юксак даражада ва  маҳобатли шаклда бунёд этилмоқдаки, у бир неча асрлар давомида юртимиз ва дунё мўмин-мусулмонлари учун руҳий-маънавий озиқа оладиган муҳташам даргоҳга айланади. Шунингдек, келажак авлод учун бир неча юз йиллар зиё сочадиган, ёшларга илм-маърифат нурини таратадиган осори-атиқа бўлади.

Давлатимиз етакчиси раҳбарлигида бунёд этилаётган ва Учинчи Ренессанс пойдевори, дея таърифланаётган Ислом цивилизацияси маркази ҳам буюк алломаларимизнинг жаҳон тамаддунига қўшган ҳиссаларини дунё ҳамжамиятига намоён этадиган, ислом маърифатини кенг тарқатадиган ва ёшларни улуғ алломаларга муносиб авлод қилиб тарбиялайдиган маърифат кошонаси бўлиб асрлар оша хизмат қилди, инша Аллоҳ.

Мана шу ўзгаришлар кўз ўнгимда рўй бераётгани ва ўзим ҳам унда иштирок этиб, улкан савобли ишларга сабабчи бўлаётганимдан фахрга тўламан. Бундан ўттиз йил олдин Фарғона вилоятининг Қувасой шаҳрида янги қурилган жоме масжидининг имом-хатиби сифатида ўз фаолиятимни бошлаганман. Истиқлолнинг илк даврларида вилоятимизда бор йўғи 4 масжид бор эди. Улардаги шарт-шароитлар ҳақида сўз юритишнинг ҳожати ҳам йўқ. Бугун вилоятимизда 200 дан ортиқ масжид фаолият юритяпти. Уларнинг барчаси замон талабига мос тарзда таъмирланган, бинолари янгидан бунёд этилиб, намозхонлар учун барча шароитлар ҳозирланган.

Яна бир таъкидлаш жоиз бўлган воқеа имом-хатиб ва диний соҳа ходимларининг жамиятдаги ўрни мустаҳкамланди. Олдинлари  фақат тўй-маъракалардагина кўриниш берадиган имомларимиз бугун юртимизда олиб борилаётган ислоҳотларда, уни халққа етаказишда астойдил фидойилик кўрсатмоқда. Айниқса, ёшларимизни ёт ғоялар таъсиридан асраб-авайлаш, ҳанафий мазҳабига хос диний тушунчаларни тарғиб қилиш, диндошларимиз тўғри йўлда юриши учун олиб борилган маънавий-маърифий ишларда бевосита иштирок этаётганимдан беҳад хурсандман. 

Камтарона меҳнатим юксак қадрланишидан, “Имом Бухорий” ордени билан тақдирланганимдан беҳад миннатдорман. Аслида бу мукофот нафақат менинг, балки бутун Фарғона вилоятида фаолият кўрсатаётган барча имом-хатиб ва ноибларнинг улкан меҳнати натижаси, деб ҳисоблайман.

Биз, дин пешволари бундай эътибор ва эҳтиром олдида қарздорликни мудом ҳис этамиз. Бунга жавобан юртимиз тинчлиги ва аҳоли фаровонлиги йўлида янада куч-ғайрат ва фидокорлик билан хизмат қиламиз. Шунингдек, давлатимиз раҳбари томонидан олиб борилаётган ислоҳотлар бардавом бўлишини доимо Раббимиздан сўраймиз. Зеро, Аллоҳ таоло Қуръони каримда: “Менга дуо қилинг ва сизга ижобат қилурман...”, деб марҳамат қилган.

Алишер НАИМОВ,

Фарғона вилояти бош имом-хатиби ўринбосари,

Қувасой шаҳар бош имом-хатиби

Бошқа мақолалар
Мақолалар

Келажакка қаратилган илмий мерос

19.10.2026   76647   11 min.
Келажакка қаратилган илмий мерос

Фан тарихи камдан-кам ҳолларда фақат кашфиётлар тарихидан иборат бўлади. Унинг замирида олимларнинг номлари, асарлар сарлавҳалари ва астрономик жадваллар ортида институтлар, таълим амалиёти, ҳомийлик тизимлари, илмий мулоқот тиллари ва, ниҳоят, жамиятнинг билимга муносабати туради. Шунинг учун Марказий Осиёнинг илмий мероси ҳақидаги масала бугун фақат ўтмиш масаласи ҳисобланмайди. Замонавий Ўзбекистон учун бу масала тобора келажак масаласига айланиб бормоқда, хабар бермоқда iccu.uz.

