Сайт тест ҳолатида ишламоқда!
21 Ноябр, 2026   |   11 Жумадул сони, 1448

Тошкент шаҳри
Бомдод
05:55
Қуёш
07:13
Пешин
12:14
Аср
15:18
Шом
17:02
Хуфтон
18:18
Bismillah
21 Ноябр, 2026, 11 Жумадул сони, 1448

ЭЪТИБОР, ЭҲТИРОМ ВА ЭЪЗОЗ

06.09.2024   12050   10 min.
ЭЪТИБОР, ЭҲТИРОМ ВА ЭЪЗОЗ

Дил изҳори

Аллоҳ таолога беадад шукрлар бўлсинки, юртимиз мустақиллигининг 33 йиллигини катта хурсандчилик билан кутиб олдик. Бугун ҳар бир гўшада байрам шукуҳи ҳукмрон. Бу айём ўзини шу Ватан фарзанди деб билган ҳар бир инсон учун қадрли, азиз ва мўътабар. Чунки у бизга ўзлигимиз, инсоний ҳақ-ҳуқуқ ва қадр-қимматимизни бахш этди.

Энг улуғ, энг азиз байрам арафасида Президентимиз фармонларига мувофиқ турли соҳа вакиллари фахрий унвон, орден ва медаллар билан тақдирланди. Шундай фидойи юртдошларимиз қаторида уч нафар имом-хатиб “Имом Бухорий” ордени билан мукофотлангани барча диний соҳа вакилларини бениҳоя хурсанд қилди. Айтиш жоизки, яқин ўтмишда имом-хатибларга бу даражада эҳтиром кўрсатилмаган.  Ушбу қувончли воқеа янги Ўзбекистонда ислом дини ва соҳа ходимларига қаратилаётган эътиборнинг яна бир ёрқин ифодаси бўлди.

Имом-хатиблар юксак мукофотларни 30 август куни Кўксарой қароргоҳида давлатимиз раҳбаридан қабул қилиб олди. Қуйида уларнинг дил сўзлари билан танишасиз.

Маърифий соҳада илмий асос яратилмоқда

— Бугун мен жуда ҳам шодман. Мана шундай улуғ мукофотни шахсан давлатимиз раҳбарининг ўзидан қабул қилиб олиш менга юксак шараф бўлиш билан бирга, катта масъулият ҳам юклади. Мамлакатимизда Президентимиз  раҳбарлигида барча соҳаларда инсон қадри ва унинг шаънини юксалтириш борасида олиб борилаётган изчил ислоҳотларнинг самараларини бирма-бир санаб адоғига етиш мушкул.

Ўзбекистон замини ислом илм-фани ва маданиятининг қадимий бешикларидан бири ҳисобланади. Халқимизнинг бой тарихий, илмий, маънавий меросини ҳар томонлама ўрганиш, жаҳон ҳамжамиятига кенг танитиш, энг муҳими, ислом динининг асл инсонпарварлик моҳиятини чуқур очиб бериш мақсадида юртимизда Имом Бухорий, Имом Термизий, Имом Мотуридий, Имом Насафий каби буюк алломаларимизнинг бебаҳо илмий мактабини ўрганиш ва тадқиқ этиш учун илмий-тадқиқот марказлари фаолияти кенг йўлга қўйилди.

Динимизни илмий жиҳатдан ўрганишни ривожлантириш мақсадида Ўзбекистон халқаро ислом академияси, Бухорода Мир Араб олий мадрасаси, Самарқандда Ҳадис илми мактаби ва Сурхондарёда Имом Термизий номидаги ислом институти ҳамда шу номдаги мадрасага асос солинди. Самарқандда Имом Бухорий, Сурхондарёда Имом Термизий, Тошкентда Имом Мотуридий халқаро илмий-тадқиқот марказлари ташкил этилди. Уларда талабалар ва ёш тадқиқотчилар буюк аждодларимизнинг бой меросини ўрганиш ва тадқиқ этиш баробарида замонавий илмларни ҳам ўзлаштириб, етук олим бўлиб камол топади. Шулар қаторида турли ҳудудларда ҳадис, калом, тасаввуф, фиқҳни ўрганишга ихтисослашган илмий мактаблар, хусусан, бизнинг вилоятимизда ҳам тасаввуф илми мактаби фаолияти йўлга қўйилгани диний-маърифий соҳада янги давр бошлаганидан дарак беради.

