31 Июл, 2026, 17 Сафар, 1448
31 Июл, 2026, 17 Сафар, 1448
Бизга муборак Рамазон ойи рўзасини фарз қилган Аллоҳ таолога ҳамду санолар, Рамазон ойи кечаларини қоим қилишни суннат қилган Пайғамбаримиз Муҳаммад Мустафо соллаллоҳу алайҳи васалламга салавоту саломлар бўлсин.
Биз оддий ойлардан бири эмас, балки жуда улуғ, фазилатларга тўла ойнинг охирги учинчи даҳаси – жаҳаннам оташидан асрагувчи даҳасидамиз. Ушбу муборак ой жаннат эшиклари очиладиган, дўзах эшиклари ёпиладиган ойдир. Ҳар кеча бир нидо қилувчи нидо қилади: “Эй яхшиликни истовчи, келгин! Эй ёмонликни истовчи, тўхтатгин!”.
Бу муборак ой – Рамазон ойида инсонларга меҳр билан бундай дейилади: Тавба қилинг, ўзингизни сарҳисоб қилинг ва умрингиздан қолган фурсатни ғанимат билинг. Чунки шундай бир кун келадики, инсон дунёга қайтишни орзу қилади, аммо унинг орзуси қабул қилинмайди ва унга муҳлат берилмайди
Доктор Зағлул Нажжор ушбу ҳолатнинг даҳшатидан йиғлаб бундай дейди:
“Аллоҳ таоло Қуръони каримда бундай марҳамат қилади: “Агар сен уларни дўзах олдида тўхтатилганларида кўрсанг эди! Улар: «Дўзах узра тўхтатиб қўйилганда, «Оҳ, кошки эди (дунёга) қайтарилсак, Раббимиз оятларини ёлғонга чиқармайдиган мўминлардан бўлсак», дейишларини кўрганингизда эди!” (Анъом сураси, 27-оят).
Ушбу улуғ қисса Қуръон каримда қиёмат кунининг энг даҳшатли манзараларидан бирини тасвирлайди. Бу шундай манзараки, уни тасаввур қилганда танимиз жимирлаб кетади, қалблар қўрқувдан титрайди. Улар дунёда Аллоҳнинг оятларини инкор қилган, пайғамбарларини масхара қилган ва Аллоҳдан бошқасига ибодат этган кимсалар эди.
Қиёмат куни эса улар жаҳаннам ёқасида туриб, ўз кўзлари билан ўша оловни кўрадилар. Унинг даҳшатли овозини эшитадилар, занжирлар ва кишанларнинг шоҳиди бўлишади, ақл тасаввур қила олмайдиган азобларни кўрадилар.
Шунда қўрқув шунчалик кучаядики, қалблар ҳалқумга келиб қолади, нафаслар тиқилиб кетади. Ана ўша пайтда бу гуноҳкорлар шундай бир орзу қиладиларки, агар уларга дунёда шу орзу берилганида эди, Аллоҳга ҳеч қачон осий бўлмас эдилар: “Оҳ, кошки эди (дунёга) қайтарилсак, Роббимиз оятларини ёлғонга чиқармайдиган мўминлардан бўлсак”. Лекин бу орзу қабул қилинадими? Бу кечиккан пушаймон фойда берадими?
Жавоб кейинги оятда келади: “Йўқ! Уларнинг олдиндан яшириб юрган (сир)лари уларга фош бўлиб қолди. Борди-ю, (дунёга) қайтарилсалар ҳам, (яна ўша) тақиқланган нарсаларга қайтган бўлур эдилар. Улар, ҳақиқатан, ёлғончилардир!” (Анъом сураси, 28-оят).
Аллоҳ таоло уларнинг ҳақиқий ҳолатини очиб беради. Агар улар дунёга қайтарилса ҳам, яна аввалги гуноҳ ва инкорга қайтадилар. Чунки уларнинг бу ердаги пушаймони ҳақиқий иймон эмас, балки азобдан қўрқишдир.
Ушбу Қуръоний қисса бизга катта ибрат беради:
– Пушаймон кеч бўлса, фойда бермайди.