Сўнгги йилларда мамлакатимизда тарихий-илмий меросни, таълим ва фанни ривожлантириш, инсон капитали ҳамда инновациялар ўзаро боғлиқ ҳолда қараладиган давлат сиёсати тизими шаклланди. 2030 йилгача фанни ривожлантириш концепцияси илмий инфратузилмани модернизация қилиш, ёш тадқиқотчиларни тайёрлаш ҳамда илмий-инновацион фаолиятни кучайтиришни назарда тутади. Ўз навбатида, «Ўзбекистон — 2030» стратегияси инсон салоҳияти, таълим, фан ва бошқа соҳаларни ривожлантиришни узоқ муддатли ва ўлчанадиган миллий мақсадлар тизимига киритади.

Шу нуқтаи назардан олсак, Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази айниқса муҳим мисолдир. Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан барпо этилган мазкур марказ замонавий рақамли технологиялар ҳамда илмий тадқиқотларни исломгача бўлган ва ислом даври маданий мероси билан уйғунлаштирувчи халқаро илмий-маърифий марказ сифатида иш юритмоқда. Шу тарзда принципиал жиҳатдан янги масала юзага келади: тарихий мерос фақат сақлаш ва миллий ғурур объекти эмас, балки билим маданиятини, инсон капиталини ва давлат тараққиёт стратегиясини шакллантириш ресурсига айлана оладими?

Бу саволга жавоб бериш учун «буюк аждодлар» ҳақидаги анъанавий ҳикоялар доирасидан чиқиш зарур. Илмий меросдан айнан нима ибрат ва хулоса олишимиз керак — муайян билимлар, номлар ва кашфиётларними ёки билимни яратиш, узатиш ва қўллашнинг янада чуқур маданиятиними?

Марказий Осиё — билимлар ҳаракати макони

Ўрта асрлар фани ҳақидаги оммавий тасаввурларда учрайдиган барқарор хатолардан бири — уни алоҳида миллий ютуқлар мажмуи сифатида тасаввур қилишдир. Марказий Осиё интеллектуал маданияти тарихи эса бутунлай бошқача манзарани намоён этади. Яъни илмий юксалишни «даҳолар пайдо бўлди» деган формула билан тушунтириб бўлмайди. Хоразмий, Беруний, Ибн Сино ёки кейинги давр олимларининг етишиб чиқиши учун билимлар кўчиши, таржима қилиниши, муҳокама этилиши, танқид қилиниши ва кейинги авлодга узатилиши мумкин бўлган муҳит зарур эди.

Бу ҳолатнинг замонавий давр учун ҳам бевосита аҳамияти бор. Агар ўтмишда илм-фан билим инфратузилмаси туфайли ривожланган бўлса, замонавий миллий илмий юксалиш ҳам инфратузилмасиз — университетлар, лабораториялар, кутубхоналар, архивлар, рақамли маълумотлар базалари, тадқиқот марказлари, халқаро алоқалар ва ёш олимларни тайёрлаш тизимларисиз — мумкин эмас.

Шундай экан, Марказий Осиёнинг тарихий тажрибасини баъзи муҳим саволлар учун тарихий материал сифатида кўриш мумкин: жамиятни янги билим яратишга қодир қиладиган ижтимоий ва институционал шароитлар қандай шаклланади? Тарихий мерос инсон тараққиётига қандай таъсир қилади?

Тарихий хотирадан – инсон капитали сари

Таъкидлаш керак, буюк аждодлар ҳақидаги билимнинг ўзи олимларни яратмайди. Улуғбекнинг исмини билиш - ҳали астрономия билан шуғулланиш дегани эмас. Ибн Сино билан фахрланиш илмий мақола ўқишни англатмайди. Беруний билан ғурурланиш манбалар билан танқидий ишлаш кўникмасига эга бўлишни кафолатламайди. Шунинг учун натижага сиғинишдан метод маданиятига ўтиш муҳим.

Ёшларга фақат «Беруний буюк олим бўлган», деб уқтириш эмас, балки у қандай тадқиқотлар қилганини англатиш керак.

«Улуғбек расадхона қурган», дейиш билан чекланмасдан, “нега жамиятга фундаментал фан керак” деган саволга жавоб топиб бериш зарур. Бу — таълим стратегиясига оид масала. Бундай ёндашувда тарихий хотира ғурурни якуний мақсад сифатида эмас, балки интеллектуал фаолиятга кириш эшиги сифатида қўллаш воситасига айланади.

