Voqeamiz qahramoni “Islom elchisi” laqabini olgan Mus’ab ibn Umayr roziyallohu anhudir.
U Makkaning, Qurayshning asl yigitlaridan bo‘lib, Islomga ilk kirgan peshqadamlardan edi. Uning kunyasi Abu Abdulloh, to‘liq ismi Mus’ab ibn Umayr ibn Hoshim ibn Abdumanof ibn Abduddor ibn Qusay ibn Kilob Qurashiy Abdariydir. Badr jangida qatnashgani uchun Badriy ham deyiladi.
U Arqam ibn Abu Arqamning hovlisida Islomga kirdi. Ammo buni qavmi va onasidan yashirdi. Onasi uning musulmon bo‘lganini bilgach, uyga qamab qo‘ydi. Ammo Mus’ab o‘z dinidan voz kechmay, barcha qiyinchiliklarga sabr qildi. Buni ko‘rgan onasi uni uyidan chiqarib, oiladagi pullarni ishlatishdanuni man qildi.
Islomdan oldin u o‘zining yoqimli yuzi, xushbichimligi, go‘zal muomalasi, qiimmat liboslari va xushbo‘y atiri bilan barchadan ajralib turardi. Hatto uni “Makka ahlining eng xushbo‘y yigiti” deyishardi.
Islomga kirgach, Makkada musulmonlarga tazyiqlar kuchayganda u Habashistonga ko‘chib ketadi. Keyinchalik Birinchi Aqaba bay’atidan so‘ng Madinai Munavvaraga hijrat qiladi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam uni Madinadagi musulmonlarga Islomni, Qur’onni ta’lim berish uchun yuboradilar. Shu bois uni “Muqri’” (Qur’on ustozi) ham deyiladi. U sababli Madinadagi ansorlarning ulug‘laridan bo‘lmish Sa’d ibn Muoz roziyallohu anhu hamda Usayd ibn Xuzayr roziyallohu anhular Islomga kirishadi. Keyingi Aqaba bay’atida Mus’ab roziyallohu anhu ansorlar bilan birga Makkaga keladi.
Mus’ab ibn Umayr roziyallohu anhu Madinaga borgach, Islom dinini, Qur’onni va Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamni ansorlarga tanitdi, o‘rgatdi. Bir yil ichida Madina xalqi Rasululloh sollallohu alayhi vasallamni sog‘inib, ko‘zlarida yosh bilan kutadigan sodiq mo‘minlarga aylandilar. Bularning barchasi Allohning fazli edi. Mus’ab roziyallohu anhuning da’vati, ta’limoti sabab bo‘ldi.
Voqeamiz qahramoni Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam bilan birga Badr va Uhud g‘azotlarida ishtirok etdi. Uhudda musulmonlarning bayroqdori bo‘lib, bayroqni oldingi safda ko‘tarib bordi. Jangda mushriklar bilan bayroqni ko‘targan holda urishdi.
Mushriklardan Ibn Qami’a degan kimsa uning bayroq ushlab turgan o‘ng qo‘liga qilich uradi. Qo‘l uzilib tushgach, darhol bayroqni narigi qo‘liga oladi. Boyagi mushrik bu qo‘lga ham qilich zarbasini beradi. Bu qo‘l ham uzilgach, bayroqni qo‘lni tepa qismlari bilan bag‘riga bosib oladi. Keyin mushrik uning ko‘ksiga nayza urgach, buyuk sahobiy shahid bo‘lib yerga yiqiladi. O‘shanda u taxminan 40 yoshda edi.
Urush tugagach, Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam boshchiliklarida sahobalar shahid bo‘lgan musulmonlarni izlab topishga kirishadilar. Mus’ab roziyallohu anhuning jasadi ustiga kelganlarida ikki olam sarvari sollallohu alayhi vasallamning muborak ko‘zlaridan yosh to‘kila boshlaydi. Mus’ab roziyallohu anhu Makkada boy, moddiy tomondan bekamu ko‘st edi. Uhud kuni esa uni kafanlashga hatto mato topilmadi. Ustidagi kiyimi unga kafanlik bo‘ldi. U bilan boshini yopilsa, oyog‘i ochilib qolar, oyog‘ini yopilsa, boshi ochilib qolardi. Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam Islom dini qanday vafodor va fidokor insonlarni yetishtirganini ko‘rib, ko‘zlariga yosh oldilar. Keyin o‘sha mato bilan boshini yopishga, oyog‘ini esa izxir degan o‘simlik bilan berkitishga amr qildilar.
Ha, u barcha boyligini Alloh va Rasulining roziligi uchun Makkada qoldirib kelgan edi. Mus’ab vafot etar ekan, o‘zidan hech narsa qoldirmadi.
Bir kuni Mus’ab roziyallohu anhu ustiga qo‘y terisidan yopinib olgan holida Nabiy sollallohu alayhi vasallam tomonga yurib kelayotganida, uni ko‘rgan Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam: “Alloh qalbini munavvar qilgan bu kishiga qaranglar! Men uni ota-onasi eng yaxshi taomlar va eng pokiza ichimliklar bilan boqayotganini ko‘rgandim. Allohga va Uning Rasuliga bo‘lgan muhabbati uni sizlar ko‘rib turgan shu holatda yurishga undadi” dedilar.
Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam Uhud kuni shahid etilgan Mus’ab roziyallohu anhuning yonidan o‘tayotganlarida, Alloh taoloning ushbu oyatini tilovat qildilar:
مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُم مَّن قَضَى نَحْبَهُ وَمِنْهُم مَّن يَنتَظِرُ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلاً
“Mo‘minlardan Allohga bergan va’dalariga sodiq qolgan kishilar bordir. Bas, ulardan ba’zilari ajalini topdi. Ba’zilari esa, intizor bo‘lib turibdi. Ular biror narsani almashtirmadilar” (Ahzob surasi, 23-oyat)
Mus’ab roziyallohu anhuning ayoli Hamna bint Jahsh bo‘lib, mo‘minlarning onasi Zaynab bint Jahsh roziyallohu anhoning singillari edi. U ayol ham hadis rivoyat qilgan, sahobiya ayolardan edi.
Alloh taolo Islom uchun jonini bergan, fidokorlik ko‘rsatgan Mus’ab roziyallohu anhudan va barcha sahobalardan rozi bo‘lsin!
Internet ma’lumotlari asosida Nozimjon Hoshimjon tayyorladi
Tadbir avvalida Muzaffar Kamilov O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Miromonovich Mirziyoyevning xatmona munosabati bilan barcha bitiruvchilar hamda yoshlarga yo‘llagan alohida salomi va samimiy qutlovlarini yetkazdi.
Ta’kidlanganidek, bugungi kunda davlatimiz va xalqimiz xizmati, millat hamda din rivoji yo‘lida sidqidildan bel bog‘lagan yoshlarga e’tibor qaratish, ularning ilmiy hamda amaliy salohiyatini qo‘llab-quvvatlash davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi.
Muzaffar Kamilov o‘z nutqida institut bitiruvchilarining ko‘rsatkichlari, ularning bir qancha yo‘nalishlarda ijoza va xalqaro til sertifikatlariga ega ekani hamda puxta ilmiy va tizimli yo‘nalish shakllantirganini alohida e’tirof etdi.
Diniy-ma’rifiy sohada uzviy va uzluksiz ta’lim tizimini yo‘lga qo‘yish – madrasalardan boshlab oliy institutlar, bakalavriat, magistratura va kelgusida doktorantura bosqichlarini qamrab olish yo‘lidagi sa’y-harakatlar ulkan natijalar berayotgani ta’kidlandi.
Toshkent islom instituti ko‘p yillar davomida davlat va jamoat tashkilotlarida, diniy sohaning eng mas’uliyatli va hassos yo‘nalishlarida xizmat qilayotgan yetuk kadrlarni yetishtirib bergan bo‘lsa, bugungi magistratura bosqichi sifat ko‘rsatkichlarini yangi bosqichga olib chiqadi. Bitiruvchilar oldiga faqatgina respublika miqyosida emas, balki xalqaro maydonda ham Imom Buxoriy va Imom Termiziy kvali ulug‘ allomalar yurtining ilmiy salohiyatini namoyon etish vazifasi qo‘yildi.
Tadbirda magistraturani muvaffaqiyatli tamomlagan xotin-qizlar vakillarining ilmiy ishlari va erishgan natijalari alohida e’tirof etildi. Jamiyatda salohiyatli va malakali olimalarga bo‘lgan ehtiyojni qondirish, xotin-qizlarga diniy-ma’rifiy bilim va ta’limni yetkazish borasidagi imkoniyatlarni yanada kengaytirish zarurligi ko‘rsatib o‘tildi.
Shuningdek, bitiruvchilarning ilmiy izlanishlarini to‘xtatmasliklari uchun O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasida maqsadli doktorantura o‘rinlarini tashkil etish va keyingi bosqichlarda ularning ilmiy salohiyatini oshirishga ko‘maklashish rejalari bildirildi.
Muzaffar Kamilov ushbu bilim dargohida xizmat qilgan, el-yurt va din rivojiga beqiyos hissa qo‘shgan marhum muftiylar hamda ulamolar – Eshon Boboxon hazratlari, Ziyovuddinxon qori, Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf, Usmonxon Alimov va boshqa fidoiy ustozlarning xizmatlarini yodga olib, ularning haqlariga duolar qildi. Bugungi kunda ushbu ulug‘vor va mas’uliyatli yo‘lni munosib davom ettirayotgan O‘zbekiston musulmonlari idorasi rahbariyati hamda ustozlarga kuch-quvvat va muvaffaqiyatlar tilandi. Magistrlarga Prezident maslahatchisi Muzaffar Komilov davlatimiz rahbarining 20 million so‘mdan pul mukofoti sertifikatlarini tantanali ravishda topshirdi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari so‘zga chiqib quyidagi fikrlarni bildirdi:
“O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 2023 yil 22 iyun kuni Surxondaryo viloyati saylovchilari bilan uchrashuvda diniy ta’lim muassasalari salohiyatini yanada oshirish maqsadida Toshkent islom institutida 2024 yildan magistratura, 2025 yildan esa doktorantura bosqichlarida oliy malakali kadrlar tayyorlash tizimini yo‘lga qo‘yish tashabbusini ilgari surgan edi.
