11 Август, 2026, 28 Сафар, 1448
11 Август, 2026, 28 Сафар, 1448
Барча тарихчилар бобурий ҳукмдорлар шахсан барча давлат ҳужжатларни назорат қилишган деган фикрга қўшилишади. Шу сабабли бизда Тож Маҳални қуриш жараёни билан боғлиқ жуда кам саҳиҳ далиллар бор - императорлар уларнинг айрим сирларини ошкор қилишни ёқтиришмаган, деб ёзади Манжит Тхакур.
“Исламосфера” нашрига кўра, деярли икки аср давомида Тож Маҳалнинг қурилиши Шоҳ Жаҳоннинг илоҳий илҳомига ва унинг хотини Мумтоз Маҳалга бўлган севгисига боғлиқ. Аммо императорнинг орзуси ҳақиқатга айланиши учун минглаб рассом ва ҳунармандлар жалб қилинган.
Тож Маҳал билан боғлиқ XVII аср қўлёзмаларида асли Самарқандда дунёга келган, кейинчалик Туркияга бориб қолган уста меъмор Иброҳим Исҳоқ ушбу қаср муаллифи дейилади. Уларга кўра, у мақбарани лойиҳалаган. Тарихчиларнинг фикрича, Иброҳим Исҳоқ ҳақиқатда бор одам бўлиши мумкин, лекин у меъмор эмас, картограф бўлган. Шунга мувофиқ равишда, у Тож Маҳал режасини яратган бўлиши керак. Ва бу беқиёс ёдгорликнинг ҳақиқий меъмори, сўнгги тадқиқотларга кўра, Шоҳ Жаҳон сарой аъёнларидан форс меъмор рассоми Аҳмад Лаҳорийдир. У Аҳмад Меъмор номи билан ҳам танилган ва Деҳлидаги Қизил фортнинг яратувчиси ҳисобланади.
Тарихчиларнинг фикрича, Тож Маҳалнинг дастлабки эскизларини Лаҳорда Аҳмад Меъмор тайёрлаган. У бу шаҳарда, ўз уйида, Вазир хон масжидидан унча узоқ бўлмаган жойда яшаб, ижод қилган. Шундан сўнг унга гумбазларни лойиҳалаштирган турк меъмори Исмоил-афанди қўшилди. Аҳмад Меъмор гумбазлар учун олтин бириктиришларни лойиҳалаштириш учун Лаҳордан дўсти Қосим Хон билан, шунингдек, ўша даврда мозаика плиталарининг таниқли уста дизайнери Деҳлидан машҳур Чиранжи Лала билан боғланди. Шундай қилиб, Тож Маҳал лойиҳаси бир неча ижодкорларнинг биргаликдаги саъй-ҳаракатлари натижаси сифатида кўриб чиқилиши керак.
Тож Маҳалда иш олиб борган ўша даврнинг бошқа бир қанча машҳур усталарининг номлари маълум. Ҳаттот Устод Оманат хон Шероздан, тоштарош Амир Али эса Балужистондан олиб келинган. Мултандан Муҳаммад Ҳаниф мармар плиткалар ишлаб чиқариш билан шуғулланган, Деҳлидан Мукаримат Хон ва Шероздан Мир Абдул Карим лойиҳанинг асосий бошқарувчиси ва маъмурлари бўлган.
Рассом ва ҳунармандларга қанча ҳақ тўлангани ҳақида маълумотлар сақланиб қолган. Устод Иброҳим Исҳоққа бир минг рупий берилди. Ўша пайтда бу пул билан 3330 грамм олтин сотиб олиш мумкин эди. Гумбаз устаси устод Исмоил Хон Румий 500 рупий олган. Гумбаз учларини ўрнатган Самарқанддан Муҳамад Шариф 500 рупий, Лахордан Қосим Хон - 295 рупий, Қандаҳордан бош тоштарош Муҳаммад Ҳаниф - 1000 рупий, Мултандан тштарош Муҳаммад Саид - 590 рупий олган. Хаттот Омонат Хон Шерозийга 1000 рупий, Бағдоддан бошқа хаттот Муҳаммад хонга эса 500 рупий тўланган. Суриядан Равшан хонга 300 рупий берилган.
Шоҳ Жаҳон Устод Аҳмад Лаҳорийнинг кўзларини ўйиб, Тож Маҳал каби бошқа ёдгорлик яратмаслиги учун қўлларини кесиб ташлагани бу бор йўғи ўйлаб топлиган уйдирма гап. Устод Аҳмад иш тугагандан сўнг Лаҳорга қайтиб, 1649 йилда вафот этганини тасдиқловчи ҳужжатлар бор.
Вақти-вақти билан Тож Маҳал меъмори Венециядан Ҳиндистонга келган, Лаҳор қалъасида Шоҳ Жаҳон томонидан қамоққа олинган ва қурилиш тугагандан сўнг қатл қилинган италиялик Жеронимо Веронио деган миш-мишлар тарқатиб турилади. Бундай одам ҳақиқатан ҳам мавжуд эди, лекин унинг Тож Маҳал билан ҳеч қандай алоқаси йўқ. У машҳур заргар эди ва император оиласи учун заргарлик буюмларини яратган. У қимматбаҳо тошлар ва катта олмосни ўғирлашда айбланиб, ўлим жазосига ҳукм қилинган.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси матбуот хизмати
Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази номига хорижий давлатлар раҳбарлари, нуфузли халқаро ташкилотлар, илмий муассасалар ҳамда халқаро анжуманлар иштирокчилари томонидан йўлланаётган миннатдорлик ва ҳамкорлик мактублари Марказнинг халқаро майдондаги юксак нуфузи тобора мустаҳкамланиб бораётганидан далолат бермоқда.