Буюк номлардан илмий тафаккур маданияти сари

Жамоатчилик онгида илмий мерос кўпинча буюк шахслар тимсолида намоён бўлади. Хоразмий — математика ва алгоритмлар, Ибн Сино — тиббиёт ва фалсафа, Беруний — табиий фанлар ва маданиятларни ўрганиш, Улуғбек мероси эса астрономия билан боғланади. Бироқ меросни стратегик жиҳатдан англаш учун бунинг ўзи кифоя эмас.

Абу Райҳон Беруний мисолига мурожаат қилайлик. Encyclopaedia Iranica манбалари уни математика, астрономия, география, минералогия, фармакология, тарих ва динлар тарихи каби соҳаларда фаолият юритган буюк қомусий олим сифатида тавсифлайди. Яна бир муҳим жиҳат шундаки, у ўз интеллектуал фаолиятида араб илмлари билан бир қаторда юнон математик-астрономик анъанасини ҳам ўрганган.

Унинг Ҳиндистонга муносабати янада ибратлидир. Замонавий тадқиқотлар Беруний ҳинд астрономияси ҳақидаги билимларга, жумладан, санскрит тилидаги матнларнинг арабча таржималари орқали эга бўлганини кўрсатади.

Шу нуқтаи назардан Беруний XXI аср учун фақатгина «Хоразмдан чиққан буюк олим» эмас. У маълум бир тадқиқотчилик хулқ-атворини намоён этади. Беруний ўзгалар маданиятини ўз интеллектуал мезонлари асосида ўрганишга интилиш, турли билим тизимларини қиёслаш, кузатиш, тавсифлаш, манбаларни танқидий таҳлил қилиш ва фанлараро ёндашув намунасига айланади. Демак Беруний меросидан наф олиш — унинг хулосаларини такрорлаш эмас, балки номаълум нарсани танқидий тафаккурдан воз кечмаган ҳолда ўрганиш қобилиятини сақлаш демакдир.

Улуғбек ва бугунги воқелик учун ҳам ниҳоятда долзарб жуда муҳим тамойил ҳақида

Мирзо Улуғбек мисоли ҳам бундан кам бўлмаган аҳамиятга эга. Самарқандда у обсерватория барпо этди ва у минтақа тарихидаги энг машҳур илмий иншоотлардан бирига айланди. Метрополитен санъат музейи уни Улуғбекнинг илм-фан ва астрономияга бўлган қизиқишининг ёрқин далили сифатида баҳолайди.

Бироқ Улуғбекнинг аҳамияти фақат бинода ёки кузатув натижаларида эмас. Encyclopaedia Iranica унинг турли илмий марказлар ўртасидаги ҳаракати билимларнинг кейинги тарқалишига хизмат қилганини кўрсатади. Яъни Самарқанд обсерваторияси билан боғлиқ олимлар орасида Али Қушчи ҳам бўлган ва у Мирзо Улуғбек вафотидан кейин илмий фаолиятини бошқа интеллектуал марказларда — Табриз ва Истанбулда давом эттиргани бунга яққол исбот бўла олади. Шу маънода Улуғбек обсерваториясини замонавий тилда илмий инфратузилма ва илмий мактабнинг тарихий намунаси сифатида кўриш мумкин. Қайд этиш жоиз, бундай ёндашув натижасида масала фақат ўтмишдаги кашфиётлар қанчалик буюк бўлганида эмас, балки олимлар учун шароитни ким яратган, илм қандай молиялаштирилган, мутахассислар қаерда тайёрланган, натижалар қандай тарқатилган ва сиёсий қўллаб-қувватлаш ўзгарганидан кейин илмий мактаб билан нима содир бўлган? деган саволларга бориб тақалади. Зеро, мазкур саволлар бугунги воқелик учун ҳам ниҳоятда долзарб. Президент Шавкат Мирзиёевнинг Ислом цивилизацияси марказини барпо этиш ғояси замиридаги асл мазмун-моҳият ана шунда. Яъни Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказининг расмий концепцияси анъанавий музей тамойилидан кўра кўпроқ илмий тадқиқот макони сифатида мажбуриятни олади. Шу нуқтаи назардан Марказ нафақат тарихни сақловчи, балки ўтмиш, бугун ва келажакни боғловчи илмий тадқиқот маскани сифатида катта аҳамият касб этади. Яъни бу институционал вазифа сифатида муҳимдир.

