Bugun, O‘zbekiston musulmonlari idorasida “27 iyun – Matbuot va ommaviy axborot vositalari xodimlari kuni” munosabati bilan bayram tadbiri bo‘lib o‘tdi. Unda ulamolar, imom-xatiblar va diniy-ma’rifiy yo‘nalishda ijod qilayotgan bir guruh ijodkorlar ishtirok etdi. O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Usmonxon Alimov hazratlari barcha ijod ahlini kasb bayrami bilan qutlab, quyidagi iliq so‘zlarni bayon qildilar.
بسم الله الرحمن الرحيم
الحَمْدُ للهِ الَّذِي نَوَّرَ قُلُوبَ العَارِفِينَ باِلمَعْرِفَةِ وَ رَفَعَ شَأْنَهُم بِتَعْلِيمِ الخِطَابِ وَ الكِتَابَةِ كَمَا قَالَ تَعَالَى: ﴿ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ﴾. وأَشْهَدُ أَنَّ سَيِّدَنا وحَبِيبَنا محمَّدًا عَبْدُهُ ورَسُولُهُ الَّذِي قال: " إِنَّ مِنَ الشِّعْرِ لَحِكْمَةٌ". وصَلّى اللهُ عَلى سَيِّدِنا محمَّدٍ وعَلى آلِهِ وأصَحابهِ الطَّيِّبِينَ الطاهِرِين أما بعد:
Assalomu alaykum va rahmatullohi va barokatuhu!
Hurmatli mehmonlar va jonkuyar ijodkorlar!
Avvalo, barcha ijodkorlarni “27 iyun – Matbuot va ommaviy axborot vositalari xodimlari kuni” bilan chin qalbimdan, samimiy muborakbod etib, o‘zimning cheksiz hurmatim va ezgu tilaklarimni bildiraman.
Haq taologa shukrki, pok dinimiz va musaffo e’tiqodimizni targ‘ib etish, diniy-ma’rifiy sohada amalga oshirilayotgan ishlarni to‘g‘ri tushuntirish, tinchlik va osoyishtalikni qadrlash, bir so‘z bilan aytganda, ziyo-ma’rifat ulashish ishida siz ijod ahlining munosib o‘rningiz bor, albatta.
Siz kabi ijodkorlar diniy idoramizning asosiy tayanchi va eng yaqin ko‘makchisiga aylandi. Keyingi paytlarda har bir ish yoki tadbirimiz ommaviy axborot vositalari vakillari ishtiroki bilan yanada chiroyli o‘tmoqda. Masalan, Ramazoni sharif bu yil har qachongidan ham fayzli o‘tdi. Mana shunday huzurbaxsh kunlarni ijodkorlarimiz kecha-yu kunduz, tinim bilmay butun dunyoga namoyish etishda jonbozlik ko‘rsatishganini alohida ta’kidlash kerak. Yurtimizdagi Ramazon shukuhini ko‘rgan xorijliklar “Mana shunday diyorni bir borib ko‘rsam edi”, deb o‘z hayratlarini yashirishmadi.
Bunday yuksak e’tiroflarga mo‘min-musulmonlar manfaati, din g‘ami va Vatan taqdirini yuragidan o‘tkazib ishlaydigan siz, ijod ahlining ta’sirchan so‘zi, ibratli faoliyati sababli erishildi. Bularning hammasini biz diniy idora rahbarlari ko‘rib, bilib turibmiz. Halol mehnatlaringizni vaqti-vaqti bilan taqdirlaymiz, eng oliy mukofot esa Parvardigori olam huzurida bo‘ladi, inshoalloh.
Ma’lumki, bugungi tezkor zamonda gazeta, jurnal va internet saytlarini hamma kuzatib bormoqda, xabar va maqolalarni mutolaa qilib, ulardagi pandu nasihatlarga amal qilishmoqda. Qur’oni azimush-sha’nda shunday marhamat qilinadi:
ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ
إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ
«(Ey Muhammad,) Rabbingiz yo‘li (dini)ga hikmat va chiroyli nasihat bilan da’vat qiling! Ular bilan eng go‘zal uslubda munozara qiling! Albatta, Parvardigoringizning o‘zi Uning yo‘lidan chalg‘igan kimsalarni yaxshi biluvchi va hidoyat topganlarni ham U biluvchiroqdir» (Nahl, 125).
Shuning uchun ham siz ijod ahli ilm-ma’rifatni tarqatishda yanada sobitqadam bo‘lib, imkoniyatlardan to‘la foydalanish davri keldi.
Ertangi kundagi eng muhim vazifalar haqida gapirganda, endi hayot asta-sekin emas, juda shiddat bilan o‘zgarmoqda. Mana shuni hech qachon esdan chiqarmasdan, har bir voqea-hodisaga hozirjavoblik ila to‘g‘ri va haqqoniy munosabat bildirishni bugun zamonning o‘zi talab qilmoqda.