Mazkur tashabbus ijrosi doirasida Toshkent islom institutida “Teologiya (Islom ilohiyoti, falsafasi va moturidiylik ta’limoti)” hamda “Teologiya (Hadis ilmlari)” mutaxassisliklari bo‘yicha 1 va 2-bosqichlarda jami 20 nafar magistrant tahsil olmoqda.
2026 yil 11 iyun kuni O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazida Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti tarixida ilk bor magistrantlarning magistrlik dissertatsiyalari himoyasi bo‘lib o‘tdi. Mazkur muhim voqea mamlakatimizda diniy-ma’rifiy sohani yangi bosqichga olib chiqish, boy ilmiy-ma’naviy merosimizni chuqur o‘rganish hamda soha uchun yuqori malakali ilmiy kadrlar tayyorlash borasida amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlarning amaliy natijasidir.
Toshkent islom instituti magistrlik dissertatsiyalari himoyasi mamlakatimiz diniy ta’lim tizimi rivojidagi muhim bosqich bo‘lib, mazkur jarayon kelgusida yuqori malakali, zamonaviy bilim va ko‘nikmalarga ega ilmiy-pedagog kadrlarni tayyorlashga xizmat qiladi”.
Institutning ilk 10 nafar magistranti o‘qish davomida ilmiy faoliyatda faol ishtirok etib, dissertatsiya mavzulari doirasida jami 52 ta ilmiy maqola va tezis nashr ettirdilar. Jumladan, 28 tasi ilmiy jurnallarda, 9 tasi ilmiy to‘plamlarda va 12 tasi respublika hamda xalqaro anjuman materiallarida chop etildi.
2-kurs magistrantlarining o‘rtacha o‘zlashtirish ko‘rsatkichi 90%dan yuqori bo‘ldi. Eng yuqori natijani 96+ ball bilan Ismoiljon Ibrohimov, keyingi o‘rinlarni esa 95+ ball bilan Muxlisa Narzullayeva va Muhammad A’lo Madrahimov egalladi.
Magistrantlarning 8 nafari arab tili bo‘yicha xalqaro va milliy sertifikatlarga ega. Jaloliddin Mamasoliyev, Nurmuhammad Shaydullayev va Ismoiljon Ibrohimov At-Tanal C1 darajasini, yana 5 nafar talaba CEFR va At-Tanal tizimida B2 darajasini qo‘lga kiritgan. Shuningdek, talabalar mutaxassislik fanlari doirasida jami 53 ta “ijoza”"ga ega. Bu bo‘yicha Ismoiljon Ibrohimov mutloq yetakchi bo‘lib, uning shaxsiy ijozalari soni 18 tani tashkil etadi.
Gulchehra Siddiqova 2006 yilda o‘tkazilgan 16-Respublika qorilar musobaqasida murattab qoriyalar yo‘nalishi bo‘yicha ayol-qizlar o‘rtasida mutlaq 1-o‘rinni, 2009 yildagi 20-Respublika qorilar musobaqasida esa mujavvid qoriyalar yo‘nalishida 2-o‘rinni egallagan. Iqboljon Qambarov va Husniddin Hasanov Fiqh hamda Aqoid fan oyliklarida maqola yozish bo‘yicha sovrindor bo‘lishgan. Jaloliddin Mamasoliyev shariat standartlari bo‘yicha nufuzli CPSS malaka sertifikatiga ega.
Magistrantlar o‘quv rejasiga muvofiq 2026 yil 26 yanvardan Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazida, 24 fevraldan esa O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazida ilmiy amaliyot o‘tab, manbashunoslik va noyob qo‘lyozmalar bilan ishlash ko‘nikmalarini mustahkamladilar.
Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari o‘z nutqlarida Toshkent islom instituti magistratura ta’lim bosqichini ilk bitiruvchilar muvaffaqiyatli tamomlagani ulkan tarixiy voqea bo‘lgani, Yurtboshimizning tashabbusi bilan ulamolarimiz va mo‘min-musulmon xalqimizning ana shunday orzu-umidlari, ixlos bilan qilgan duolari ijobat bo‘lganini alohida ta’kidladilar.
Marosim davomida Muftiy hazratlari har bir bitiruvchini samimiy tabriklash barobarida magistrlik diplomlarini tantanali ravishda topshirdilar.
Shundan so‘ng Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari O‘zbekiston musulmonlari idorasi tizimida mehnat faoliyatini boshlayotgan magistrlarning oylik ish haqiga 20 foiz miqdorida ustama haq to‘lab berilishini e’lon qildilar.
Bunday rag‘bat va imtiyozlar diniy-ma’rifiy sohada yuqori malakali, zamonaviy bilimlarga ega ilmiy-pedagog kadrlar avlodini shakllantirishga xizmat qiladi.
O‘zA