Чунки одатда анъанавий музей биринчи навбатда, “нима содир бўлган?”, деган саволга жавоб беради. Тадқиқот маркази эса, “бу қандай содир бўлган?”, деган саволни қўяди. Таълим маркази – “бу бизга нимани ўргатиши мумкин?”, деб сўрайди. Стратегик институт эса, “олинган билим келажакни қандай ўзгартириши мумкин?”, дея мурожаат қилади.

Ислом цивилизацияси маркази ана шу тўрт саволни бирлаштиришга ҳаракат қилмоқда. У бир нечта функцияларни бирлаштирувчи тизим сифатида намоён бўлади. Бу ерда  музей, кутубхона, қўлёзмалар хазинаси, тадқиқот маркази, таълим майдони, рақамли платформа ва халқаро форум уйғунлашган. Айнан шундай кўп функциялилик билимлар иқтисодиётининг замонавий моделига мос келади, десак муболаға бўлмайди.

Хусусан, унинг таркибида 3100 квадрат метрдан ортиқ майдонга эга, қарийб 300 нафар ўқувчи ва тадқиқотчига мўлжалланган кутубхона мавжуд бўлиб, унинг тасарруфида ноёб нашрлар, коллекциялар ва катта электрон фонд бор.

Марказга ташриф буюрувчига оддий экспонатлар тўплами эмас, балки тарихий вақтнинг муайян мантиғи – цивилизация – билим – маданий юксалиш – замонавийлик – келажак мантиғини таклиф этилади.

Хулоса

XXI асрда миллий меросни фақат ёдгорликлар, қўлёзмалар ва буюк аждодлар номларининг мажмуи сифатида тушуниш мумкин эмас. Унинг ҳақиқий қиймати бугунги кунда қандай таъсир ва ҳаракат уйғотаётгани билан белгиланади. 

Агар у фақат ғурур ҳиссини уйғотса — у хотира бўлиб қолади. Илмий тадқиқот объектига айланса — билимга айланади. Таълимга татбиқ этилса – инсон капиталига айланади. Агар инсон капитали янги билим яратса — мерос тараққиёт ресурсига айланади.

Шунинг учун Ўзбекистоннинг илмий меросга замонавий мурожаатини тарихни оммалаштиришга қаратилган навбатдаги кампания сифатида эмас, балки цивилизацион хотира билан замонавий билим сиёсати ўртасидаги боғлиқликни шакллантиришга қаратилган кенгроқ жараён сифатида кўриш лозим.

Ислом цивилизацияси маркази бу ўзгаришни айниқса яққол намоён этади. Унинг расмий вазифаси тарихий меросни тадқиқот, таълим, рақамли технологиялар ва халқаро илмий мулоқот билан боғлашни назарда тутади. Марказ ўтмиш билан Янги Ўзбекистонни боғловчи кўприк сифатида талқин этилмоқда.

Бироқ ушбу сиёсатнинг якуний натижаси бинолар кўлами ёки экспонатлар сонига боғлиқ бўлмайди. Натижа билимга муносабатнинг янги маданиятини — тадқиқотчи-тарихчи ва келажак муҳандиси, қўлёзма мутахассиси ва сунъий интеллект дастурчиси, тарихчи ва биотехнолог бир ягона миллий лойиҳанинг иштирокчиларига айланадиган маданиятни шакллантиришга боғлиқ бўлади.

Шу маънода Учинчи Ренессанс формуласи аниқ мазмун касб этади. Уни Биринчи ва Иккинчи Ренессансларни эслаш орқали қуриб бўлмайди. Беруний, Улуғбек ёки Ибн Синони «такрорлаш» ҳам мумкин эмас. Аммо тадқиқот, таълим, интеллектуал эркинлик, фанлараро ёндашув ва билимни жамият манфаатига айлантириш қобилияти юксак қадрланадиган жамиятни барпо этиш мумкин.

Шунда миллий мерос сиёсати олдидаги асосий савол - «Аждодларимиз бизга нимани қолдирган?» эмас, балки анча масъулиятли саволга айланади.

Бу савол эса «Биз улар қолдирган мерос билан нима қиламиз — ва биздан кейин келадиган авлодларга қандай интеллектуал мерос қолдирамиз?» тарзида янграйди. Айнан шу нуқтада ўтмишни ўрганиш келажак стратегиясига айланади.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси матбуот хизмати

Ўзбекистон янгиликлари