Shu o‘rinda Davlatimiz rahbarining quyidagi so‘zlarini keltirishni lozim deb topdim: – “Biz doimo ziyolilarni, ijodkorlarni qo‘llab-quvvatlashimiz kerak. Ular yaratgan ibratli asarlarni, she’rlarni yoshlarimiz qancha ko‘p o‘qisa, ma’naviyati, ma’rifati yuksaladi, demakki, vatanparvar bo‘ladi. Vatanparvarlar qancha ko‘p bo‘lsa, mamlakatimiz ham shuncha tez ravnaq topadi.”
Xalqimiz qadim-qadimdan qalam ahlini doimo e’zozlab kelgan. Temuriy hukmdor Husayn Boyqaro, “Xamsa” bitgan do‘sti Alisher Navoiyni o‘zining oq otiga mindirib, Hirot ko‘chalaridan o‘tishi ana shunday e’zoz namunasi o‘laroq tarixda iz qoldirgandir. Binobarin, ijodkorlarga munosib shart-sharoit berilsa, ular erkin ijod qiladi, ko‘zlagan maqsadlarga yetiladi.
Futsatdan foydalanib, bir muhim masalani aytmoqchiman, ommaviy axborot vositalari, ayniqsa, internet tarmog‘ining keng xalq ommasiga bo‘lgan ta’sir kuchi kundan-kunga oshib bormoqda. Mana shu nuqtayi nazardan, siz azizlardan talabim ham, iltimosim ham shuki, islohotlarni, ijrootlarni va voqea-hodisalarni to‘g‘ri, haqqoniy va husni zon bilan yoritishingizni so‘rayman. Turli asossiz gap-so‘zlar va mish-mishlarni tarqatmaslikni talab qilaman. Buning o‘rniga yurtimizdagi mo‘min-musulmonlarga berilayotgan keng imkoniyatlar, tuhfalar va kengchiliklar haqida yozish kerak.
Bu haqda alloma Husain Voiz Koshifiy hazratlari shunday so‘zlarni keltirganlar: “To‘rt narsa saodat dalilidir: to‘g‘ri so‘z, tavoze’, halol kasbu hunardagi mehnat va sir saqlash”. Mana shu ajoyib hikmat sizlarning ish mezoningiz bo‘lishi kerak.
Ijod ahli mehnatining naqadar mashaqqatli va mas’uliyatli ekanini chuqur anglagan kishi sifatida kamina, sizlarning sa’y-harakatingiz va tashabbuslaringizni doimo qo‘llab-quvvatlashga tayyor ekanimni, sizlarni eng asosiy tayanchim va eng yaqin yordamchim deb bilishimni, sizlarni doimo yaxshi ko‘rib qolishimni izhor qilaman.
Diniy idora tizimidagi ijodiy xodimlarga bayram munosabati bilan mukofotlar taqdim etiladi. Biz bilan doimo hamkor bo‘lib kelayotgan saytlar, “Hidoyat sari” va “Ziyo” ko‘rsatuvlari xodimlariga ham hadyalarimiz ham bor.
Qalamingiz o‘tkir, so‘zlaringiz ravon, chiqishlaringiz ta’sirchan bo‘lib, doimo e’tibor va mo‘min-musulmonlarimiz ardog‘ida bo‘ling, barchangizga sihat-salomatlik, baxtu saodat, ijodiy yutuqlar tilayman.
Yana bir bor kasb bayramingiz muborak bo‘lsin.
Vassalomu alaykum va rahmatullohi va barokatuhu.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Nabiy sollallohu alayhi va sallam Rabbilari azza va jalladan hikoya qilib aytadilar: “Bir banda gunoh qilib qo‘ydi va: “Allohim, gunohimni mag‘firat qil!” dedi. Alloh taboraka va taolo: “Bandam gunoh qildi va gunohni kechiradigan hamda gunoh uchun jazolaydigan Rabbi borligini bildi”, dedi. So‘ng banda yana qaytdi va gunoh qildi. U: “Ey Rabbim, gunohimni mag‘firat qil!” dedi. Alloh taboraka va taolo: “Bandam gunoh qildi va gunohni kechiradigan hamda gunoh uchun jazolaydigan Rabbi borligini bildi”, dedi. So‘ng banda yana qaytdi va gunoh qildi. U: “Ey Rabbim, gunohimni mag‘firat qil!” dedi. Shunda Alloh taboraka va taolo: “Bandam gunoh qildi va gunohni kechiradigan hamda gunoh uchun jazolaydigan Rabbi borligini bildi. Xohlagan ishingni qil, seni mag‘firat qildim!” dedi”» (Imom Buxoriy va Imom Muslim rivoyati).
“Va gunoh uchun jazolaydigan”, ya’ni o‘sha gunohni qilgan kishini azoblashga qodir ekanini bildi. Imom Buxoriy rivoyatida: “Bandamni mag‘firat qildim” degan ziyodasi bor.
