Sayt test holatida ishlamoqda!
11 Avgust, 2026   |   28 Safar, 1448

Toshkent shahri
Tong
03:58
Quyosh
05:28
Peshin
12:30
Asr
17:24
Shom
19:32
Xufton
21:00
Bismillah
11 Avgust, 2026, 28 Safar, 1448

Toj Mahal loyihachisi Samarqanddan bo'lganmi?

22.12.2021   1265   4 min.
Toj Mahal loyihachisi Samarqanddan bo'lganmi?

Barcha tarixchilar boburiy hukmdorlar shaxsan barcha davlat hujjatlarni nazorat qilishgan degan fikrga qo'shilishadi. Shu sababli bizda Toj Mahalni qurish jarayoni bilan bog'liq juda kam sahih dalillar bor - imperatorlar ularning ayrim sirlarini oshkor qilishni yoqtirishmagan, deb yozadi Manjit Txakur.

“Islamosfera” nashriga ko'ra, deyarli ikki asr davomida Toj Mahalning qurilishi Shoh Jahonning ilohiy ilhomiga va uning xotini Mumtoz Mahalga bo'lgan sevgisiga bog'liq. Ammo imperatorning orzusi haqiqatga aylanishi uchun minglab rassom va hunarmandlar jalb qilingan.

Toj Mahal bilan bog'liq XVII asr qo'lyozmalarida asli Samarqandda dunyoga kelgan, keyinchalik Turkiyaga borib qolgan usta me'mor Ibrohim Ishoq ushbu qasr muallifi deyiladi. Ularga ko'ra, u maqbarani loyihalagan. Tarixchilarning fikricha, Ibrohim Ishoq haqiqatda bor odam bo'lishi mumkin, lekin u me'mor emas, kartograf bo'lgan. Shunga muvofiq ravishda, u Toj Mahal rejasini yaratgan bo'lishi kerak. Va bu beqiyos yodgorlikning haqiqiy me'mori, so'nggi tadqiqotlarga ko'ra, Shoh Jahon saroy a'yonlaridan fors me'mor rassomi Ahmad Lahoriydir. U Ahmad Me'mor nomi bilan ham tanilgan va Dehlidagi Qizil fortning yaratuvchisi hisoblanadi.

Tarixchilarning fikricha, Toj Mahalning dastlabki eskizlarini Lahorda Ahmad Me'mor tayyorlagan. U bu shaharda, o'z uyida, Vazir xon masjididan uncha uzoq bo'lmagan joyda yashab, ijod qilgan. Shundan so'ng unga gumbazlarni loyihalashtirgan turk me'mori Ismoil-afandi qo'shildi. Ahmad Me'mor gumbazlar uchun oltin biriktirishlarni loyihalashtirish uchun Lahordan do'sti Qosim Hon bilan, shuningdek, o'sha davrda mozaika plitalarining taniqli usta dizayneri Dehlidan mashhur Chiranji Lala bilan bog'landi. Shunday qilib, Toj Mahal loyihasi bir necha ijodkorlarning birgalikdagi sa'y-harakatlari natijasi sifatida ko'rib chiqilishi kerak.

Toj Mahalda ish olib borgan o'sha davrning boshqa bir qancha mashhur ustalarining nomlari ma'lum. Hattot Ustod Omanat xon Sherozdan, toshtarosh Amir Ali esa Balujistondan olib kelingan. Multandan Muhammad Hanif marmar plitkalar ishlab chiqarish bilan shug'ullangan, Dehlidan Mukarimat Hon va Sherozdan Mir Abdul Karim loyihaning asosiy boshqaruvchisi va ma'murlari bo'lgan.

Rassom va hunarmandlarga qancha haq to'langani haqida ma'lumotlar saqlanib qolgan. Ustod Ibrohim Ishoqqa bir ming rupiy berildi. O'sha paytda bu pul bilan 3330 gramm oltin sotib olish mumkin edi. Gumbaz ustasi ustod Ismoil Hon Rumiy 500 rupiy olgan. Gumbaz uchlarini o'rnatgan Samarqanddan Muhamad Sharif 500 rupiy, Laxordan Qosim Hon - 295 rupiy, Qandahordan bosh toshtarosh Muhammad Hanif - 1000 rupiy, Multandan tshtarosh Muhammad Said - 590 rupiy olgan. Hattot Omonat Hon Sheroziyga 1000 rupiy, Bag'doddan boshqa xattot Muhammad xonga esa 500 rupiy to'langan. Suriyadan Ravshan xonga 300 rupiy berilgan.