Қувонарлиси, мамлакатимиз раҳбарининг ташаббуси билан Бухоро Арк қўрғони яқинида Мир Араб олий мадрасасининг янги биноси барпо этилди ва фойдаланишга топширилди. 200 ўринга мўлжалланган олий мадрасада Қуръони карим, ҳадис, фиқҳ ва тасаввуф илмлари, хорижий тиллар пухта ўргатилади. Бугунги кунда 100 нафардан ортиқ талаба замонавий жиҳозланган ўқув хоналари, кутубхона, фаоллар зали, талабалар ётоқхонаси ва спорт залида малакали устозлардан таълим олмоқда.

2021–2024 йилларда вилоятимиздаги 15 та масжиднинг янгитдан қуриб фойдаланишга топширилгани, 42 та масжидда эса йирик таъмирлаш ишлари олиб борилгани мамлакатимизда муборак динимизга қаратилаётган алоҳида эътиборнинг исботидир.

Мустақиллик байрами арафасида шундай улуғ эътирофга сазовор бўлиш, менга чексиз ғурур бағишлади. Келажак авлодни янги Ўзбекистоннинг чинакам бунёдкори қилиб тарбиялаш, халқимизнинг маданий-маърифий, диний-ахлоқий дунёқарашини бойитиш йўлидаги фаолиятимда бу мукофот менга қанот бағишлайди, дея ишонч билан айта оламан.

Жобир домла ЭЛОВ,

Ўзбекистон мусулмонлари идорасининг

Бухоро вилоятидаги вакили,

Бухоро вилояти бош имом-хатиби,

Мир Араб олий мадрасаси ректори

* * *

Аждодларимизнинг ўлмас мероси чуқур ўрганилмоқда

— Бугун жуда бахтиёрман. Энг улуғ, энг азиз байрам — мустақиллигимизнинг 33 йиллиги арафасида давлатимизнинг энг юксак мукофотларидан бири “Имом Бухорий” ордени билан тақдирланганимдан қувончим чексиз, сўз билан таърифлашга ожизман. Президентимиз ташаббуси билан таъсис этилган орденга биринчилардан бўлиб лойиқ кўрилганимдан, юксак мукофотни давлат раҳбарининг ўз қўлидан олганимдан бошим кўкка етди.  

Турли соҳаларда эришилаётган барча ютуқлар ватанимизда ҳукм сураётган тинчлик ва осойишталик, одилона сиёсат натижасидир. Ислом дини илмлари ривожига беқиёс ҳисса қўшган буюк ватандошларимизнинг улкан илмий меросини янада чуқур ўрганиш, табаррук зиёратгоҳ ва қадамжолар, кўҳна масжид ва мадрасаларни обод қилиш борасида кенг кўламли ишлар амалга оширилмоқда. Вилоятимизда ўнлаб янги масжидлар қурилди, мавжудларида қайта қуриш ва таъмирлаш ишлари олиб бориляпти. Мисол учун, бир вақтлар йўқ бўлиб кетиш арафасида турган Абул Муин Насафий зиёратгоҳини бугун бутун дунё сайёҳлари  катта завқ ва ҳайрат билан томоша қилмоқда.

Мазкур мажмуада Абул Муин Насафий илмий меросига бағишлаб ўтказилган халқаро илмий-амалий конференцияларда Туркия, Миср, Франция, Россия, Бангладеш, Қозоғистон, Тожикистон, Қирғизистон каби давлатлардан юзлаб олим ва каломшунос мутахассислар иштирок этиб, юртимизда эътиқод эркинлигини таъминлашга қаратилаётган эътиборни юксак баҳолади. Шунингдек, Касби туманидаги Султон Мир Ҳайдар, Китоб туманидаги Хўжа Илм Кони ва Мавлоно Дарвеш Муҳаммад Вахшуворий, Қамаши туманидаги Лангар ота мажмуаларини реконструкция ва реставрация қилиш ишлари амалга оширилди.

Мустақилликнинг дастлабки йилларида муборак ҳаж амалини адо этишга муяссар бўлган ватандошларимиз сони бармоқ билан саноқли бўлган. Бугунги кунда виждон эркинлиги ва диний-маърифий муҳит барқарорлигини таъминлашга қаратилаётган алоҳида эътибор туфайли уларнинг сони 15 мингдан ошди. Жорий йилда фақат Қашқадарё вилоятининг ўзидан 801 нафар фуқаро ҳаж амалларини бажариб келди.

Ҳаж мавсумида Президентимиз ҳожилар ҳолидан хабар олиб, Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари билан телефон орқали мулоқот қилгани нафақат ҳаж зиёратига борганларни, уларнинг оила аъзоларини, барча мўмин-мусулмонларимизни беҳад қувонтирди.