Ulamolar bu hadisni ikki xil izohlaganlar:
Birinchisi, kim bir gunohiga xolis tavba qilib, unga qaytmaslikka qat’iy qaror qilsa, uning tavbasi maqbuldir. Shundan keyin nafsi yoki shayton g‘olib kelib, yana o‘sha gunohni qilib qo‘ysa-yu, so‘ng ikkinchi bor pushaymon bo‘lib, yana qaytmaslik ahdi bilan xolis tavba qilsa, uning tavbasi maqbuldir. Bu jarayon shu tarzda davom etaveradi. Hadisdan murod – har gal tavba qilayotganda “unga boshqa qaytmayman” degan azmu qarorda bo‘lish. Chunki tavba faqat quyidagi ikki asosiy shart bilan mukammal bo‘ladi: gunohni darhol to‘xtatish va unga boshqa qaytmaslikka qat’iy qaror qilish. Agar inson shu niyat bilan, ya’ni har safar “boshqa qilmayman” degan chin ahd bilan tavba qilsa-yu, lekin insoniy ojizlik yoki shayton g‘olib kelib, gunohni takrorlasa ham, uning tavbasi qabul qilinaveradi. Bu holat yuz, hatto ming marta takrorlansa ham. Modomiki, har tavbasini boshqa unga qaytmaslik azmu qarori bilan qilsa, Alloh uni kechiradi.
“Xohlagan ishingni qil, seni mag‘firat qildim!” Banda, modomiki, har safar gunoh qilganida pushaymon bo‘lib, istig‘for aytib, tavba qilar ekan, Alloh taolo uni kechiraveradi. Bu aslo gunohda davom etish degani emas, balki har gal xatodan so‘ng yangi tavba bilan poklanish demakdir.
Ikkinchisi, bu o‘rinda faqatgina istig‘for – Alloh taolodan mag‘firat so‘rash nazarda tutilgan bo‘lishi mumkin. Istig‘for tushunchasi tavbadan ko‘ra kengroqdir. Istig‘forda, tavbadan farqli o‘laroq, gunohni darhol to‘xtatish yoki unga qaytmaslik ahdi shart qilinmaydi, balki mag‘firatning o‘zi so‘raladi, xolos. Kim shu ma’noda istig‘for aytsa, uning gunohi kechirilishiga kafolat berilmaydi. Faqat Alloh taolo unga O‘z lutfi va marhamati bilan muomala qilib, kechib yuboradigan holatlar mustasno.
Shulardan ma’lum bo‘ladiki, hadisga berilgan birinchi izoh to‘g‘ridir. Chunki gunohda davom etaturib, tilida istig‘for aytadigan kimsalar shariatda qoralangan. Ibn Abbos roziyallohu anhumodan rivoyat qilingan hadisda Nabiy alayhissalom: “Gunohidan tavba qilgan kishi go‘yo gunohi yo‘q kishi kabidir. Gunohni to‘xtatmay turib istig‘for aytuvchi kimsa esa Rabbisini masxara qilayotgan kishi kabidir” (Imom Ibn Abu Dunyo rivoyati).
Fuzayl ibn Iyoz rahimahulloh aytadi: “Gunohni to‘xtatmasdan aytilgan istig‘for – yolg‘onchilarning tavbasidir”.
Hadisda “tavba” emas, “istig‘for” lafzi ishlatilgan bo‘lsa-da, bu lafz ko‘pincha tavba ma’nosida qo‘llaniladi. Garchi lug‘atda “istig‘for” faqatgina “kechirim so‘rash” ma’nosini bildirsa ham, shar’iy istilohda u ko‘pincha tavbani ham o‘z ichiga oladi.
Imom G‘azzoliy va boshqa ba’zi olimlar quyidagi fikrni ilgari surganlar: “Agar inson biror sababga ko‘ra biror gunohni butunlay tark etishga o‘zida kuch topa olmayotgan bo‘lsa, istig‘forni butunlay tashlab qo‘ygandan ko‘ra, pushaymonlik va istig‘for aytish bilan Allohga yuzlanib turishi afzaldir. Garchi bunday istig‘for mag‘firatni kafolatlamasa-da, inshoalloh, foydadan xoli bo‘lmaydi. Zero, bu istig‘for vaqti kelib, bandaning o‘sha gunohni haqiqiy tark etishiga sabab bo‘lishi mumkin. Shuning uchun bunday kishi istig‘forni aslo tark etmasligi kerak”.
Tavbadagi nozik nukta shuki, banda tavba qilayotgan paytida o‘z ixtiyori bilan bu gunohga qaytmaslikka qalban azmu qaror qilishi kerak. Garchi uning qalbida “nafsim g‘olib kelib, men yana shu gunohni qilib qo‘ysam-chi?” degan xavotir bo‘lsa ham, tavbaning sahihligiga putur yetmaydi. Muhimi – tavbani chin ko‘ngildan gunohga qaytmaslik azmu qarori bilan qilish va unda sobit turishni Alloh taolodan so‘rash.
Tavba orqali banda o‘zining ojizligini va Parvardigorining mag‘firatiga muhtoj ekanini izhor qiladi. Mana shu haqiqiy bandalikdir. Shu yo‘l bilan u Alloh taoloning mag‘firatiga, marhamatiga erishadi, inshoalloh.
“Takmilatu Fathil mulhim” asari asosida Azizbek XOLNAZAROV tayyorladi.
“Islom nuri” gazetasining 2026 yil 9-sonidan