Shoh Jahon Ustod Ahmad Lahoriyning ko'zlarini o'yib, Toj Mahal kabi boshqa yodgorlik yaratmasligi uchun qo'llarini kesib tashlagani bu bor yo'g'i o'ylab topligan uydirma gap. Ustod Ahmad ish tugagandan so'ng Lahorga qaytib, 1649 yilda vafot etganini tasdiqlovchi hujjatlar bor.

Vaqti-vaqti bilan Toj Mahal me'mori Venetsiyadan Hindistonga kelgan, Lahor qal'asida Shoh Jahon tomonidan qamoqqa olingan va qurilish tugagandan so'ng qatl qilingan italiyalik Jeronimo Veronio degan mish-mishlar tarqatib turiladi. Bunday odam haqiqatan ham mavjud edi, lekin uning Toj Mahal bilan hech qanday aloqasi yo'q. U mashhur zargar edi va imperator oilasi uchun zargarlik buyumlarini yaratgan. U qimmatbaho toshlar va katta olmosni o'g'irlashda ayblanib, o'lim jazosiga hukm qilingan.

O'zbekiston musulmonlari idorasi matbuot xizmati

O'zbekiston yangiliklari
Boshqa maqolalar
Yangiliklar

O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining xalqaro nufuzi yana bir bor yuksak e’tirof etildi

07.08.2026   25289   4 min.
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining xalqaro nufuzi yana bir bor yuksak e’tirof etildi

O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi nomiga xorijiy davlatlar rahbarlari, nufuzli xalqaro tashkilotlar, ilmiy muassasalar hamda xalqaro anjumanlar ishtirokchilari tomonidan yo‘llanayotgan minnatdorlik va hamkorlik maktublari Markazning xalqaro maydondagi yuksak nufuzi tobora mustahkamlanib borayotganidan dalolat bermoqda.

Xususan, Malayziya Qirolichasi Raja Zarit Sofiya Zoti Oliyalari O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori Firdavs Abduxoliqov nomiga yo‘llagan minnatdorlik maktubida O‘zbekistonga amalga oshirgan rasmiy tashrifi davomida ko‘rsatilgan yuksak mehmondo‘stlik va samimiy qabul uchun chuqur minnatdorlik bildirgan. Shuningdek, Qirolicha O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga tashrif unda unutilmas taassurot qoldirganini ta’kidlab, Markaz ekspozitsiyalari Markaziy Osiyoning boy tarixi, madaniy merosi hamda Islom sivilizatsiyasi taraqqiyotiga beqiyos hissa qo‘shgan buyuk allomalarning ilmiy-ma’naviy merosini zamonaviy muzey yechimlari orqali keng va ta’sirchan tarzda namoyon etayotganini yuqori baholagan. Ayniqsa, Qur’on zalidagi ma’naviy muhit va noyob meros namunalari unda katta hurmat va hayrat tuyg‘ularini uyg‘otgani qayd etilgan.

O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi hamda 2026 yil 7–11 iyul kunlari Toshkent, Samarqand va Termiz shaharlarida bo‘lib o‘tgan I Xalqaro islom sivilizatsiyasi forumi yuksak xalqaro e’tirofga sazovor bo‘lmoqda. Forum yakunlaridan so‘ng nufuzli xalqaro tashkilotlar, ilmiy muassasalar va jamoat arboblari tomonidan minnatdorlik hamda hamkorlikni rivojlantirishga oid qator maktublar kelib tushdi.