Хусусан, Малайзия Қироличаси Ража Зарит София Зоти Олиялари Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази директори Фирдавс Абдухолиқов номига йўллаган миннатдорлик мактубида Ўзбекистонга амалга оширган расмий ташрифи давомида кўрсатилган юксак меҳмондўстлик ва самимий қабул учун чуқур миннатдорлик билдирган. Шунингдек, Қиролича Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказига ташриф унда унутилмас таассурот қолдирганини таъкидлаб, Марказ экспозициялари Марказий Осиёнинг бой тарихи, маданий мероси ҳамда Ислом цивилизацияси тараққиётига беқиёс ҳисса қўшган буюк алломаларнинг илмий-маънавий меросини замонавий музей ечимлари орқали кенг ва таъсирчан тарзда намоён этаётганини юқори баҳолаган. Айниқса, Қуръон залидаги маънавий муҳит ва ноёб мерос намуналари унда катта ҳурмат ва ҳайрат туйғуларини уйғотгани қайд этилган.
Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази ҳамда 2026 йил 7–11 июль кунлари Тошкент, Самарқанд ва Термиз шаҳарларида бўлиб ўтган I Халқаро ислом цивилизацияси форуми юксак халқаро эътирофга сазовор бўлмоқда. Форум якунларидан сўнг нуфузли халқаро ташкилотлар, илмий муассасалар ва жамоат арбоблари томонидан миннатдорлик ҳамда ҳамкорликни ривожлантиришга оид қатор мактублар келиб тушди.
Малайзия Халқаро Ислом университети (International Islamic University Malaysia – IIUM) ҳузуридаги Office of Strategic Institution Transformation раҳбари, профессор Шукрон бин Абд Раҳмон ўз мактубида I Халқаро ислом цивилизацияси форумининг халқаро аҳамиятига алоҳида тўхталган. Унинг қайд этишича, 40 дан ортиқ мамлакатдан олимлар, давлат арбоблари ва халқаро ташкилотлар вакилларини бирлаштирган мазкур анжуман ислом цивилизациясининг тинчлик, бағрикенглик ва маърифат ғояларини тарғиб этиш, давлатлар ўртасидаги илмий мулоқот ва академик ҳамкорликни мустаҳкамлашда муҳим ўрин тутди. Шунингдек, форумнинг юқори савияда ташкил этилгани, иштирокчилар учун яратилган шароитлар ҳамда Ўзбекистоннинг бой илмий ва маънавий мероси халқаро жамоатчиликка муносиб тарзда намоён этилгани эътироф этилди.
Россиянинг “Россия – Ислом дунёси” стратегик қараш гуруҳи томонидан юборилган икки алоҳида мактубда ҳам Форум ва Марказ фаолиятига юксак баҳо берилди. Хусусан, мазкур мактубларда Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказининг очилиши XXI аср ислом оламидаги энг йирик гуманитар ва маданий-маърифий лойиҳалардан бири сифатида баҳоланиб, Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёевнинг ушбу ташаббусни амалга оширишдаги етакчи ўрни ва Марказни илм-фан, тинчлик, маърифат, гуманизм ҳамда бунёдкорлик маскани сифатида шакллантиришга қаратилган саъй-ҳаракатлари алоҳида эътироф этилган.
Шу билан бирга, Марказнинг келгусида дунё олимлари, тадқиқотчилари ва талабалари учун нуфузли илмий-маърифий марказга айланишига ишонч билдирилиб, музейшунослик, тарих, археология, таълим, китобшунослик ва нашриётчилик соҳаларида қўшма илмий ва маданий лойиҳаларни амалга оширишга тайёрлик билдирилган.
Иордания Ҳошимийлар Қироллиги Маданият вазирлиги Бош котиби профессор Нидал Ал-Аҳмад ҳам ўз мактубида I Халқаро ислом цивилизацияси форуми юксак савияда ташкил этилганини таъкидлаб, анжуман Ислом цивилизациясининг инсоният тараққиётига қўшган улкан ҳиссасини халқаро майдонда яна бир бор намоён этганини қайд этган. Шунингдек, турли мамлакатлардан ташриф буюрган олимлар, давлат ва дин арбобларини бир майдонга жамлаган мазкур форум тинчлик, бағрикенглик ва маърифат ғояларини илгари суришга хизмат қилувчи муҳим халқаро мулоқот платформасига айлангани таъкидланган.
Марказнинг халқаро майдондаги фаолиятига билдирилаётган юксак ишончнинг яна бир амалий ифодаси сифатида ICESCO нинг Боку шаҳридаги минтақавий офиси томонидан Марказ раҳбариятига 2026 йил 27–28 июль кунлари бўлиб ўтган Global Foresight Focal Points Initiative халқаро тадбирида иштирок этиш учун расмий таклифнома юборилди. Таклифда ICESCOга аъзо давлатларда стратегик прогнозлаш, давлат бошқарувида инновацион ёндашувларни жорий этиш ва келажакни режалаштириш соҳаларида ҳамкорликни кенгайтириш масалаларига алоҳида эътибор қаратилгани қайд этилган.
Хорижий давлатлар раҳбарлари, нуфузли олимлар ва халқаро ташкилотлар томонидан билдирилган мазкур эътирофлар Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказининг қисқа вақт ичида халқаро илмий-маърифий ҳамкорликнинг муҳим платформаларидан бирига айланганини яна бир бор тасдиқлайди. Бу эса Марказ томонидан ислом цивилизациясининг бой илмий ва маданий меросини ўрганиш, асраб-авайлаш ва жаҳон ҳамжамиятига кенг тарғиб этиш борасида амалга оширилаётган ишлар халқаро даражада юксак баҳоланаётганининг ёрқин ифодасидир.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 