"Ey, yaxshilik talabida yurgan banda, shoshil"
Ramazon oyi insonlarga qarata nido qiladi: "Ey yaxshilik talabida yurgan banda, shoshil, Allohning rahmati, mag'firati va do'zahdan ozod qilishida hammadan o'zib ket. Nasfingga qarshi Rahmon zotning rizosiga etish uchun kurash. Ey, yomonlik talabidagi banda, bu ishingni to'xtat, ma'siyatlardan tiyil. Alloh taologa tavba qil. Mana shu oyda Alloh taologa qarshi bo'lishni bas qil!"
Nabiy sollallohu alayhi vasallam aytadilar: "Ramazon oyining birinchi kechasida shaytonlar va isyonkor jinlar kishanlanadi. Jahannam eshiklari yopiladi, birorta eshigi ham ochiq qolmaydi. Jannat eshiklari ochiladi, birorta eshik ham yopiq qolib ketmaydi. Bir nido qiluvchi: "Ey yaxshilik talabidagi (banda) shoshil, ey yomonlik talabidagi (banda) bas qil!", deb nido qiladi", dedilar.
Haqiqiy ro'za sohibini savobli ishlarga chorlaydi, unga yaxshiliklarni chiroyli qilib ko'rsatadi. Uni ma'siyat va gunohlardan uzoqlashtiradi. Shuning uchun ham Nabiy sollallohu alayhi vasallam: "Ramazonga etisha turib, mag'firat qilinmay qolgan bandaning burni erga ishqalansin", dedilar.
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisda Rosululloh sollallohu alayhi vasallam: "Kimki yolg'on, bo'hton so'zni va unga amal etishni tark etmasa, uning emay-ichmay tutgan ro'zasiga Allohning hojati yo'q", dedilar.
Ba'zi salafi solihlar: "Eng oson ro'za faqat eyish va ichishdan tiyilishdir. Chunki buni hamma qila oladi", deyishgan.
Qalbni Allohga bog'lash, tilni g'iybat, bo'xton va yolg'ondan tiyish, quloqni bekorchi kuy-qo'shiq va birovlar haqida aytilgan turli gaplarni eshitishishgan saqlash, tilni gunoh va fohisha so'zlarni aytishdan asrash, qo'llarni haromni ushlash va musulmonlarga aziyat berishdan asrash, oyoqlarni haromga borishdan asrash ila tutilgan ro'za Alloh taolo O'zining kalomida sifatlagan taqvoga etish uchun bir vasila bo'ladi.
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ
"Ey iymon keltirganlar! Sizlardan avvalgilarga farz qilganidek, sizlarga ham ro'za farz qilindi. Shoyadki taqvodor bo'lsangiz".
Demak, oyatda talab qilingan taqvodorlikka yuqorida sanab o'tgan amallar ila etamiz.
Ramazon oyida mo'min banda uchun nafsida ikki narsa jamlanadi. Birinchi, kunduzi ro'za bilan jihod qilishlik. Ikkinchisi, kechasi "qiyomul layl" bilan jihod qilishlik. Kimdaki mana shu ikki jihodni jamlasa, haqlarini ado qilsa va qiyinchiliklariga sabr qilsa, unga behisob ajr-hasanot yoziladi.
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: Rosululloh sollallohu alayhi vasallam aytdilar: "Odam bolasining barcha amali o'zi uchun. U amallari uchun o'ntadan etmishtagacha ajr oladi. Alloh taolo aytadi: "Ro'za men uchundir. Uni ajrini o'zim belgilayman"".
Kimga Alloh taolo rahm qilsa u rahm qilinganlardan bo'libdi. Kim ramazondagi yaxshiliklardan mahrum bo'lsa, u barcha yaxshiliklardan mahrum bo'libdi. Kim oxirat uchun hech narsa g'amlab olmagan bo'lsa, u malomatga uchraganlardan bo'libdi.
Alloh taolo har kuni jahannamdan bandalarini ozod qiladi. Biz ham ulardan bo'la olamizmi?!
“Hadis va islom tarixi fanlari” kafedrasi mudiri F.Homidov
Bismillahir Rohmanir Rohiym
Alloh kimnidir O‘ziga do‘stlik sharafi bilan e’zozlabdimi, albatta, uning ko‘ziga dunyoni xunuk qilib qo‘yadi.
Hadisda marhamat etilibdi: “Biror bir qavm yo‘qki oralariga dunyo aralashib qolguday bo‘lsayu Alloh taolo shu sabab o‘rtalariga bug‘zu adovat solmagan bo‘lsa”.
Butun dunyo boyliklari Haq subhanahu va taolo nazdida pashshaning qanoticha qiymatga ega emas. Buni tushungan kishi biror bir Allohni tanigan solih odamni dunyoni tark etganligi sababli maqtab yurmaydi. Chunki barcha zohidlar hissasiga o‘sha “qanotcha” bo‘lgan dunyoning bir ko‘zga ko‘rinmas qismidangina voz kechish majburiyati tushgan xolos. Shunday arzimas, qimmatsiz narsadan voz kechganni maqtash, aslida o‘sha voz kechilgan narsaning, ya’ni dunyoning bahosini oshirgan, qadrini ulug‘lagan bo‘ladi. Haqning xizmatida bo‘lgan sodiq va xos xodimlar go‘yo bunday deydilarki, “Biz biror bir dunyo ahlini to o‘sha o‘ziga yetgan pashsha qanoti bo‘lagini tashlab, oyoqosti qilmagunicha Haq taolo dargohiga yo‘latmaymiz!”. Lekin dunyoni sevuvchilarning hech biri bunga jur’at etolmaydi.
Imom Sha’roniy quddisa sirruhu deydilar: “Bizdan bu dunyoning arzimas va vafosiz ekanligini ko‘ra olishligimizni va undan kechib abadiy hayot obodligi uchun intilishligimiz lozimligi haqida va’damizni olishgan. Ey, mening qadrdon do‘stim, sevimli og‘am, oladigan va chiqaradigan nafaslarimiz hammasi hisobli, uni endi oshishini va kamayishini hech iloji yuqdir. Bu dunyo abadiy hayotning ekinzoridir. Kim ekish vaqti yalqovlik qilsa, o‘rim (xirmon) vaqti qayg‘uda qoladi. Alloh taolo marhamat etadiki: “Har bir insonga o‘z qilganidan boshqa narsa yo‘q” (Najm surasi, 39-oyat).
Shuningdek, rizqu nasiba haqida ham Alloh bunday deydi: “Yer yuzida o‘rmalagan narsa borki, ularning rizqi Allohning zimmasidadir. U ularning turar joylarini ham, borar joylarini ham bilur. Hammasi ochiq-oydin kitobdadir”. (Hud surasi, 6-oyat).
Allohning biz uchun kafil va vakil bo‘lgan narsalarini qo‘lga kiritishda oshiqcha sa’yu harakat qilishimiz, aksincha buyurgan narsalarini talab qilish va bajarishda yalqovlik va beparvolik qilishimiz, ayni nodonlik va bema’nilikdir. Senga shu narsa aniq ma’lum bo‘lsinki, nafsoniy xohish va dunyo ishlari haqida tashvish chekkan odam bamisoli bir ilon tarbiyat qiluvchidirki oqibat uning zahridan o‘zi halok bo‘ladi. O‘tkinchi dunyo hayotiga mukkasidan ketib, oxiratini esidan chiqargan banda go‘yo bir anqigan o‘laksaga tashlangan it kabidir!
“Axloqus solihiyn” (Yaxshilar axloqi) kitobidan
Yo‘ldosh Eshbek, Davron Nurmuhammad
tarjimasi