– Тавба эшиги фақат дунёда очиқ. Ўлим келганда ёки қиёмат қўзғалганда тавба қабул қилинмайди.
– Иймон фақат оғиздаги сўз эмас. У қалбдаги ишонч, тил билан иқрор ва амал билан исботдир.
– Аллоҳ муҳлат беради, аммо беэътибор қолдирмайди.
Бу ерда биз учун муборак Рамазон ойидаги буюк ибрат бор.
Рамазон – пушаймондан олдинги имконият ойидир.
Рамазон – тавба эшиги ёпилишидан олдинги фурсатдир.
Бу ойда кўплаб инсонлар дўзахдан озод қилинади.
Савол шу: “Биз озод қилинганлардан бўламизми ёки кейин пушаймон бўлувчиларданми?”.
Рамазон фақат еб-ичишдан тийилиш эмас. У гуноҳлардан тийилиш, Аллоҳга чин қалб билан қайтиш ойидир. Рамазондаги ҳар бир кун – янги саҳифа саналади. Ҳар бир кеча – кўз ёши билан йиллар давомидаги камчиликларни ювиш имкониятидир
Шунинг учун, эй бу сўзларни ўқиётган азиз инсонлар:
Пушаймон фойда бермайдиган кунни кутмангиз.
Айниқса ушбу муборак ойда тавбага шошилингиз.
Кўпроқ истиғфор айтинг. Намозингизни тўғриланг. Қуръони карим билан муносабатингизни мустаҳкамланг. Ким билсин, балки бу Сизнинг ҳаётингиздаги охирги Рамазон бўлиши мумкин.
Аллоҳдан сўраймизки, Бизни Рамазон ойини ғанимат билиб, Ўзига яқин бўладиган ҳамда Рамазон ойи тугаганида жаҳаннамдан озод бўладиган бандалари қаторида қилсин! Омийн. Я Роббал ъааламийн!. …” (Доктор Зағлул Нажжор хотираларидан).
И.Аҳмедов таржимаси
Озарбайжон Республикаси пойтахти Боку шаҳрида ICESCOнинг Боку минтақавий ваколатхонаси ҳамда Истиқболни режалаштириш ва сунъий интеллект маркази (Center for Foresight and Artificial Intelligence – CFAI) ҳамкорлигида “Ислом оламини келажакка тайёрлаш: стратегик истиқбол қўлланмасини тақдим этиш ва мослаштириш” мавзусида халқаро анжуман бўлиб ўтди.
Тадбирнинг очилиш маросимида ICESCOнинг Боку минтақавий ваколатхонаси директори Абдулҳаким Ал-Сенан, ICESCO Бош директори доктор Салим бин Муҳаммад Ал-Малик (видеомурожаат орқали), Янги Жануб сиёсат марказининг катта илмий ходими Нужа Шекруни, Туркий маданият ва мерос жамғармаси президенти Актоти Райимқулова ҳамда Истиқболни режалаштириш ва сунъий интеллект маркази директори Каис Ҳаммами сўзга чиқиб, стратегик истиқболнинг давлат бошқарувидаги ўрни, сунъий интеллектнинг имкониятлари ҳамда халқаро ҳамкорликни ривожлантириш масалалари юзасидан маърузалар қилдилар.
Мазкур тадбир ICESCOга аъзо давлатларда стратегик истиқболни режалаштириш салоҳиятини ривожлантириш, давлат бошқаруви ва қарор қабул қилиш жараёнларига замонавий прогнозлаш усулларини жорий этиш, шунингдек, глобал ўзгаришларга мос ёндашувларни шакллантиришга бағишланди. Шу билан бирга, анжуман мусулмон мамлакатлари ўртасида илмий, маданий ва инновацион ҳамкорликни янада мустаҳкамлаш, ўзаро тажриба алмашиш ҳамда ислом цивилизацияси меросини асраш соҳасида қўшма ташаббусларни ривожлантириш учун муҳим мулоқот майдони вазифасини ўтади.