Бундай ғамхўрликдан руҳланган ҳожиларимиз, вилоятимиздаги барча жоме масжидлар имом-хатиблари ва уларнинг ноиблари “Янги Ўзбекистон фидойиси бўлиб, маънавият тарғиботчисига айланамиз” шиори остида хайрли амалларни бажаришмоқда.

Раҳматулло УСМОНОВ,

Ўзбекистон мусулмонлари идорасининг

Қашқадарё вилоятидаги вакили,

вилоят бош имом-хатиби

* * *

Юксак маънавий-ахлоқий жамият барпо этиш йўлида

Кўксарой қароргоҳида мамлакатимизда кўзга кўринган илм-фан, таълим, соғлиқни сақлаш, адабиёт, маданият вакиллари қаторида давлат мукофоти билан тақдирланганим менга чексиз фахру ифтихор бағишлади.

Яратганга беҳад шукрлар бўлсинки, юртимизда Истиқлол байроғи остида халқимизнинг юрт равнақи йўлидаги азалий истакларини рўёбга чиқа бошлади. Бу, албатта, ўз-ўзидан бўлиб қолмайди. Давлатимиз раҳбари бошчилигида жамият ҳаётининг барча жабҳаларида олиб борилаётган ислоҳотларнинг туб моҳияти, энг аввало, инсон манфаатига қаратилган бўлиб, уларнинг негизида фаровон турмуш, илм-фан равнақи, юксак маънавий-ахлоқий, илмий-ижодий салоҳиятни янада юксалтириш ва ривожлантириш ётади.

Бугун шу мақсадда диний-маърифий соҳада амалга оширилаётган улкан ислоҳотлар, эришилаётган ютуқлар мақтовга лойиқ. Жумладан, Президентимиз ташаббуси билан Имом Бухорий меъморий мажмуаси юксак даражада ва  маҳобатли шаклда бунёд этилмоқдаки, у бир неча асрлар давомида юртимиз ва дунё мўмин-мусулмонлари учун руҳий-маънавий озиқа оладиган муҳташам даргоҳга айланади. Шунингдек, келажак авлод учун бир неча юз йиллар зиё сочадиган, ёшларга илм-маърифат нурини таратадиган осори-атиқа бўлади.

Давлатимиз етакчиси раҳбарлигида бунёд этилаётган ва Учинчи Ренессанс пойдевори, дея таърифланаётган Ислом цивилизацияси маркази ҳам буюк алломаларимизнинг жаҳон тамаддунига қўшган ҳиссаларини дунё ҳамжамиятига намоён этадиган, ислом маърифатини кенг тарқатадиган ва ёшларни улуғ алломаларга муносиб авлод қилиб тарбиялайдиган маърифат кошонаси бўлиб асрлар оша хизмат қилди, инша Аллоҳ.

Мана шу ўзгаришлар кўз ўнгимда рўй бераётгани ва ўзим ҳам унда иштирок этиб, улкан савобли ишларга сабабчи бўлаётганимдан фахрга тўламан. Бундан ўттиз йил олдин Фарғона вилоятининг Қувасой шаҳрида янги қурилган жоме масжидининг имом-хатиби сифатида ўз фаолиятимни бошлаганман. Истиқлолнинг илк даврларида вилоятимизда бор йўғи 4 масжид бор эди. Улардаги шарт-шароитлар ҳақида сўз юритишнинг ҳожати ҳам йўқ. Бугун вилоятимизда 200 дан ортиқ масжид фаолият юритяпти. Уларнинг барчаси замон талабига мос тарзда таъмирланган, бинолари янгидан бунёд этилиб, намозхонлар учун барча шароитлар ҳозирланган.

Яна бир таъкидлаш жоиз бўлган воқеа имом-хатиб ва диний соҳа ходимларининг жамиятдаги ўрни мустаҳкамланди. Олдинлари  фақат тўй-маъракалардагина кўриниш берадиган имомларимиз бугун юртимизда олиб борилаётган ислоҳотларда, уни халққа етаказишда астойдил фидойилик кўрсатмоқда. Айниқса, ёшларимизни ёт ғоялар таъсиридан асраб-авайлаш, ҳанафий мазҳабига хос диний тушунчаларни тарғиб қилиш, диндошларимиз тўғри йўлда юриши учун олиб борилган маънавий-маърифий ишларда бевосита иштирок этаётганимдан беҳад хурсандман. 

Камтарона меҳнатим юксак қадрланишидан, “Имом Бухорий” ордени билан тақдирланганимдан беҳад миннатдорман. Аслида бу мукофот нафақат менинг, балки бутун Фарғона вилоятида фаолият кўрсатаётган барча имом-хатиб ва ноибларнинг улкан меҳнати натижаси, деб ҳисоблайман.