Malayziya Xalqaro Islom universiteti (International Islamic University Malaysia – IIUM) huzuridagi Office of Strategic Institution Transformation rahbari, professor Shukron bin Abd Rahmon o‘z maktubida I Xalqaro islom sivilizatsiyasi forumining xalqaro ahamiyatiga alohida to‘xtalgan. Uning qayd etishicha, 40 dan ortiq mamlakatdan olimlar, davlat arboblari va xalqaro tashkilotlar vakillarini birlashtirgan mazkur anjuman islom sivilizatsiyasining tinchlik, bag‘rikenglik va ma’rifat g‘oyalarini targ‘ib etish, davlatlar o‘rtasidagi ilmiy muloqot va akademik hamkorlikni mustahkamlashda muhim o‘rin tutdi. Shuningdek, forumning yuqori saviyada tashkil etilgani, ishtirokchilar uchun yaratilgan sharoitlar hamda O‘zbekistonning boy ilmiy va ma’naviy merosi xalqaro jamoatchilikka munosib tarzda namoyon etilgani e’tirof etildi.

Rossiyaning “Rossiya – Islom dunyosi” strategik qarash guruhi tomonidan yuborilgan ikki alohida maktubda ham Forum va Markaz faoliyatiga yuksak baho berildi. Xususan, mazkur maktublarda O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining ochilishi XXI asr islom olamidagi eng yirik gumanitar va madaniy-ma’rifiy loyihalardan biri sifatida baholanib, O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning ushbu tashabbusni amalga oshirishdagi yetakchi o‘rni va Markazni ilm-fan, tinchlik, ma’rifat, gumanizm hamda bunyodkorlik maskani sifatida shakllantirishga qaratilgan sa’y-harakatlari alohida e’tirof etilgan.

Shu bilan birga, Markazning kelgusida dunyo olimlari, tadqiqotchilari va talabalari uchun nufuzli ilmiy-ma’rifiy markazga aylanishiga ishonch bildirilib, muzeyshunoslik, tarix, arxeologiya, ta’lim, kitobshunoslik va nashriyotchilik sohalarida qo‘shma ilmiy va madaniy loyihalarni amalga oshirishga tayyorlik bildirilgan.

Iordaniya Hoshimiylar Qirolligi Madaniyat vazirligi Bosh kotibi professor Nidal Al-Ahmad ham o‘z maktubida I Xalqaro islom sivilizatsiyasi forumi yuksak saviyada tashkil etilganini ta’kidlab, anjuman Islom sivilizatsiyasining insoniyat taraqqiyotiga qo‘shgan ulkan hissasini xalqaro maydonda yana bir bor namoyon etganini qayd etgan. Shuningdek, turli mamlakatlardan tashrif buyurgan olimlar, davlat va din arboblarini bir maydonga jamlagan mazkur forum tinchlik, bag‘rikenglik va ma’rifat g‘oyalarini ilgari surishga xizmat qiluvchi muhim xalqaro muloqot platformasiga aylangani ta’kidlangan.

Markazning xalqaro maydondagi faoliyatiga bildirilayotgan yuksak ishonchning yana bir amaliy ifodasi sifatida ICESCO ning Boku shahridagi mintaqaviy ofisi tomonidan Markaz rahbariyatiga 2026 yil 27–28 iyul kunlari bo‘lib o‘tgan Global Foresight Focal Points Initiative xalqaro tadbirida ishtirok etish uchun rasmiy taklifnoma yuborildi. Taklifda ICESCOga a’zo davlatlarda strategik prognozlash, davlat boshqaruvida innovatsion yondashuvlarni joriy etish va kelajakni rejalashtirish sohalarida hamkorlikni kengaytirish masalalariga alohida e’tibor qaratilgani qayd etilgan.

Xorijiy davlatlar rahbarlari, nufuzli olimlar va xalqaro tashkilotlar tomonidan bildirilgan mazkur e’tiroflar O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining qisqa vaqt ichida xalqaro ilmiy-ma’rifiy hamkorlikning muhim platformalaridan biriga aylanganini yana bir bor tasdiqlaydi. Bu esa Markaz tomonidan islom sivilizatsiyasining boy ilmiy va madaniy merosini o‘rganish, asrab-avaylash va jahon hamjamiyatiga keng targ‘ib etish borasida amalga oshirilayotgan ishlar xalqaro darajada yuksak baholanayotganining yorqin ifodasidir.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

 

O'zbekiston yangiliklari