Анжуман доирасида ICESCOнинг Strategic Foresight Guide – стратегик истиқболни режалаштириш бўйича қўлланмаси расман тақдим этилди. Ушбу ҳужжат ташкилотга аъзо давлатларда миллий истиқболни режалаштириш имкониятларини кучайтириш, давлат сиёсати, стратегик режалаштириш ва бошқарув тизимига илғор прогнозлаш усулларини интеграция қилишга қаратилган институционал дастурий ҳужжат ҳисобланади. Шунингдек, тадбир иштирокчилари мазкур қўлланмани аъзо давлатларнинг тажрибаси, илмий ёндашувлари ва миллий устувор йўналишлари асосида янада такомиллаштириш юзасидан фикр алмашдилар.
Халқаро анжуманда Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази илмий котиби Рустам Жабборов ҳам иштирок этиб, “Сунъий интеллект даврида ислом цивилизацияси: меросни асраш, рақамли трансформация ва халқаро ҳамкорлик” мавзусида маъруза қилди.
Маърузада Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан бунёд этилган Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази ислом цивилизацияси меросини илмий ўрганиш, асраб-авайлаш ва уни замонавий рақамли технологиялар асосида кенг жамоатчиликка етказишга хизмат қилаётгани алоҳида таъкидланди. Қайд этилганидек, Марказ музей, илмий тадқиқот, таълим, рақамли технологиялар ва халқаро ҳамкорликни ўзаро уйғунлаштирган замонавий илмий-маърифий платформа ҳисобланади.
Маърузада сунъий интеллект, катта маълумотлар (Big Data), рақамли технологиялар ва виртуал муҳитлар жадал ривожланаётган бугунги даврда ислом цивилизацияси меросини асраш ва уни келажак авлодларга тўлиқ ҳамда ҳаққоний етказиш долзарб вазифага айлангани таъкидланди. Шунингдек, ижтимоий тармоқларда ишончсиз маълумотларнинг кўпайиши, исломофобия ҳолатлари ва ноёб қўлёзмаларнинг халқаро бозорларда парчаланиб сотилиши каби омиллар маданий меросни муҳофаза қилиш соҳасида янги ёндашувларни талаб этаётгани қайд этилди.
– Бугун маданий меросни муҳофаза қилиш фақат музейлар ёки архивлар вазифаси эмас. Бу халқаро ҳамкорлик, ҳуқуқий ҳимоя, рақамли технологиялар ва сунъий интеллект имкониятларини бирлаштиришни талаб этадиган умумий масъулиятдир. Сунъий интеллект олимнинг ўрнини эгалламаслиги, балки унинг ишончли ёрдамчиси бўлиши лозим, – деди Рустам Жабборов.
Маърузада Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан бунёд этилган Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази ислом цивилизацияси меросини илмий ўрганиш, асраб-авайлаш ва уни замонавий рақамли технологиялар асосида кенг жамоатчиликка етказишга хизмат қилаётгани алоҳида таъкидланди. Қайд этилганидек, Марказ музей, илмий тадқиқот, таълим, рақамли технологиялар ва халқаро ҳамкорликни ўзаро уйғунлаштирган замонавий илмий-маърифий платформа ҳисобланади.
Шунингдек, маърузада келгуси 20–25 йилда сунъий интеллект технологиялари қўлёзмаларни рақамлаштириш, таҳлил қилиш, реставрация қилиш ва турли тилларга таржима қилиш жараёнларида муҳим ўрин эгаллаши, музейлар эса экспонатларни сақлаш жойидан билим яратувчи интеллектуал марказларга айланиши ҳақида фикрлар билдирилди.
Тадбир ICESCOга аъзо давлатлар ўртасида стратегик истиқболни режалаштириш, маданий меросни асраб-авайлаш, сунъий интеллект имкониятларидан самарали фойдаланиш ҳамда мусулмон мамлакатлари ўртасида илмий ва маданий ҳамкорликни янада мустаҳкамлаш йўлидаги муҳим қадамлардан бири сифатида эътироф этилди.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 