Биз, дин пешволари бундай эътибор ва эҳтиром олдида қарздорликни мудом ҳис этамиз. Бунга жавобан юртимиз тинчлиги ва аҳоли фаровонлиги йўлида янада куч-ғайрат ва фидокорлик билан хизмат қиламиз. Шунингдек, давлатимиз раҳбари томонидан олиб борилаётган ислоҳотлар бардавом бўлишини доимо Раббимиздан сўраймиз. Зеро, Аллоҳ таоло Қуръони каримда: “Менга дуо қилинг ва сизга ижобат қилурман...”, деб марҳамат қилган.

Алишер НАИМОВ,

Фарғона вилояти бош имом-хатиби ўринбосари,

Қувасой шаҳар бош имом-хатиби

Бошқа мақолалар
Мақолалар

Соғлом эътиқод – маънавий барқарорлик асосидир

08.10.2026   62087   6 min.
Соғлом эътиқод – маънавий барқарорлик асосидир

Бугун биз дунёнинг турли ҳудудларида урушлар, ноҳақдан қон тўкилишга жим қараб турадиган ва ўзгаларнинг ҳақини ўйлаб ўтирмай поймол қилинадиган таҳликали замонда яшамоқдамиз. Шундай оғир вазиятда ўзимизни, юртимизни қолаверса юртимиз аҳлини омонда сақлашга жон-жаҳдимиз билан киришишимиз барчамиз учун бирдек ҳам фарз, ҳам қарздир.
 

Бугунги ер юзида бўлаётган бузғунчилик ва бегуноҳ одамлар қонини тўкиш каби жиноятлар негизида эътиқодий бузуқлик, ақида билмаслик, тўғри йўлдан адашиш ва соф ислом таълимотларини теран англамасликдан келиб чиқмоқда. Шу сабаб сизларга бу мақола орқали исломда эътиқоднинг ўрни ҳақида эслатма келтирамиз.


Эътиқод – бу биргина Ислом динига боғланиб қолган тушунча эмас, балки барча динларнинг энг асосий пойдевори саналади. Зеро, дин деб айтиладиган барча йўналиш уч асос устига қурилади: Эътиқод, Ҳукм ва ахлоқ.


Эътиқод – Аллоҳнинг борлиги, бирлиги, фаришталарга, китобларга ва шу каби бир неча нарсаларга иймон келтириш демакдир.


Ҳукм – бир нарсанинг ҳалол, ҳаром ёки шубҳали каби бўлимларга ажратиб берувчи қисмдир.


Ахлоқ – инсоннинг ўзга махлуқотлардан ажратиб, уни қайси турга мансуб эканини кўрсатиб берувчи омилдир.


Шу уч қисмнинг йиғиндиси ягона дин деб аталади. Инсон нафсига бас келолмай ахлоқи бузуқроқ бўлиб қолиши мумкин баъзида, ёки айрим ҳалол ва ҳаром масалаларида адашиб кетишини ҳам тушинса бўлади. Лекин эътиқодсиз бўлиши мумкин эмас, чунки унинг ким эканини эътиқод белгилайди.


Хўш, эътиқод ўзи нима?, биз қайси эътиқоддамиз?, эътиқодга эргашишда қандай фойда, аксида эса қандай зарарлар бор?


Эътиқод илми одатда «Ақида» номи билан ҳам кенг тарқалган. Икки номнинг ҳам асл ўзаги бир «Ақд» сўзидан олинган. Бу сўз арабча бўлиб, «бир нарсани иккинчисига маҳкам боғлаш» деган маънони англатади. Яъни ислом ақидаси мусулмон инсонни маълум бир нарсалар билан маҳкам боғлаб турадиган эътиқодлар мажмуасидир.


Дунёда бир қанча ақида, фалсафий фикрлар ҳам бор, улар ичида ҳозирги кунга келиб йўқолиб кетганлари ҳам талайгина. Бироқ, аҳли сунна жамоаси эътироф этган эътиқодий таълимот йўли икки дона бўлиб, улар: мотуридийлик ва ашъарийлик таълимотларидир. Дунёда исломда парокандалик ва бузғунчилик пайдо қиладиган турли фикр, фалсафа ва эътиқодлар юзага келган бир даврда, Қуръони карим, ҳадис шариф ва саҳобаларнинг услубида ақида масалаларини ёрита бошлаган соф эътиқодли олимлар пайдо бўла бошлади. Айнан шуларга «Аҳли сунна вал жамоа» номи берилди. Бу ном «суннатга юрганларнинг йўли ва ҳадисга амал қиладиганлар» деган маънони кўзда тутади. Кейинчалик ақида илми ҳам ўз имомларига эга бўлди: Имом Мотуридий ва Имом Ашъарий роҳимаҳуллоҳлар.


