27 Март, 2026, 7 Шаввол, 1447
27 Март, 2026, 7 Шаввол, 1447
«Эй имон келтирганлар! Агар фосиқ хабар келтирса, аниқлаб кўринглар, бир қавмга билмасдан мусибат етказиб қўйиб, қилганингизга надомат чекувчи бўлманглар» (Ҳужурот сураси, 6-оят).
«Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам Валид ибн Уқбани Бани Мусталиқ қабиласига закотларни йиғиш учун юбордилар. Қабила одамлари узоқдан кўринган Валид ибн Уқбага пешвоз чиқишди. Валиднинг Бани Мусталиқ қабиласи билан эски адовати бор эди. Уларни кўриб, қаттиқ қўрққанидан ортига қайтди ва Пайғамбаримиз алайҳиссаломнинг ҳузурларига келиб: “Бани Мусталиқ қабиласи муртад бўлибди, закотларини беришмади”, дея хабар берди.
Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам хабар ишончли эканини текшириш учун Холид ибн Валидни Бани Мусталиққа юбордилар. Холид ибн Валид Бани Мусталиқ қабиласи ҳудудига тунда етиб борди. Ҳолатни аниқлаштириш учун қабила чегарасига аскарларидан бирини киритди. Аскар қабила Ислом динини маҳкам тутгани, муртад бўлмаганини айтди. Гапларининг исботи ўлароқ, азон овози ва намоздаги жаҳрий қироат ҳам эшитилиб турарди.
Тонг ёришгач, Холид ибн Валид розийаллоҳу анҳу маълумотлар тўғри эканига яна бир бор иқрор бўлди ва Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига қайтиб келиб, воқеани баён қилди. Ўша вақтда юқоридаги оят нозил бўлди».
Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Хотиржамлик Аллоҳдан, шошилиш шайтондандир”, деб таълим бердилар.
“Бир қавмга билмасдан мусибат етказиб қўйиб, қилганингизга надомат чекувчи бўлманглар”. Яъни: “Шошилиб, ҳушёрликни қўлдан бой берманг”, деганидир. .
Оят адолатли кишининг хабари қабул қилинишига далил. Кимнинг фосиқлиги ошкор ва аниқ бўлса, у етказган хабар ижмога асосан қабул қилинмайди. Зеро, хабар омонатдир. Фосиқ эса омонатдор бўла олмайди.
Имом Шофеъий раҳимаҳуллоҳ: “Фосиқ никоҳда валий бўла олмайди”, деган. Абу Ҳанифа ва Имом Молик раҳимаҳумаллоҳ наздида эса, валий бўлса, жоиз. Чунки у аҳли аёлини рашк қилиш, улар учун мол-мулкини сарфлаш, оиласини ҳимоя қилиш борасида ишончли бўлиши мумкин.
Фосиқ бошқалар номидан бирор гап ё бирор нарсани етказиши ёки элчи бўлиши жоиз. Шунингдек, адолат талаб қилинмайдиган ўринларда фосиқ тасарруф қилиши жоиз саналади.
«Надомат чекувчи бўлманглар». Надомат пушаймонликдир. Инсон содир қилиб қўйган иши ҳақида: “Шу иш содир бўлмаганида эди”, деб орзу қилиши афсусланишидир. .
“Тафсири Қуртубий” асари асосида
“Кўкалдош” ўрта махсус ислом
билим юрти ўқитувчиси
Охунжон АҲМЕДОВ тайёрлади.
Мақолада Ўзбекистон ва Индонезия ўртасидаги алоқалар шунчаки дипломатик муносабат эмас, балки теран илдизларга эга маънавий ришталарга таяниши алоҳида таъкидланган. Муаллиф Ява оролида ислом дини ёйилишида беқиёс хизмат қилган машҳур “Вали Сонго” (Тўққиз авлиё) жамоаси вакиллари, хусусан, келиб чиқиши самарқандлик бўлган Мавлоно Малик Иброҳим Самарқандийнинг фаолияти икки минтақа ўртасидаги илк интеллектуал ва маънавий кўприк вазифасини ўтаганини қайд этади.
Мақолада асосий эътибор мотуридийлик таълимотининг Индонезия мусулмонлари ҳаётидаги тутган ўрнига бағишланади. Ш.Исломовнинг таъкидлашича, Индонезиядаги анъанавий мадрасалар бевосита Имом Мотуридий илмий мактабининг маънавий ворислари саналади. Мотуридийликка хос бўлган ақл ва нақл уйғунлиги, бағрикенглик ҳамда мўътадиллик тамойиллари бугунги Индонезия жамиятига хос инклюзивлик ва бағрикенглик фазилатларини шакллантирган асосий омиллардан.
Шунингдек, мақолада Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан Самарқандда Имом Мотуридий ёдгорлик мажмуасининг қайта тикланиши ва у ерда амалга оширилаётган кенг кўламли ислоҳотларга алоҳида тўхталиб ўтилган. Муаллиф ушбу мажмуани шунчаки зиёратгоҳ эмас, балки замонавий дунёда ислом динининг асл қадриятларини, унинг мўътадил ва рационал қарашларини тарғиб этувчи халқаро интеллектуал марказ сифатида таърифлайди.
Мақола якунида дунёдаги энг кўп мусулмон аҳоли истиқомат қиладиган Индонезия ва ислом илм-фанининг тарихий маркази бўлмиш Ўзбекистон ўртасидаги ҳамкорликни сифат жиҳатидан янги босқичга олиб чиқиш зарурлиги алоҳида қайд этилган. Хусусан, таълим, зиёрат туризми ва илмий тадқиқотлар соҳасидаги алоқаларни мустаҳкамлаш глобаллашув даврида авж олаётган экстремизм ва радикализм таҳдидларига қарши икки давлат учун мустаҳкам маънавий қалқон бўлиши таъкидланган.
Ушбу мақоланинг Индонезиянинг нуфузли нашрида чоп этилиши ўзбек ва индонез халқлари ўртасидаги тарихий-маънавий алоқаларни янада мустаҳкамлаш йўлидаги муҳим қадамдир.
Н.Усмонова,
ЎзА
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 