Dunyo dunyo bo‘lganidan buyon har narsaning oxiri ayriliq ekaniga boq.
Bu jahonga kelgandan keyin ketmaganni kim ko‘ribdi?
Keksalar suhbatidan (“Hidoyat” jurnali)
* * *
Jamoat transportida ketyapsiz. Tiqilinch. Yo‘lovchilardan biri ulovdan tushish uchun hammani turtib-surtib oldinga intiladi. Qo‘lingizdan kelgancha unga oson bo‘lsin deb harakat qilasiz. Shunga qaramay, u tushish oldidan zahrini sizga sochadi: “Sal surilsangiz bo‘lmaydimi?!”
Shunday paytda nima qilamiz? Xotirjam, maqola o‘qib o‘tirganimizda miyig‘imizda kulib qo‘ya qolamiz. Chunki ichida bo‘lmay turib holatga aniq baho berish oson emas. Lekin o‘sha joyda yo‘lovchi zahrini sochgan odam biz bo‘lsak-chi? Tabiiy, o‘rnida javob qaytaramiz, “haqimiz”ni yedirmaymiz. Chunki aybsiz holda, indamaygina ketish juda qiyin.
Bu hol esa mo‘min bo‘lish oson emasligining bir dalilidir. Mo‘min ham odam, uning ham g‘azabi, izzat-nafsi, og‘riqlari, dardu alamlari bor. Uning ham ozor chekkan paytida boshqalardek baqirib-chaqirgisi, jahl qilgisi, alamini nimalardandir olgisi keladi. Biroq har qanday holatda oxirini o‘ylaydi, bu ishidan dunyosidan ham ko‘ra, oxiratiga yetadigan ziyonni hisobga olib, o‘zini bosadi...
Ruhiyatshunos asabiylashgan paytda boshqalarga jahl qilishdan saqlanish uchun kimsasiz joyda buyumlarni urib-sindirish, hech bo‘lmasa, qog‘oz parchalash yordam berishi mumkinligini aytadi. Yana kimdir ranjitgan odamning rasmini qo‘yib, nishon o‘rnida foydalanishni tavsiya qiladi. Mo‘min esa qaraydi – biror buyumni sindirish isrof, suratni nishonga olish ham yarashadigan ish emas. Eng zararsizi – qog‘oz parchalashni tanlaydi, biroq bundan ham biror natija chiqmasligini anglaydi. Yana har galgi amali – sabr va namoz bilan Allohdan yordam so‘rash uchun tiz cho‘kadi...
* * *
Bir kun hamma narsa tugaydi, umrimiz ham. Oxirat safarida yonimizda amallarimizdan boshqa narsa bo‘lmaydi. Ibodatlarimiz qay ahvolda? Bandalik burchlarimizni, mas’uliyatlarimizni qanday bajaryapmiz?
Mo‘min bu savollarni berib, o‘zidan hisob so‘raydigan, har bir ishi, aytar so‘zining natijasini, oxirini o‘ylaydigan, amallarida ixlosli, Alloh taolodan qo‘rqib, umidini ham yo‘qotmagan holda ibodat va harakatlariga nozik yondashgan kishidir.
Mo‘min odam Alloh taoloning rizosiga erishish maqsadida U Zotga xolis, samimiy itoat qiladi.
Payg‘ambarimiz (alayhissalom) aytdilar: “Men sizlar uchun eng qo‘rqadigan narsa kichik shirkdir”. As'hobi kirom so‘radi: “Yo Rasululloh, kichik shirk nima?” “U riyodir”, dedilar Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam). Keyin bunday davom etdilar: “Alloh taolo qiyomat kuni hammani amallari uchun hisobga tortganida: “Boringlar, riyo qilgan kishilaringiz oldiga, qaranglar-chi, ularning huzurida biror mukofot toparmikansiz?” deydi» (Imom Ahmad rivoyati).
Har zarraning hisobi qilinadigan ulug‘ kunda hech banda amallari zoye bo‘lishini istamaydi. Nafsoniy aldanish kishini ko‘r va kar qiladi. Xo‘jako‘rsinga o‘qilgan namoz, odamlar saxiy deyishlarini xohlab, berilgan sadaqa, biror manfaat, kimgadir yoqish uchun qilingan yaxshilik, adolat kabilar nafsni oziqlantirishdan boshqa narsa emas.
* * *
“Oxirini o‘ylagan qahramon bo‘lolmaydi”, deyiladi bir filmda. Balki oxirini o‘ylagan qahramon bo‘lmas, ammo mo‘min bo‘ladi. Zero, mo‘minlikning o‘zi qahramonlikdir. Fikrimiz isboti uchun unga haqsizlik qilishganida jahlini ichiga yutib, sukut saqlay olishini va Payg‘ambarimizning (alayhissalom) “Odamlar yengolmagan kishi emas, g‘azablanganida o‘zini bosa olgan kishi haqiqiy pahlavondir” (Imom Buxoriy rivoyati), hadisi shariflarini eslasak, kifoya.