Ушбу имомлардан бири бизнинг мўътабар юртимиздан етишиб чиққан, буюк сиймо, аллома, Абу Мансур Муҳаммад ибн Муҳаммад ибн Маҳмуд Мотурийдий роҳимаҳуллоҳ. У киши Самарқандда туғилиб, ўсиб, таълим олиб, ижод қилиб, шу ернинг ўзида ҳижрий 333-санада вафот этган. Яна бир эътиборга молик жиҳати шундаки, бу киши мазҳабда Ҳанафий мазҳабига эргашганлар. Шу билан бирга икки восита ила Абу Ҳанифа роҳимаҳуллоҳнинг шогирди Имом Муҳаммад ибн Ҳасан роҳимаҳуллоҳга шогирд ҳам бўлади. Биз ва ота-боболаримиз  эътиқодда ана шундай буюк бобокалонимизнинг таълимоти бўлмиш Мотуридия ақидасидамиз. Мотуридийлик таълимоти ўзгаларидан фарқи ва ҳақиқий суннатга эргашган йўл эканини бир мисол ўлароқ кўриб чиқамиз.


Мотуридийлик таълимотига биноан биз «гуноҳ иш қилган одамни диндан чиқди демаймиз, модомики ўша ҳаром ишни ҳалол санамаса». Хулоса қилиб айтганда, мўмин одам гуноҳи кабира қилиши билан кофир бўлиб қолмайди. Аммо ўша қилган ҳаром ишини ҳалол, ҳалол ишини ҳаром деса, кейин кофир бўлади.


Айнан мана шу биз келтирган масала бўйича ўзга фикрларни келтириб ўтамиз:


Биз, аҳли сунна вал жамоа бирор кишини гуноҳи кабира қилгани учун кофир демаймиз, шу билан иймони бўлса гуноҳ унга зарар бермайди ҳам демаймиз.


Хаворижлар эса, гуноҳи кабира қилганни кофир дейди. Мўтазилий тоифаси эса, гуноҳи кабира қилганни диндан чиқди, лекин куфрга кирмади дейдилар. Яъни дин ва динсизлик орасида дейишади.


Хавориж ва Муътазилийларнинг сўзларига ҳам ўз далиллари бор:


«Мусулмонни сўкиш фисқдир. У билан уруш қилиш куфрдир» (Имом Бухорий ва Муслим ривояти). Шу ва шу каби бир қанча ҳадисларни далил қилиб олишади.  Ана шу ерда ҳақли савол туғилади, биз гуноҳ сабаб кофир бўлмайди деяпмиз. Аммо ҳадисда очиқ «У билан уруш қилиш куфрдир» деган гап турибди. Бунга нима деб жавоб берамиз?.


Агар гуноҳи кабира қилиш куфр бўлганида, шариат ҳадларни жорий қилмас эди. Масалан, ўғрининг қўли кесилиши, зинокорга ҳад урилиши каби. Балки, диндан чиқди, кофир ва муртад бўлди. Энди фақат ягона йўл уни ўлдириш керак дер эди. Мана шу ҳолат ва ҳукмнинг ўзиёқ юқоридаги тоифаларнинг сўзлари қанчалик ботил эканини баён этади.

Хулоса қиладиган бўлсак, тўғри эътиқод ўзгаларга нисбатан ҳам чиройли гумонни келтиради. Соф эътиқоддан йироқлашиш эса, иноннинг ўзига ҳам ўзгалар тинчига ҳам раҳна соладиган иллат бўлиб хизмат қилади.

 

Фойдаланилган адабиётлар рўйхати.

1. Аҳмад ибн Ҳажар ал-Асқалоний, «Фатҳул борий шарҳи Саҳиҳул Бухорий», Дорул райяни лит-турос, Қоҳира, 1986, 1-босма.

2. Абдулмажид аз-Зиндоний ва бошқалар, «Ал-Иймон», Ал-Мактабатут-тижорийя, Макка.

3. Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф, «Ақоид илмлари ва унга боғлиқ масалалар», Ҳилол нашр, Тошкент. 2022.

Нажмиддин домла ҲАСАНОВ, 

Тошкент шаҳар, Чилонзор тумани

Ҳасанхон қори масжиди имом-хатиби