Zumrad FOZILJON qizi
O‘MI Matbuot xizmati
Inson tanasidagi eng hayratli alomatlardan biri – uning barmoq izlaridir.
Agar ikki egizak bir tuxumdan yaralgan bo‘lsa – zero ba’zi egizaklar ikki tuxumdan, ba’zilari esa bir tuxumdan yaraladi – hatto shunday holatda ham ularning barmoq izlari bir-biridan mutlaqo farq qiladi.
Bu haqiqatga Alloh subhanahu va taolo O‘zining aziz Kitobida ishora qilib shunday marhamat qiladi:
“Inson Bizni, uning suyaklarini jamlay olmas, deb o‘ylarmi? Ha, Biz uning barmoq uchlarini ham asl holiga keltirishga qodirmiz” (Qiyomat surasi, 3–4-oyatlar).
Zamonaviy ilm-fan barmoq izlarida yuzga yaqin o‘ziga xos alomat borligini aniqladi. Agar ikki barmoq izida ana shu yuz alomatdan o‘n ikkitasi o‘zaro mos kelsa, u holda bu ikki iz bir insonga tegishli deb qabul qilinadi.
Tasodifan ikki barmoq izining bir xil chiqish ehtimoli esa oltmish to‘rt milliarddan bittadir. Ya’ni yer yuzida oltmish to‘rt milliard inson yashagan taqdirda ham, shundagina bir juft barmoq izining o‘xshab qolish ehtimoli paydo bo‘ladi. Holbuki, dunyo aholisi 8 milliardni tashkil etadi, xolos.
Barmoq izlarining shakli ham favqulodda murakkabdir. Unda yoylar, egri chiziqlar, burilishlar, burchaklar, tarqalishlar, mayda chiziqlar, chuqurchalar va tarmoqlanishlardan iborat noyob tuzilish mavjud.
Ayrim tibbiyot muassasalarida bir barmoq izi namoyish qilinib, uning ostiga o‘n besh mingta boshqa barmoq izi qo‘yilganida ham, ulardan ikkitasi hatto yetti nuqtada ham mutlaq o‘xshash chiqmagan.
Barmoq izi inson ona qornida bo‘lganidayoq, homilaning oltinchi oyida shakllana boshlaydi va inson o‘lguniga qadar o‘zgarmasdan saqlanadi.
Yana ham hayratlisi shuki, agar barmoq uchidagi teri butunlay olib tashlansa, uning o‘rnida qayta o‘sib chiqqan yangi terida avvalgi barmoq izining o‘zi yana paydo bo‘ladi.
Ayrim jinoyatchilar barmoq izlarini yo‘qotish uchun jarrohlik amaliyotlarini o‘tkazganlar. Ular barmoq terisini kesib tashlab, boshqa joydan olingan terini ko‘chirib o‘tkazganlar. Ammo oradan bir necha oy o‘tgach, avvalgi barmoq izlari yana qayta namoyon bo‘lgan.
Chunki bu – Alloh taolo insonga bergan ilohiy muhrdir. Uni bashar quvvati yo‘q qilib tashlay olmaydi.
Qiyomat kuni Alloh taolo insonlarni qayta tiriltirganida ham ana shu chiziqlar, chuqurchalar, tarmoqlar va mayda belgilar yana avvalgi holiga qaytariladi.
Alloh taolo marhamat qiladi: “Ha, Biz uning barmoq uchlarini ham asl holiga keltirishga qodirmiz” (Qiyomat surasi, 4-oyat).
Bu – Alloh taoloning buyuk oyatlaridan biridir. Inson hali ona qornida ekan, bu naqshlar qanday yaratiladi? Keyin inson o‘lganidan so‘ng Alloh taolo ularni qanday qilib yana avvalgi holiga qaytaradi?
Bu savollarning o‘zi inson qalbini tafakkurga, aqlni esa Yaratuvchining qudrati haqida mulohaza qilishga chorlaydi.
Zamonaviy ilm-fan yana bir hayratli haqiqatni kashf etdi: insonning ko‘z gavhari – ya’ni ko‘zning rangli qismi ham har bir insonda o‘ziga xos bo‘lib, u ham shaxsni aniqlashda barmoq izi kabi noyob belgi vazifasini bajaradi.
Demak, inson tanasidagi har bir a’zo, har bir chiziq, har bir hujayra va har bir biologik belgi – Alloh taoloning qudratiga dalolat qiluvchi tirik oyatdir.
Muhammad Rotib Nabulsiyning
Qur’on va sunnatdagi
ilmiy mo‘jizalar
ensiklopediyasidan
Mir Arab oliy madrasasi
o‘qitvchisi
Abdurahmonov
Abdulhodiy
tarjima qildi